فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 24 6 2026 01 21 The Metamorphosis of the Concept and Use of "Takiyeh" from the Beginning to the Qajar Period with Reference to Persian Poetry دگردیسی مفهوم و مصداق «تکیه» از آغاز تا دورۀ قاجار با استناد به شعر فارسی 176 195 240809 10.22034/nf.2026.454696.1306 FA فاطمه امیری دانشجوی دکتری رشتهٔ زبان و ادبیّات فارسی، گرایش ادبیات غنایی، دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران علی اکبر احمدی دارانی دانشیار زبان و ادبّیات فارسی دانشگاه اصفهان، دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی، اصفهان، ایران، نویسنده مسئول 0000-0001-7143-5229 Journal Article 2024 04 28 Takiye is one of the religious buildings that were built after Islam in Iran and some Islamic countries and has undergone many changes in terms of architecture and usage over time. This place, which was a simple building for Mystical behavior in the early centuries, became more important from the Safavid period onwards due to the promotion of the Shi’a religion in Iran, and in some cases it was turned into a luxurious building with a new use. In this period, Takiye found a special place in Persian poetry. And Persian poets wrote independent poems in the history of construction, introduction and description of some of these takayas. In this research, the poems written about Takyeh from the 4th century to the Qajar period were extracted and analyzed from divans and tazkirehs. The analysis of these poems from the beginning of Persian poetry to the Qajar period shows the semantic transformation and change of use of this place. Referring to these poems, five types of takiye can be distinguished from each other, which in many cases have existed in parallel with each other. Such as takiye meaning grave and takiye to hold religious ceremonies which still exist in many cities today. تکیه از جمله بناهای مذهبی است که پس از اسلام در ایران و برخی از کشورهای اسلامی ساخته شده و در طول زمان از نظر معماری و کاربری تغییرات زیادی یافته است. این مکان، که در سده‌های اوّلیّه بنایی ساده برای سیر و سلوک بود، از دورهٔ صفویّه به بعد، به‌سبب ترویج مذهب تشیّع در ایران، اهمّیّت بیشتری یافت و در برخی موارد به عمارتی مجلّل با کاربری جدید تبدیل شد. در این دوره، در اشعار فارسی نیز تکیه جایگاهی ویژه پیدا کرد و شاعران فارسی در تاریخ احداث، معرّفی و توصیف برخی از این تکایا اشعار مستقلّی سرودند. در این پژوهش، بر اساس اشعاری که از قرن چهارم تا دورهٔ قاجار از دیوان‌ها و تذکره‌ها، استخراج گردید، دگردیسی معنایی و تغییر کاربری تکیه نشان داده شد. با استناد به این اشعار، پنج نوع از مصادیق تکیه را می‌توان از یکدیگر متمایز کرد که در بسیاری از موارد، به موازات یکدیگر رواج داشته‌اند. برخی از مصادیق تکیه، مانند تکیهٔ صوفی، پس از صفویّه بسیار محدود شد، امّا تکیه به معنای آرامگاه یا مکانی برای برگزاری مراسم مذهبی تا به امروز در بسیاری از شهرها وجود دارد.

https://nf.apll.ir/article_240809_1d17c9fb9ed5f1f264f7f209c1dfe5e4.pdf