فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 2 2026 05 22 Paris at the Crossroads of Travelogues in the Second Half of the 19th Century: From the Geography of the Real to the Geography of the Imaginary پاریس در سفرنامه‌های نیمۀ دوم قرن نوزدهم: از جغرافیای واقعی تا جغرافیای تخیل 115 132 244341 10.22034/nf.2026.548141.1462 FA نرجس عبداللهی نژاد دانشجوی دکتری ادبیات فرانسه، گروه زبان و ادبیات فرانسه، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0004-4640-2328 Journal Article 2025 09 21 <span>Geocriticism is an approach within comparative literature that examines the interaction between geographical spaces and their representation in literary texts. This geocentric methodology places the location at the center of analysis, exploring diverse perspectives surrounding a place by utilizing the principle of multifocalization. Travelogues serve as some of the richest sources for reflecting referential spaces; in this context, a constant tension exists between actual referential locations and the mental images held by travel writers. Just as the geography of the real and urban maps are instrumental in understanding a location, the geography of the imaginary and mental imagery play a constructive and complementary role. Paris has featured prominently in numerous travelogues, represented by authors through endogenous, exogenous, and allogenous perspectives. Drawing upon Bertrand Westphal's geocritical theories and focusing on the perspectives of both French and non-French travel writers from diverse cultural backgrounds, this article analyzes the depiction of Paris in four travelogues spanning the second half of the 19th century to the early 20th century: <em>A Foreigner’s Impressions of Paris: visiting the universal exhibition in 1855</em>, <em>The Travelogue of Hadj Sayyah to Europe</em>,<em> Paris Travel Diaries </em>and <em>Travelogue of Bukhara’s treasures</em>. This study investigates the textual layers formed around the principal nodes that constitute the city’s image in the narrative world, as well as the dynamics of human spaces within their intertextual relations. Furthermore, it examines how these writers interact with Paris through polysensory experiences and stratigraphic mapping.</span> <span lang="FA">نقد جغرافیایی رویکردی در حوز</span><span lang="FA">ۀ</span><span lang="FA"> ادبیات تطبیقی است که به بررسی تعامل میان فضاهای جغرافیایی و بازتاب آنها در متون ادبی می‌پردازد. این رویکردِ جغرافیا‌محورْ مکان را در مرکز توجه قرار می‌دهد و با تکیه بر اصل چند‌کانونی، دیدگاه‌های متنوع پیرامون یک مکان را واکاوی می‌کند. در این میان، سفرنامه‌ها از غنی‌ترین منابع بازتاب‌دهند</span><span lang="FA">ۀ</span><span lang="FA"> فضاهای ارجاعی‌ به‌شمار می‌آیند و در بستر آنها، همواره چالشی میان مکان‌های ارجاعی و تصاویر ‌ذهنی متکثر سفرنامه‌نویسان در جریان است. همان‌گونه که جغرافیای واقعی و نقشه‌های شهری در خوانش یک مکان مؤثر هستند، جغرافیای تخیل و تصاویر ذهنی نیز در درک مکان نقش سازنده و مکمل ایفا می‌کنند. شهر پاریس در بسیاری از سفرنامه‌ها حضور پررنگی یافته است و نویسندگان با زاویه‌دیدهای درونی، بیرونی و مهاجر به بازنمایی آن پرداخته‌اند. مقالۀ حاضر</span><span dir="LTR" lang="FA"> </span><span lang="FA">با تکیه بر رویکرد نقد جغرافیاییِ وستفال و تمرکز بر نگاه مسافر‌ـ‌نویسندگان فرانسوی و غیرفرانسوی از فرهنگ‌های گوناگون، به تحلیل شهر پاریس در چهار سفرنامه‌ در بازۀ زمانی نیمۀ دوم قرن نوزدهم تا اوایل قرن بیستم می‌پردازد: <em>برداشت‌های سفر یک بیگانه از پاریس</em> (بازدید از نمایشگاه جهانی 1855)، <em>سفرنامۀ حاج</em> <em>سیاح به فرنگ</em>، <em>روزنوشت‌های سفر پاریس </em>و <em>سفرنامۀ</em> <em>تحف بخارا</em>. در این پژوهش، با تکیه بر بخش‌های مربوط به شهر پاریس در این سفرنامه‌ها، لایه‌های متنی شکل‌گرفته حول جزیره‌های اصلی سازندۀ تصویر شهر و پویایی فضاهای انسانی آن بررسی می‌‌شود. مقاله همچنین به بررسی نحوۀ تعامل مسافر‌ـ‌نویسندگان با پاریس از منظر تجربۀ چندحسی و لایه‌نگارانه می‌پردازد.</span> https://nf.apll.ir/article_244341_9dfd5417b44f17e8b4099a41c415cea3.pdf