فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 5 2026 11 22 Remarks on Divān of Khāqāni Sharvāni نکاتی تازه ‌ از دیو ان خاقانی شروانی 3 31 239006 10.22034/nf.2026.570522.1505 FA محمدرضا ترکی دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0007-0094-8132 Journal Article 2026 01 04 This paper deals with some ambiguous and controversial phrases in <em>Div</em><em>ā</em><em>n of Kh</em><em>ā</em><em>q</em><em>ā</em><em>ni</em>. According to the variant readings in early manuscripts of the <em>Div</em><em>ā</em><em>n</em>, it is shown that the under-discussion phrases have been recorded in the modern editions of the <em>Div</em><em>ā</em><em>n </em>with corrupted forms stemming from a few manuscripts, while the earliest manuscripts of the <em>Div</em><em>ā</em><em>n</em> guide us to the correct and original forms composed by Khāqāni. In other words, in this paper, some of the textual-critical advantages of the early manuscripts of <em>Div</em><em>ā</em><em>n of Kh</em><em>ā</em><em>q</em><em>ā</em><em>ni</em> <span dir="RTL" lang="FA">،</span>which were not consulted in earlier editions, are shown with an emphasis on the very important manuscript no. 439 at Lala Ismail library, and some remarks on Khāqāni’s poetic style are provided as well. The early manuscripts of the <em>Div</em><em>ā</em><em>n </em>may allow us to have the most-authentic form of Khāqāni’s <em>Div</em><em>ā</em><em>n</em>, to understand the precise meaning of many hitherto ambiguous phrases, and to have a clearer picture of Khāqāni's true poetic style. <span lang="FA">در این مقاله به بحث دربارۀ برخی تعبیرات و ترکیبات مبهم و بحث‌برانگیز در <em>دیوان خاقانی </em>پرداخته، و با بررسی ضبط نسخه‌های کهن <em>دیوان</em>، نشان می‌دهیم که ابهامات و دشواری‌های اغلب موارد بررسی‌شده، نه حاصل تعقید در کلام خاقانی، بلکه ناشی از ضبط‌های نااصیل و تحریف‌شده‌ای است که از طریق برخی نسخه‌ها، به چاپ‌های <em>دیوان</em> راه­یافت</span><span lang="FA">ه است</span><span lang="FA">. توجه به ضبط‌های اهم و اقدم نسخه‌های <em>دیوان</em>، صورت صحیح و معنای دقیق عبارات را به ما نشان می‌دهد، و تصویر واضح‌تری از طرز خاقانی در شعر آن‌گونه که به‌حقیقت بوده، در اختیار ما قرار می‌دهد. به‌عبارت­دیگر، ما در این مقاله برخی مزایای متن‌شناختی نسخه‌هایی کهن از <em>دیوان خاقانی </em>را بازمی‌نماییم که تاکنون در چاپ‌های موجود موردِرجوع مصححان نبوده -خاصه با تأکید بر نسخۀ بسیار مهم کتابخانۀ لالااسماعیل به‌شمارۀ 439- و همچنین، بر ضرورت توجه به ضبط‌های این نسخه‌ها به‌منظور رسیدن به ضبط‌هایی قابل‌اعتماد از متن <em>دیوان </em>تأکید می‌کنیم. افزون‌براین، در اثنای بحث به برخی نکات در سبک شعر خاقانی نیز اشاره می‌کنیم. </span> https://nf.apll.ir/article_239006_997b70127b462570569578a190cae5fe.pdf