فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 5 2026 11 22 On the Suffix -kadeh’ in Khāqāni’s Poetry در با رۀ پسوند -کده در شعر خاقانی 137 156 239672 10.22034/nf.2026.572622.1508 FA الوند بهاری پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی، تهران، ایران 0009-0007-9787-4079 Journal Article 2025 12 29 This paper deals with the attestations of the suffix–kadeh in Khāqāni’s works (including poetry and prose). Firstly, it briefly discusses the attestations of the suffix -kadeh in the 10th and 11th CE Persian texts, and then, provides a list of the words containing -kadeh in Khāqāni’s works. It is shown that 18 words with this suffix have occurred in Khāqāni’s works, two of which have a considerable occurrence in the earlier texts from 10th and 11th CE. 8 out of the remaining 16 words have also attestations in earlier or contemporary works to Khāqāni, but the remaining 8 words may have been coined by himself, namely: the words: daru-kadeh, esmat-kadeh, isā-kadeh, khom-kadeh, mehnat-kadeh, ne’mat-kadeh, rezvan-kadeh, salāmat-kadeh. It is notable that 6 out of the 10 words common among Khāqāni and others have occurred in Sanā’i’s poetry, 3 of which are unique to Sanā’i and Khāqāni. This may be considered as another evidence of the stylistic influence of Sanā’i on Khāqāni. در این نوشته، پس از مروری مختصر بر شواهد کاربرد پسوند «-کده» در متون فارسی برجای‌مانده از سده‌های چهارم و پنجم هجری، با به دست دادن فهرستی از واژه‌های دارای این پسوند در سروده‌های خاقانی، پیشینۀ کاربرد هریک از آن واژه‌ها در سروده‌های شاعران متقدم بر خاقانی، و نیز در شعر برخی از شاعران هم‌روزگار او بررسی شده است. در سروده‌ها و نوشته‌های خاقانی، مجموعاً 18 واژۀ مختلف با پسوند «-‌کده» به کار رفته است. از آن میان، 2 واژه (از قرن چهارم و پنجم) بسیار پرکاربرد بوده است. برای کاربرد 8 واژۀ دیگر نیز شاهدهایی در شعر پیشینیان و معاصران او دیده می‌شود، اما 8 واژۀ «خمکده»، «داروکده»، «رضوان‌کده»، «سلامت‌کده»، «عصمت‌کده»، «عیسی‌کده»، «محنت‌کده»، «نعمت‌کده» ممکن است برساختۀ خاقانی باشد. از میان 10 واژۀ مشترک در سروده‌های خاقانی و پیشینیان و هم‌روزگارانش، 6 واژه در سروده‌های سنایی به کار رفته و برای نیمی از آن واژه‌ها، پیش از سنایی، شاهدی به دست نیامده است. با توجه به این آمار، و نیز برخی مشابهت‌ها در کاربرد این پسوند در شعر خاقانی و سنایی، حق است این خصیصه را، اگر بخواهیم به شاعری از میان گذشتگان نسبت دهیم، از آنِ سنایی بدانیم. به این ترتیب، این مقوله را هم می‌توان در شمار تأثیرات سنایی بر شعر خاقانی یاد کرد.

https://nf.apll.ir/article_239672_71812d3c01b2a2d558b43e3e2754af8d.pdf