فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 24 6 2026 01 21 A Manuscript of Saadi’s Golestan dated 713/1313 from the Gazi Husrev Beg Library in Sarajevo نسخه ٔگلستان، مورّخ 713 ق ، کتابخانه ٔغازی خسروبیگ سا را یوو 73 99 238343 10.22034/nf.2026.416274.1277 FA منیر درکیچ استاد گروه شرق‌شناسی، دانشکدۀ فلسفه، دانشگاه سارایوو، سارایوو، بوسنی غلامرضا سالمیان استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران 0000-0002-1633-1192 Journal Article 2023 09 17 This article presents a hitherto unknown manuscript of Saadi Shirazi’s Golestan copied by al-Hasan Musa Haji Susyan al-Sivasi on Sunday, 22 Muharram 713 (26 May 1313). The manuscript is a part of the Gazi Husrev Beg Library collection in Sarajevo. It is the third-oldest dated manuscript of the Golestan; however, due to problems with the validity and authenticity of the earlier two manuscripts (from Tehran and Tashkent), the Sarajevo manuscript can be regarded as the oldest one with a certain date. As such, it is of immense importance for the history of the book’s text. We briefly introduce the spread of Persian literacy and the Golestan in the Balkans, followed by a description of the manuscript’s formal and content-related features. Finally, we trace an even older copy belonging to a certain emir in Anatolia, Husamuddin Begler; the older copy is mentioned in the colophon of the Sarajevo manuscript. The existence of at least two Golestan copies in Anatolia until 713/1313 and the transfer of this old manuscript to Bosnia further confirm the spread and high status of the Persian language and literature at the western end of its geography. کهن‌ترین نسخهٔ شناخته‌شده از گلستان ـ که نسخه‌ای ناقص و مغلوط است ـ در سال 668 ق کتابت شده. در اصالت دومین نسخه، که تاریخ‌های گوناگونی میان 691 تا 726 ق برای آن در نظر گرفته‌اند، تردید وجود دارد. نسخه‌ای که در این نوشتار به آن می‌پردازیم، هرچند در جایگاه سومین نسخهٔ تاریخ‌دار این کتاب قرار می‌گیرد، به سبب آنچه دربارهٔ صحّت و اصالت دو نسخهٔ پیشین گفتیم، در عمل می‌توان آن را در صدر نسخه‌های گلستان قرار داد. این نسخه را کاتبی به نام حسن موسی حاجی سوسیان السیواسی در روز یکشنبه 22 محرّم سال 713 ق نوشته است. این نسخه اینک به شمارهٔ 1389,1 در کتابخانهٔ غازی خسروبیگ، در شهر سارایوو، پایتخت بوسنی و هرزگوین، نگهداری می‌شود. در نوشتار حاضر، ضمن اشاره به جایگاه ادب فارسی و آثار سعدی در بالکان، به معرّفی جزئیّات ظاهری و محتوایی این نسخه پرداخته‌ایم. مهم‌ترین یافتهٔ نوشتار حاضر گزارش پیدا شدن نسخه‌ای کهن از گلستان سعدی است که سومین متن تاریخ‌دار آن کتاب و، بنا به دلایلی که ذکر شد، در جایگاه نخست در میان نسخ تاریخ‌دار است. افزون بر آن، از راه نسخهٔ معرّفی‌شده، درمی‌یابیم که نسخهٔ کهن‌تری از گلستان، که از آنِ امیرحسام‌الدّین بگلر بوده، وجود داشته است که اینک در دسترس نیست. وجود و کتابت دست‌کم دو نسخهٔ گلستان تا سال 713 ق در آناتولی و انتقال این نسخهٔ کهن به بوسنی گواه اهمّیّت و جایگاه زبان و ادب فارسی، به‌ویژه سعدی و آثارش، در حوزهٔ آناتولی و بالکان است.

https://nf.apll.ir/article_238343_3841070f4c949741a0a9c65fcc1489b1.pdf