فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 21 1 2022 03 21 Word Formation in Persian from the Perspective of an Onomasiological Theory واژه‏‌سازی در فارسی از منظر یک نظریۀ نام‏شناختی 28 47 148001 10.22034/nf.2022.148001 FA اسلام هورن دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی مجتبی منشی‌زاده دانشیار دانشگاه علامه طباطبایی 0000-0003-4839-0901 Journal Article 2022 04 12 Pavol Štekauer's word formation model adopts a new combined approach that involves both the functional-structural framework of the Prague school of linguistics and a cognitive approach to word formation. Called the ‘naming theory’, it moves from the concept to the word form. According to this theory, the initial point of departure in forming a word (or, a naming unit) in a language involves the analysis of a concept related to an extralinguistic entity for which a member or members of the linguistic community feel the need to coin a name. This view of word formation assigns only a morphological status to the word form/naming unit but no role whatsoever to syntax. However, it is shown in this manuscript that certain words in Persian are formed syntactically. نظریۀ پاول اشتکاور[1] نظریه‏‌ای با رویکرد جدید به فرایند واژه‏سازی در زبان است که، در عین اتخاذ رهیافت نقشی - ساختی[2] مکتب پراگ، از منظر شناختی[3] به فرایند واژه‏‌سازی نگاه می‏‌کند. این نظریه به واژه‏ از منظر نام‏شناختی، یعنی حرکت از مفهوم به‏ سوی واژه، می‏پردازد. براساس این نظریه، نقطۀ آغاز ساخت واژه تحلیل یک مفهوم مرتبط با یک واقعیت برون‏‌زبانی است که عضوی یا اعضایی از جامعۀ زبانی برای نام‏گذاری آن احساس نیاز می‏‌کنند. از دیدگاه این نظریه، ساخت واژه مطلقاً صرفی است و نحو در ساخت واژه دخالتی ندارد. در زبان فارسی مشخص می‏‌شود که بعضی واژه‌‏ها به‏‌شیوۀ نحوی ساخته می‏‌شوند. [1]. P. Štekauer استاد رشتۀ زبان‏شناسی در دانشگاه سافاریک کشور اسلواکی است، و همراه با راشل لیبر ویراستاری کتاب‏هایی چون Handbook of Word-formation (2005)، The Oxford Handbook of Compounding (2009) و The Oxford Handbook of Derivational Morphology (2014) را بر عهده داشته است. [2]. functional-structural 3. cognitive

https://nf.apll.ir/article_148001_d283aae29f6d643c61bad41f39c46544.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 21 1 2022 03 21 Terminological Motivation in Scientific Terms: A Case Study of Approved Terms in Physics انگیزش در اصطلاحات علمی: مطالعۀ موردی ‌واژه‌های فیزیک مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی 48 84 148003 10.22034/nf.2022.148003 FA رؤیا خدادادی پژوهشگر واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی فرشید سمایی استادیار فرهنگستان زبان و ادب فارسی رضا عطاریان پژوهشگر ارشد واژه‌گزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی Journal Article 2022 04 12 The present article explores two aspects of terminological motivation; namely, ‘intralinguistic motivation’, defined as the relationship between a technical concept and the term denoting it, and ‘interlinguistic motivation’, defined as the relationship between that same term in a language like Persian and its equivalent in English. Intraliguistic motivation comprises phonetic, morphological and semantic (including metaphor and metonymy) subtypes while interlinguistic motivation involves semasiological and onomasiological approach to terminology and term formation. The data collected indicate that technical terms in both English and Persian are of different motivated, semi-motivated, and unmotivated levels. It is further found that while the syntactic type of morphological motivation is predominant in intralinguistic motivation, loan-translation predominates the interlinguistic one. ارتباط میان مفهوم علمی و واژۀ مبیّن آن از یک طرف و ارتباط میان همان واژه در زبانی مانند فارسی و معادل انگلیسی آن از طرف دیگر، دو بُعد مربوط به مسئلۀ انگیزش اصطلاحات است که در این مقاله به‌ترتیب تحت عنوان «انگیزش درون‌زبانی» و «انگیزش بینازبانی» مورد بررسی قرار خواهد گرفت. انواع انگیزش درون‌زبانی عبارت‌اند از: آوایی، ساختواژی (شامل اشتقاق، ترکیب، ترکیب‌واشتقاق و ساخت نحوی) و معنایی (شامل استعاره و مجاز). در انگیزش بینازبانی مقوله‌های معادل‌گزینی واژه‌بنیاد (شامل قرض‌گیری، ترجمۀ قرضی و جورسازی آوایی- معنایی) و واژه‌گزینی مفهوم‌بنیاد مطرح است. داده‌های این پژوهش نشان می‌دهد که اصطلاحات علمی، هم در انگلیسی و هم در فارسی، دارای درجات متفاوت انگیخته، نیمه‌انگیخته و ناانگیخته هستند و انگیزش ساختواژی از نوع گروه نحوی در انگیزش درون‌زبانی و ترجمۀ قرضی در انگیزش بینازبانی بسیار پررنگ و چشمگیر است.

https://nf.apll.ir/article_148003_d85b43969b8fdeca6308d14d21574858.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 21 1 2022 03 21 Modeling Public Acceptance of Words Using a System Dynamics Approach: A Case Study of the Words Adopted by the Academy of Persian Language and Literature مدل‌سازی روند پذیرش واژه‌ها با استفاده از رویکرد تفکر نظام‌مند: مطالعۀ موردی واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی 85 137 148004 10.22034/nf.2022.148004 FA نسرین خردمند دانشجوی دکتری زبان‌شناسی دانشگاه الزهرا(س)) فرزاد حقیقی راد عضو هیئت علمی دانشکدة مدیریت دانشگاه خوارزمی Journal Article 2022 04 12 Dissemination or propagation may be defined as the spread of a phenomenon in a given environment. The concept has wide applications in a variety of disciplines; diffusion of matter, as used in physics; dissemination of a thinking method or a cultural pattern, as used in sociology and anthropology; the spread of a disease, in medicine; and the popularization and commercialization of a novel technology or product, as used in economics. The present study focuses on the dissemination of Persian equivalents for foreign words adopted by the Academy of Persian Language and Literature (APLL) for common use by the Persian speaking public. Evidently, the acceptance of a novel development (a word, in the present case) is one of the most important factors determining the success of its originator. Attempts to coin new Persian equivalents for foreign terms and expressions have always aroused much controversy and invoked serious reactions on the part of the public Persian speakers, translators, linguists, and experts of the respective fields of science. This is while selecting or coining new words by APLL is one of its tasks to safeguard the Persian language. Dissemination of novelties of appeal to the public is a complex and dynamic process that is influenced by such variables as product publicity and the time it is introduced to the public as well as its quality, competitiveness, and appeal to potential users. Furthermore, the process is not instantaneous; rather, it takes place over time only if the new product is appealing enough to win sustained use by the public. It is the objective of the present study to develop means and methods of improving and accelerating public acceptance of new terms coined by the Academy. For this purpose, previous reports on the prevalence of new coinages were reviewed and models of disseminating innovations were examined to identify the factors involved in the public acceptance of new Persian equivalents. These findings were then effected into the basic model of dissemination and acceptance. Another aspect of the study involved identifying the way(s) these parameters affected Persian speakers’ behavior. Using a system dynamics approach, a model of the dissemination and acceptance of words adopted by APLL was developed in the Powersim Studio 2005 environment. Simulations were then employed to validate the model and different scenarios were proposed to improve the current public behavior regarding new word acceptance. The results indicate that adequate publicizing, raising public awareness, user satisfaction, and size of user population are among the factors of great impact on the wider acceptance of new coinages. Nevertheless, the first step to increase both acceptance and public use of new terms adopted by APLL is found to be raising public awareness. اشاعه یا انتشار را می‌توان پراکنش یک پدیده در محیطی مشخص تعریف کرد. این مفهوم در علوم مختلف کاربرد دارد، ازجمله، در علم فیزیک برای گسترش ماده، در جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی برای گسترش تفکر و الگوی فرهنگی، در پزشکی برای گسترش بیماری و در علم اقتصاد برای گسترش فنّاوری یا محصول نو. در این پژوهش، اشاعه و گسترش معادل‌های فارسی مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی در میان کاربران موضوع بحث است. میزان پذیرش یک نوآوری، یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت یا عدم موفقیت نهاد یا سازمان ارائه‌دهندۀ آن است. تلاش برای جانشین ساختن معادل‌های فارسی به‌جای لغات و اصطلاحات بیگانه همواره در جامعۀ ایران محل مناقشه و موضوع چون‌وچرا و سبب انواع واکنش‌ها ازسوی مردم، مترجمان، زبان‌شناسان و متخصصان حوزه‌های مختلف علوم بوده و کار واژه‌گزینی در فرهنگستان نمونه‌ای از این تلاش‌ها برای حفظ و حراست از زبان فارسی است. اشاعۀ نوآوری فرایندی پیچیده و پویاست و تحت ‌تأثیر عوامل و متغیرهای متعددی، مانند تبلیغات، زمان ورود محصول جدید و جایگزین، کیفیت آن، قدرت رقابت با محصولات سابق و جاافتاده در جامعه و رضایت کاربران است. اشاعه و پذیرش نوآوری، پدیده‌ای آنی نیست، بلکه فرایندی است که در طول زمان و در صورت استفادۀ مستمر از محصول جدید و عادت به آن شکل می‌گیرد. این پژوهش با ارائۀ راهکاری در جهت بهبود و تسریع روند پذیرش واژه‌های مصوب فرهنگستان صورت گرفته است. به این منظور، تحقیقات پیشین درزمینۀ رواج و کاربرد این واژه‌ها در جامعه و نیز الگوهای انتشار نوآوری بررسی شده و متغیرهای مؤثر بر پذیرش واژه‌های جدید و جایگزین، تعیین و به سازه‌های الگوی اولیۀ اشاعه و پذیرش نوآوری اضافه شده است. سپس نحوة تأثیرگذاری متغیرها بر رفتار کاربران زبان مشخص گردیده و با استفاده از رویکرد تفکر نظام‌مند (سیستمی) و پویایی‌شناسی سامانه، به ‌کمک نرم‌افزار پاورسیم الگویی برای اشاعه و پذیرش واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی طراحی و ارائه شده است. با شبیه‌سازی این الگو به ‌کمک این نرم‌افزار، اعتبار آن ارزیابی و فرانامه (سناریو)هایی جهت بهبود وضعیت فعلی پیشنهاد شده است. با استفاده از الگوهای شبیه‌سازی می‌توان تأثیر سیاست‌ها را قبل از اجرای آنها در جامعه، در محیط مجازی و نرم‌افزاری بررسی کرد و آزمود. نتایج پژوهش حاضر نشان می‌دهد تبلیغات، آگاهی، رضایت و فراوانی پذیرندگان ازجمله عوامل تأثیرگذار بر پذیرش است. برای افزایش میزان پذیرش واژه‌های پیشنهادی فرهنگستان ازسوی جامعه و استفاده از معادل‌های فارسی به‌جای لغت‌ها و اصطلاحات بیگانه، اولین قدم، اطلاع‌رسانی و آگاه کردن مردم است.

https://nf.apll.ir/article_148004_1238713a1587ca980f63eaf6270292f9.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 21 1 2022 03 21 Garde-bardāri or Garte-bardāri (calque) گرته‌برداری یا گرده‌برداری؟ 138 159 148006 10.22034/nf.2022.148006 FA فرهاد قربان‌زاده پژوهشگر فرهنگستان زبان و ادب فارسی Journal Article 2022 04 12 Exploring the different definitions rendered for the terms garde/garte, garde-bardāshtan/garte-bardāshtan, and garde-bardāri/garte-bardāri, the present manuscript provides a large corpus of data collected on the different usages of these terms from both old and contemporary Persian texts as well as occurrences in general and specialized references. The data thus collected are subsequently subjected to analysis and one scientific word formation principle is exploited to resolve a number of ambiguities surrounding the usage of garde-bardāri/garte-bardāri in order to determine the preferred variant of the two. It may be noted that the manuscript solely deals with form rather than sense. در این مقاله ضمن تعریف اصطلاح‌های علمیِ گرده/ گرته و گرده برداشتن/ گرته برداشتن، و گرده‌برداری/ گرته‌برداری در هنر و زبان‌شناسی و اشاره به تمایز سبکی گرد و گرت، داده‌های پرشماری از کاربرد این واژه‌ها را در فارسی کهن و معاصر و منابع عمومی و تخصصی به‌ دست داده‌ایم. سپس این داده‌ها را تحلیل کرده‌ایم و ضمن اشاره به یکی از اصول واژه‌سازی علمی، کوشیده‌ایم به چند ابهام درمورد کاربرد گرده‌برداری/ گرته‌برداری پاسخ دهیم و درنهایت، به این نتیجه برسیم که کدام‌یک از دو گونۀ گرده‌برداری و گرته‌برداری بر دیگری ترجیح دارد. در مقالۀ پیش رو فقط به لفظ پرداخته‌ایم و هدف ما تحلیل مفهوم گرده‌برداری/ گرته‌برداری نبوده‌ است.

https://nf.apll.ir/article_148006_9c9f7290cce668ad1cb399e8c2124115.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 21 1 2022 03 21 The Study of the Role of Internal and Historical Borrowing in the Terminology Work with Emphasis on Words Adopted by the APLL بررسی وام‌گیری درونی و تاریخی در فرایند واژه‌گزینی با تمرکز بر واژه‌های مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسی (فرهنگستان سوم) 160 193 148007 10.22034/nf.2022.148007 FA علی شیوا استادیار فرهنگستان زبان و ادب فارسی Journal Article 2022 04 12 By internal and historical borrowing is meant the revitalization and reintroduction of obsolete lexical items from Ancient and Middle Persian or those attested in old texts in current Persian to coin words by the Academy of Persian Language and Literature (APLL). The present article explores this process by considering a number of words adopted by word formation societies during the first Pahlavi regime to be followed by more examples coined by Iran Academy (i.e., the first Academy) and Iran Language Academy (i.e., the second Academy). However, the article places its greater emphasis on APLL (i.e., the third Academy) by presenting more examples of general and technical lexical items adopted by the third academy. Descriptions derived from etymological studies and evidence from Middle Persian dictionaries will then be provided of the cited examples while efforts will be subsequently made to define different types and methods of internal and historical borrowing and to investigate meaning changes in this process. Finally, explanations will be provided to justify the Academy’s reliance on internal and historical word borrowing. Light will also be shed on the advantages and disadvantages of the process to identify why the third academy embarked in the first place on exploiting the historical capacity of the Persian language to coin new words via recovering and revitalizing old words and stems. مقصود از وام‌گیری درونی و تاریخی، بهره‌گیری از واژه‌های متعلق به زبان‌های باستانی و میانة ایران و نیز واژه‌های کهن موجود در فارسیِ امروز (نو) در فرایند واژه‌گزینی فرهنگستان است. در این مقاله، روند وام‌گیری درونی و تاریخی را از بررسی چند لغت ساختة انجمن‌های واژه‌سازی در دورة پهلوی اول آغاز کرده‌ایم و به دنبال آن، نمونه‌هایی از فرهنگستان ایران (فرهنگستان اول) و فرهنگستان زبان ایران (فرهنگستان دوم) آورده‌ایم. تمرکز مقاله بر فرهنگستان زبان و ادب فارسی (فرهنگستان سوم) است و از‌این‌‌رو، از واژه‌های مصوب عمومی و تخصصی فرهنگستان سوم نمونه‌های بیشتری آورده شده است. پس از توصیف نمونه‌ها، که به استناد فرهنگ‌های زبان پهلوی و ریشه‌شناختی صورت پذیرفته، نویسنده کوشیده‌ است انواع وام‌گیری درونی و تاریخی را احصا و انواع تغییرات معنایی در رهگذر این فرایند را بررسی کند و شیوه‌های این نوع وام‌گیری را نشان دهد. در پایان، به تبیین ضرورت‌های وام‌گیریِ درونی و تاریخی در واژه‌گزینی فرهنگستان پرداخته ‌و با تحلیل معایب و مزایای آن نشان داده‌ شده که چگونه فرهنگستان سوم، با بازیابی و احیای واژه‌ها و ریشه‌های کهن، از ظرفیت تاریخی زبان فارسی در واژه‌گزینی یاری جسته است.

https://nf.apll.ir/article_148007_cc7c69b11a7031a69662430142786262.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 21 1 2022 03 21 Examples of Loan Translations from Greek into Middle Persian چند نمونه ترجمه قرضیِ اصطلاحات علمی از یونانی به پهلوی 194 216 148008 10.22034/nf.2022.148008 FA سید احمدرضا قائم‏‌مقامی استادیار گروه فرهنگ و زبان‏‌های باستانی، دانشگاه تهران Journal Article 2022 04 12 During the Sassanid Period, a number of scientific texts were translated from Indian Languages (Sanskrit and Prakrit), Greek, and Syriac into Middle Persian. The most known of the Indian works are Kalila va Dimna and some treatises on astronomy and syntax, while the most prominent ones from the Greek side include volumes on geometry, logic, and medicine along with a number of Hermetic texts. In translation from Syriac, it seems that Manicheans had a greater contribution than Zoroastrians. In the translations from these languages, loan translations or calques seem to have been inevitably used as the simplest means of conveying scientific concepts. The present paper addresses some of the loan translations from Greek into Middle Persian, especially those in the fields of medicine, philosophy, and astronomy. Meanwhile, brief references are made to some calques from languages other than Greek. در عصر ساسانی بعضی متون علمی از زبان‏های هندی (سنسکریت و پراکریت) و یونانی و سریانی به زبان فارسی میانه ترجمه شده بوده است. در بین متون هندی معروف‏تر از همه کلیله و دمنه و نوشته‏هایی در علم نجوم و نحو را باید یاد کرد و در بین متون یونانی نوشته‏هایی در نجوم و هندسه و منطق و پزشکی و پاره‏ای نوشته‏های هرمسی اهمیت بیشتری دارند. در ترجمه از سریانی احتمالاً سهم مانویان بیشتر از زردشتیان بوده است. ترجمه از این زبان‏ها ناگزیر ترجمة قرضی یا گرده‏برداری بعضی اصطلاحات را باعث شده که احتمالاً ساده‏ترین شیوه در نقل مفاهیم علمی به زبانی دیگر است. موضوع این نوشته بحث دربارة بعضی از این ترجمه‏های قرضی از یونانی به فارسی میانه، مخصوصاً در اصطلاحات طبی و فلسفی و نجومی، است. در کنار آن به بعضی ترجمه‏های قرضی از غیر از زبان یونانی نیز مختصر اشاراتی شده است.

https://nf.apll.ir/article_148008_bdc2424fd46a000e3946482846500c3f.pdf