فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 19 1 2020 03 20 Progressive Aspect in Afghan Persian (Dari) نمود استمراری در فارسی دری افغانستان 3 16 145917 FA محمود فضیلت استاد زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران محمدسرور مولایی استاد زبان و ادبیّات فارسی ام‌فروه موسوی دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران Journal Article 2022 03 06 Aspect isn’t considered as a grammatical category in any of Dari Persian grammar books. P. Natel Khanlari was the first grammarian who introduced it to Persian grammar, describing the properties of verbs in the ancient Persian. Although. Khanlari’s works have been one of the most important sources of Afghan grammarians in recent decades, aspect hasn’t been discussed in Dari Persian grammar books. Afghan grammarians don’t make any distinctions between Aspect and Tense. Aspect is considered a structural and semantic feature of verbs. This article is an attempt to explore and explain grammatical and semantic features of imperfective aspect in Dari Persian language. In this essay first, present continuous is reviewed in Dari Persian grammar books and then continued with a descriptive approach to imperfective aspect. This research displays, in Dari Persian the indication of prefix “mi” on continuity concept is weak. Adverbs or other Constituents are used in the sentence to indicate continuity meaning. The Prefix “mi”, in addition to continuation, expresses concepts such as incomplete, iterative, and habitual. Expression of continuous aspect is different in the dialects of Afghanistan and this article is based on the Persian dialect of Kabul. نمود، به عنوان مقوله‌ای دستوری، در هیچ‌یک از کتاب‌های دستور زبان فارسی افغانستان بحث نشده، تنها در چند دستور زبان به بیان وجه فعل، آن‌هم بسیار کوتاه، پرداخته شده است. اولین‌بار ناتل خانلری در دستور زبان فارسی به بحث نمود اشاره کرده است و با آنکه این کتاب از مهم‌ترین منابع کتاب‌های دستور افغانستان در دهه‌های اخیر بوده، مقولۀ «نمود» از توجه دستورنویسان افغانستان به دور مانده است. دستورنویسان افغانستان تفاوت و تمایزی بین نمود و زمان فعل قائل نشده‌اند. مقولۀ نمود در دو سطح دستوری و واژگانی بررسی می‌شود، که در این مقاله تنها نمودِ استمراری در زبان فارسی دری افغانستان، در دو سطح دستوری و واژگانی، بررسی می‌شود. در این جستار، ابتدا زمان استمراری در کتاب‌های دستور افغانستانی بررسی شده و سپس، با رویکردی توصیفی، به نمود استمراری پرداخته شده است. همچنین به نظر دستورنویسان در مورد زمان حال استمراری در زبان فارسی دری اشاره کرده‌ایم. در این تحقیق نشان داده شده که دلالت پیشوند «می» بر استمرار در زمان حال استمراری فارسیِ کابل ضعیف است و باید، در جمله، قید یا قراین دیگری باشد تا دلالت بر استمرار داشته باشد. پیشوند «می»، علاوه بر نمود استمرار، بیانگر مفاهیم نمودهای دیگر مانند ناقص، تکرار و عادتی نیز می‌تواند باشد. همچنین نشان داده شده است که برخی از افعال زبان فارسی مانند افعال ایستا نمی‌توانند در صورت استمراری به کار روند. شیوه‌های بیان زمان استمراری در فارسی دری در گویش‌های افغانستان متفاوت است. این مقاله بر اساس گویش معیار فارسی کابل فراهم آمده است.

https://nf.apll.ir/article_145917_054552ea7c5d328e97acb7f992d6d5dc.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 19 1 2020 03 20 Rare and Significant Structural Features of Translation of Zakhirat al-Âkherat Prayers ویژگی‌های دستوری کمیاب و برجسته در ترجمه ادعیه ذخیرة‌الآخره 17 49 145918 FA سید محمد صاحبی استادیار فرهنگستان زبان و ادب فارسی Journal Article 2022 03 06 The translation of Zakhirat al-Âkherat Prayers is likely to be written in the 6th century AH or in the early 7th AH and is the oldest text of Persian translation of Shia Prayers. Rare, significant and worthy structural features of this work make it distinguishable from other works in Persian language. In this article, rare, significant and frequent structural features are studied and analyzed on the basis of statistical methods. In this study, instructions, methods and achievements of contemporary linguistics are used and evidence from Old Persian texts are mentioned, especially in the analysis of structural features. In the first part of this study, the most important structural features of the text are studied, including, significant frequency of the grammatical morpheme ‘mar’ without ‘râ’ as a preposition and the use of morpheme ‘foruz’ as a verbal suffix; these features stem from some historical, main and important changes in Persian language. In the second part of the article, other worthy and frequently used features of the book in syntax are analyzed. The third part of the article discusses the important morphological features of the work. The article concludes with the tables showing frequency of the rare and significant structural features of the text. ترجمۀ ادعیۀ ذخیرة‌ الآخرة به‌احتمال بسیار متنی متعلق به قرن ششم یا اوایل سدۀ هفتم هجری و کهن‌ترین بازگردان فارسی از ادعیۀ شیعه است. ویژگی‌های دستوریِ نادر، درخور توجه و ارزشمند فراوانی در این اثر وجود دارد که آن را از سایر متون کهن، به‌خصوص آثار بازمانده از دورۀ رشد و تکوین زبان فارسی، متمایز می‌سازند. در جستار پیش رو، ویژگی‌های دستوری کمیاب، برجسته و پُربسامد این متن به ‌شیوۀ آماری، بررسی، واکاوی و تحلیل شده ‌است. در این تحقیق، به‌ویژه برای تحلیل خصایص دستوری، از آموزه‌ها، روش‌ها و دستاوردهای زبان‌شناسی معاصر استفاده شده‌ و شواهدی از دیگر متون قدیم زبان فارسی نقل گردیده ‌است. بخش نخست مقاله پژوهشی است دربارۀ مهم‌ترین ویژگی‌های دستوری این متن، شاملِ بسامد چشمگیر رخداد تکواژ دستوریِ «مر» بدون «را» به ‌عنوان حرف پیش‌اضافه، و کاربرد تکواژ «فروز» به ‌عنوان پیشوند فعلی (قید پیشوندی)؛ این مشخصه‌ها از برخی تغییر و تحولات تاریخی، عمده و مهم زبان فارسی ناشی می‌شوند و از تجلیات خاص و نمونه‌های ویژۀ آنها به ‌شمار می‌روند. قسمت دوم مقاله به بحث و بررسی در مورد سایر ویژگی‌های ارزنده و پُرکاربرد این متن در حیطۀ نحو اختصاص دارد. در بخش سوم نیز از تنها ویژگی صرفی مهم این اثر سخن رفته ‌است. مقاله با جدول بسامدنمای ویژگی‌های دستوری کمیاب و برجسته و نتیجه‌گیری به‌ اتمام می‌رسد.

https://nf.apll.ir/article_145918_818b9698ef2f23fd4380b1b3c52f7369.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 19 1 2020 03 20 Two Consecutive Prepositions (A rare grammatical feature in Shāhnameh and several other texts) دو حرف اضافه پیاپی (یک ویژگیِ نادرِ دستوری در شاهنامه و چند متن دیگر) 51 75 145919 FA سجّاد آیدنلو دانشیار زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه پیام نور ارومیّه Journal Article 2022 03 06 In Shāhnameh and some Persian texts, there is a particular type of complex prepositions. The occurrence of two consecutive prepositions preceding a complement follows the Following pattern: preposition + preposition+ complement. In previous studies, six consecutive prepositions of ba bar, bar be, dar andar, dar be and ze dar have been recognized. The main purpose of this Pattern is to emphasize and reinforce the meaning. There are examples of the use of two successive prepositions from the fifth century to the contemporary times in the texts and most evidence are from the preposition bar be used in Yaghma-ye Jandaqi’s poetry. The history of this pattern goes back to Pahlavi’s language and texts. This pattern needs to be taken into consideration in the editing of Persian literary texts. در شاهنامه و بعضی متونِ فارسی گونۀ خاصّی از کاربردِ حرف اضافه و متمّم دیده می‌شود که در پژوهش‌های مربوط به دستور تاریخی، سبک‌شناسی و تاریخِ زبان فارسی به صورتِ کامل و دقیق مورد توجّه قرار نگرفته است. این ویژگیْ آمدنِ دو حرفِ اضافۀ پیاپی پیش از یک متمّم در قالبِ الگوی حرف اضافه + حرف اضافه + متمّم است. در حدودِ بررسی‌‌های انجام‌‌گرفته شش حرف اضافۀ متوالیِ «با بر»، «بر به»، «در اندر»، در به» و «ز در» به این شکل استعمال شده است، که از میان آنها دو حرفِ «بر با» و «ز در»، به دلیل داشتنِ یک شاهد، باید با تردید و احتیاط تلقّی شود. هدف اصلی از این نوع کاربردْ تأکید و تقویتِ معنای حروفِ اضافه بوده، که در شواهدِ متأخّرتر، به وسیله‌‌ای برای تکمیلِ وزنِ ابیات نیز تبدیل شده است. نمونه‌‌های استفاده از دو حرفِ اضافۀ پیاپی از سدۀ پنجم تا روزگارِ معاصر در متون وجود دارد و بیشترین گواهی‌‌های آن هم از حرفِ «بر به» و در شعر یغمای جندقی است. سابقۀ این قاعدۀ نحوی به زبان و متونِ پهلوی می‌‌رسد و در تصحیح و شرحِ آثارِ منظوم و منثورِ فارسی حتماً باید به آن توجّه کرد.

https://nf.apll.ir/article_145919_eaab872f8c271ec80368dafc12573390.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 19 1 2020 03 20 ‘-rā’ a Secondary Topic Marker? «را» نشانه مبتدای ثانویه؟ 76 129 145920 FA فرهاد معزّی‌پور استادیار گروه زبان‌شناسی دانشگاه صنعتی شاهرود Journal Article 2022 03 06 The postposition -rā has never ceased to be enigmatic in linguistic investigations. It has been associated with various syntactic, semantic, and pragmatic factors by Iranian and non-Iranian researchers. In this paper, we aim to question a popular view in which the postposition is taken to be exclusively a secondary topic marker. Utilizing the formal representation of the Lambrechtian information structure theory within the Role and Reference Grammar framework, we demonstrate that the postposition is apt to occur with constituents of varied informational values, i.e. topicality, focality, and contrast, in different syntactically manipulated strings. It however becomes clear that the common denominator for the rā-marked constituents is the identifiability of their referents at discourse level. رفتار «را» در زبان فارسی معمّایی است که همواره ذهن زبان‌شناسان را به خود مشغول کرده است. اختصاص نقش‌های نحوی، معنایی و کاربردشناختی گوناگون از جانب زبان‌شناسان ایرانی و غیرایرانی خود مبیّن پیچیدگی‌های رفتاری این نقش‌نمای رمزآلود است. در این مقاله برآنم که، با طرح این پرسش که آیا «را» در زبان فارسی نشانۀ مبتدای ثانویه است، به واکاوی دوبارۀ آن بپردازم و، با کمک‌ گرفتن از بازنمایی صوری ساخت اطلاعِ لَمبرِکت در انگارۀ دستور نقش و ارجاع، تنوع نقشیِ «را» در زبان فارسی را به ‌تصویر‌کشم. از این رهگذر، درمی‌یابیم که گرچه ارتباط «را» با مفهوم مبتدا اجتناب‌ناپذیر است، نمی‌توان نقش ساخت ‌اطلاعی آن را منحصر به مبتدای ثانویه دانست. «را» می‌تواند با نقش‌های ساخت اطلاعی شامل مبتدای اولیه، مبتدای ثانویه، کانون و نیز تقابل در سطح جمله همراه شود، گرچه وجه اشتراک رخدادهای «را» را می‌توان مفهوم تشخیص‌پذیری به‌ عنوان مقوله‌ای کلامی در نظر ‌گرفت.

https://nf.apll.ir/article_145920_586aa7a51d03f30b9d8b566cc06c0607.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 19 1 2020 03 20 Another View of Imperative Structure in Persian نگاهی دوباره به ساخت فعل امر فارسی 131 136 145921 FA جواد محقق نیشابوری عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان، پردیس شهید بهشتی مشهد Journal Article 2022 03 06 All Persian linguists have considered two imperative structures, namely second person singular and plural, and some have also pointed out two other structures: third person (imperative), plural and singular. The imperative verb for speaker, that is first person singular and plural, is not recognized in reference linguistic books and there are no instances of it in texts. This article is meant to prove that first-person singular exists, and presents some of its instances in literary texts and spoken language. The phonetic form of this verb and another structure of imperative verb in second-person singular (present-imperative) are also discussed in the article. همۀ دستورنویسان زبان فارسی به دو ساخت از فعل امر، یعنی دوم شخص مفرد و جمع، اشاره کرده‌اند و برخی از آنها به دو ساخت دیگر، یعنی سوم شخص مفرد و جمع (امر غایب)، هم توجه کرده‌اند. فعل امر در متکلم، یعنی اول شخص مفرد و جمع، در کتاب‌های دستور به رسمیت شناخته نشده و نمونه‌ای برای آن نیامده است. نگارنده، در این مقاله، در صدد اثبات وجود فعل امر در متکلم است و شواهد و نمونه‌های آن را در متون ادبی و نیز زبان گفتاری ارائه می‌دهد. اشاره به ساخت دیگری از فعل امر در دوم شخص مفرد (امرحاضر)، و نیز صورت آوایی این فعل از دیگر مطالب این مقاله است.

https://nf.apll.ir/article_145921_38b7be3db792aacc033cb3078a93b203.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 19 1 2020 03 20 The Obsolete Compound mærd-e mærd-ane ترکیبِ مهجورِ «مرد مردانه» (یادداشتی بر مقاله «نگاهی به فرهنگِ پسوند در زبان فارسی») 137 143 145922 FA مهدی سالاری‌نسب پژوهشگر ادبیّات و فلسفه Journal Article 2022 03 06 This article intends to Present evidence from a number of classical Persian texts to show the occurrences of compounds such as Mærd-e Mærd-ane ‘manly’ used as adjective. The article has concentrated on the formation of this compound with the suffix -ane in the 4th – 6th C. A. H. Persian texts. زبان اصلی‌ترین جلوه‌گاهِ فرهنگ و نمایشگاهِ صورت‌های مختلف و حاملِ معانیِ گوناگون است. برای شناختِ کاملِ یک زبان، باید دستورِ تاریخی و صورت‌های مهجور و متروکِ آن را نیز بشناسیم. در مقالۀ «نگاهی به فرهنگ پسوند در زبان فارسی» چاپ‌شده در مجلۀ دستور، شمارۀ 13، برخی افتادگی‌های فرهنگ مذکور از مقالات شمس یادآوری شد. گردآورندگانِ فرهنگ مذکور به‌درستی اشاره کرده‌اند که واژۀ «-انه» دار به عنوان صفت برای موصوفِ جاندار به‌ویژه انسان هیچ‌گاه به کار نرفته و از این نظر کوچک‌ترین انحرافی دیده نشده است. در مقالۀ یادشده، تنها مورد استثناءِ این قاعده، که تا به حال به نظر رسیده، از مقالات شمس نقل شد. در این نوشته، ابتدا سابقۀ کاربردِ ترکیب مورد نظر، در برخی متون متقدم بر مقالات شمس و برخی متون بعد از آن، برشمرده می‌شود و سپس ریشه‌های شکل‌گیری این ساختار، به اختصار، در متون قرون چهارم تا ششم هجری بررسی می‌شود.

https://nf.apll.ir/article_145922_c1ceafca9444101f96adceb627c472aa.pdf