فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 24 5 2025 11 22 An Analysis of the Challenges and Dilemmas of Some Ottoman Citizens in Mashhad from the Constitutional Period to the End of the Qajar Era واکاوی چالش‌ها و معضلات برخی اتباع عثمانی در مشهد از دورۀ مشروطه تا پایان عصر قاجار 114 136 240040 10.22034/nf.2026.500357.1382 FA شهین فارابی استادیار گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0002-6912-6555 Journal Article 2025 01 20 Traveling to the city of Mashhad and residing there for citizens of other countries, including Ottoman citizens, despite the availability of spiritual and tourist attractions, especially from the Constitutional Period to the end of the Qajar Era, was sometimes accompanied by some difficulties. These problems were due to the intensification of the fluctuations in political-religious relations between the two countries and the existence of some factors of cultural, economic and legal divergence. In this article, an attempt has been made, based on historical sources and documents and with a descriptive-analytical method, to identify and examine the types of problems and dilemmas of some Ottoman citizens who immigrated to the city of Mashhad during the Qajar Era and the ways they faced them to overcome these difficulties. Most of the findings of this research show that the tax policy of some local emirs of Khorasan in the Qajar era, the delay and obstacles to issuing ID cards for some Ottoman citizens on the way to Mashhad, legal and property lawsuits, trade obstacles for Ottoman citizens, and the failure to determine the fate of some Ottoman citizens imprisoned in this city were among the challenges and dilemmas that some Ottoman citizens were not immune to. Some of these dilemmas were resolved with the supportive efforts of local trustees with the assistance of relevant departments in the center, while others, due to the inadequate economic infrastructure of the late Qajar era and the lack of rapid and timely cooperation of relevant departments, resulting from the bureaucratic chaos of this period, remained unresolved and were transferred to the next period in other forms. <span lang="AR-SA">سفر به شهر مشهد و سکونت در آن برای اتباع کشورهای دیگر از جمله اتباع عثمانی به‌رغم مهیا بودن جاذبه‌های معنوی و سیاحتی، به‌ویژه از دورۀ مشروطه تا اواخر عصر قاجار، در مواردی با معضلاتی همراه بود. این مشکلات به‌سبب تشدید نوسان مناسبات سیاسی ـ مذهبی دو کشور، و وجود برخی عوامل واگرایی فرهنگی، اقتصادی و حقوقی بود. در این مقاله تلاش شده است، براساس منابع و اسناد تاریخی و با روش توصیفی ‌ـ ‌‌تحلیلی، نوع مشکلات و معضلات برخی از اتباع عثمانی مهاجر به شهر مشهد در دورۀ قاجار و شیوه‌های رویارویی آن‌ها برای برون‌رفت از این معضلات شناسایی و بررسی شود. بیشترین یافته‌های این پژوهش مبیّن آن است که سیاست مالیاتی برخی امرای محلی خراسان در عصر قاجار، درراه‌ماندگی و موانع صدور تذکرۀ برخی از اتباع عثمانی در مسیر مشهد، دعاوی حقوقی و ملکی، موانع تجاری اتباع عثمانی و عدم تعیین تکلیف برخی از اتباع عثمانی محبوس در این شهر از جمله چالش‌ها و معضلاتی بوده که بخشی از اتباع عثمانی از آن مصون نبوده‌اند. برخی از این معضلات با تلاش‌های حمایتی متولّیان محلی با مساعدت ادارات مربوطه در مرکز مرتفع شده و بخشی دیگر، به‌‌سبب زیرساخت‌های نامناسب اقتصادیِ اواخر عصر قاجار و عدم همکاری سریع و به‌ موقع ادارات مربوطه، ناشی از نابسامانی‌های دیوانی این دوره، لاینحل باقی مانده و به شکل‌های دیگری به دورۀ بعد انتقال یافته است.</span> https://nf.apll.ir/article_240040_b55353894f869b27590c8b8afef45202.pdf