فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 23 2 2024 05 21 Phonetic Information in Monolingual General Dictionaries اطلاعات آوایی در فرهنگ‌های عمومی یک‌زبانه 37 56 199213 10.22034/nf.2024.199213 FA ساغر شریفی عضو هیئت‌علمی گروه مترجمی زبان انگلیسی، دانشکدﮤ ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران Journal Article 2020 11 27 Dictionaries have traditionally employed various methods to represent different types of phonetic information, each with its own advantages and disadvantages. Today, general dictionaries provide more phonetic information in addition to the phonetic form, such as alternate pronunciations, stress patterns, syllabic structure, and phonetic processes. This article examines the types of phonetic information presented in English and Persian general dictionaries, with a focus on two newer Persian dictionaries, Farhang-e Fārsī and Farhang-e Rūz-e Sokhan, analyzing how they represent phonetic information. فرهنگ‌ها از گذشته تا کنون برای بازنمایی انواع اطلاعات آوایی شیوه‌های گوناگونی را به کار گرفته‌اند که هریک از این شیوه‌ها دارای مزایا و معایبی هستند. امروزه در فرهنگ‌های عمومی علاوه بر صورت آوایی، اطلاعات آوایی بیشتری ارائه می‌شود که از آن جمله‌اند گونه‌های دیگر تلفظ، تکیه، ساخت هجایی و فرایندهای آوایی. این مقاله به بررسی انواع اطلاعات آوایی در فرهنگ‌های عمومی انگلیسی و فارسی اختصاص دارد و در آن، دو فرهنگ جدیدتر فارسی، یعنی فرهنگ فارسی و فرهنگ روز سخن، از منظر بازنمایی اطلاعات آوایی بررسی شده‌اند.

https://nf.apll.ir/article_199213_fe906d2d273f098f268db13b957d1ef8.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 23 2 2024 05 21 On the Word Santūr دربارۀ واژۀ سنتور 57 70 199215 10.22034/nf.2024.199215 FA محمود رحیمی عضو هیئت‌علمی گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران ناصر رحیمی عضو هیئت‌علمی گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدﮤ علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران 0000-0002-7964-3468 Journal Article 2020 02 05 In reference books and contemporary research, “santūr” is often introduced as an ancient Iranian instrument, with evidence and images provided to support this claim. Reviewing these pieces of evidence as well as other documents and sources, we examine the validity of such claims. We will also estimate the historical timeline of santūr in Persian texts based on thorough research and analysis of reliable evidence. در کتاب‌های مرجع و پژوهش‌های معاصران «سنتور» غالباً سازی ایرانی و کهن معرفی شده‌ و برای اثبات این مدعا شاهدها و تصویرهایی از آن آورده‌اند. در نوشتۀ پیش رو، با بررسی این شاهدها و همچنین اسناد و منابع دیگر، درستی و نادرستی این مدعا را بررسی کرده‌ایم و کوشیده‌ایم با جست‌وجو و پژوهش در اسناد و شاهدهای متقن، علاوه‌بر نتیجه‌گیری دربارﮤ این مدعا، حدود تاریخی قدمت سنتور در متن‌های فارسی را تخمین بزنیم.

https://nf.apll.ir/article_199215_bb10373906ea00faa6717f10f8049c61.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 23 2 2024 05 21 On the Word halim / ḥalim دربارۀ واژۀ هلیم / حلیم 71 78 199217 10.22034/nf.2024.199217 FA فرهاد قربان‌زاده دانشجوی دکتری زبان‌شناسی، گرایش آزفا، گروه زبان‌شناسی و آزفا، دانشکدﮤ ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران Journal Article 2023 04 07 halim (classical Persian: halēm) is a thin food prepared from meat, alternatively spelled as ḥalim. This note attempts to determine which of the two spellings is older and more authentic. To achieve this aim, previous sources are reviewed and the (in)validity of perspectives presented in them are evaluated. Additionally, we highlight the usages of this word in classical texts and trace its evolution and etymology. هلیم غذایی است رقیق که از گوشت تهیه می‌شود. این واژه را با املای حلیم نیز می‌نویسند. در این یادداشت کوشیده‌ایم که دریابیم کدام‌یک از دو املای هلیم و حلیم کهن‌تر و اصیل‌تر است. برای این کار به منابع پیشین نگریسته‌ایم و درستی و نادرستی دیدگاه‌های درج‌شده در آن‌ها را سنجیده‌ایم. همچنین به کاربردهای این واژه در متن‌های کهن اشاره کرده‌ایم و سیر تحول این واژه و ریشۀ آن را به‌دست داده‌ایم.

https://nf.apll.ir/article_199217_bce4181dfae22c6f5370284fb0576355.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 23 2 2024 05 21 A Comparison of the Words of Tafsīr-e Gāzur and Tafsīr-e Abulfutūḥ مقایسهء واژه‌های تفسیر گازر و تفسیر ابوالفتوح 79 95 199218 10.22034/nf.2024.199218 FA زهرا اکبرپور بقایی عضو هیئت‌علمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گروه فرهنگ‌نویسی، تهران، ایران Journal Article 2021 07 20 Rawdh-ul-J̌inān wa Rawḥ-ul-J̌anān fī Tafsīr-il-Qurʾān (commonly known as Tafsīr-e Abulfutūḥ) is among the most important and prominent Shiite commentaries on the Qurʾān in Persian. The high significance and value of this work have led to its influence on other works, such as the Qurʾānic commentary J̌ilāʾ al-Adhhān wa J̌alāʾ al-Aḥzān fī Tafsīr al-Qurʾān (otherwise known as Tafsīr-e Gāzur). Although Persian commentaries are heavily influenced by Arabic and the Qurʾān itself, they also incorporate numerous Persian words, some unique to these texts and others less commonly used in other periods. It is widely believed by many researchers and bibliographers that Tafsīr-e Gāzur is a summary of Tafsīr-e Abulfutūḥ. Therefore, this article introduces these two commentaries briefly and aims to highlight differences in words and expressions used within their texts. تفسیر رَوضُ‌‌الجِنان و رَوحُ‌‌الجَنان فی تَفسیرِالقُرآن از مهم‌ترین و برجسته‌ترین تفسیرهای شیعه به زبان فارسی است. اهمیت و ارزش والای این اثر سبب شده تا برخی آثار، مانند تفسیر جِلِاء‌الاذهان و جَلاء‌الاحزان فی تَفسیر القُرآن، از آن تأثیر بپذیرند. اگرچه تفسیرهایی که به زبان فارسی تألیف شده‌اند معمولاً از زبان عربی و قرآن کریم تأثیر بسیار گرفتند، در متن تفسیرها واژه‌های فارسیِ بسیاری دیده می‌شود که برخی از آن‌ها منحصربه‌فرد و برخی در دوره‌های دیگر بسیار کم‌کاربرد بوده‌است. باتوجه به اینکه بسیاری از پژوهشگران و فهرست‌نگاران بر این باورند که تفسیر جِلِاء‌الاذهان و جَلاء‌الاحزان تلخیصی از تفسیر رَوضُ‌‌الجِنان و رَوحُ‌‌الجَنان است، نگارنده بر آن شده ضمن معرّفی مختصری از دو تفسیر یادشده، موارد اختلاف برخی از واژه‌ها و ترکیب‌های به‌کاررفته در متن تفسیرها را نشان دهد.

https://nf.apll.ir/article_199218_36354c7436ce029bbb469f9c80a1cf5d.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 23 2 2024 05 21 A Footnote on the Meanings of the Words “ʿArūs” and “Ḥāǰeb” in Farhang-e Bozorg-e Sokhan ذیلی بر معنی واژه‌های عروس و حاجب در فرهنگ بزرگ سخن 97 104 199220 10.22034/nf.2024.199220 FA هادی اکبرزاده استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 2021 03 17 This article examines the meanings of the words “ʿarūs” and “ḥāǰeb” in the contexts of “kaštī-ye ʿarūs” and “ḥāǰeb-e xoršīd” in Farhang-e Bozorg-e Sokhan. These compounds are attested in Tārīx-e Bayhaqī and Dīvān-e Šams. By presenting additional evidence and providing reasons and observations, this study reveals another meaning of these two words. در این جستار معنیِ دو واژﮤ عروس و حاجب در دو ترکیبِ کشتیِ عروس و حاجبِ خورشید در فرهنگ بزرگ سخن بررسی شده‌است. این دو ترکیب در تاریخ بیهقی و غزلیّات شمس نیز آمده و در این مقاله با ذکر چند شاهد دیگر و با آوردن دلیل‌ها و شاهدهایی، یکی دیگر از معنی‌های این دو واژه به‌دست داده شده‌است.

https://nf.apll.ir/article_199220_674aaa8a5939fb3fb007e77121fb1581.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 23 2 2024 05 21 A Study of a Verse Attributed to Labībī in Persian Lexicons دربارۀ بیتی منسوب به لبیبی در فرهنگ‌ها 105 108 199222 10.22034/nf.2024.199222 FA مجید منصوری دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدﮤ ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه اراک، اراک، ایران 0000-0003-1025-7013 Journal Article 2021 07 25 In many ancient Persian lexicons, numerous verses are cited as examples under specific words and compounds, attributed to their respective poets. This valuable tradition, beyond its linguistic significance, has often preserved verses from lost collections of ancient Persian poets, thus safeguarding them as a precious repository for us. Labībī is one such poet whose verses are extensively quoted in lexicons. This study examines a verse attributed to him in lexicons and proposes a new textual edition based on both internal and external evidence. در بیشترِ فرهنگ‌های کهن فارسی شاهدهای شعری بسیاری همراه با نام سرایندگان آن‌ها در ذیل واژه‌ها و ترکیب‌ها آمده‌است. این سنّت ارزشمند، افزون بر ارزش‌های لغوی، گاه سبب شده بیت‌هایی از دیوان‌های بربادرفتۀ شاعران کهن فارسی از دستبرد حوادث و فتنه‌های روزگار در امان مانَد و مانند گنجینه‌ای ارزشمند به دست ما برسد. لبیبی از شاعرانی است که در فرهنگ‌ها شاهدهای پُرشماری از شعرهای وی آورده شده‌است. در این پژوهش ضبط بیتی از او در فرهنگ‌ها را بررسی کرده‌ایم و کوشیده‌ایم بر پایۀ قرینه‌های درون‌متنی و برون‌متنی، پیشنهاد تازه‌ای برای تصحیح آن مطرح کنیم.

https://nf.apll.ir/article_199222_3e3d81277a4dd2c87008ea22c93551c7.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 23 2 2024 05 21 The Necessity of a Re-edition of the Tafsīr of Sūrābādī ضرورت تصحیح مجدد تفسیر سورآبادی 109 126 199223 10.22034/nf.2024.199223 FA اکرم‌السادات حاجی‌سیدآقایی دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدﮤ ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران محمدحسن حسن‌زاده نیری دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدﮤ ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران علی‌اشرف صادقی استاد گروه زبان‌شناسی، دانشکدﮤ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2024 02 03 The Tafsīr of Sūrābādī (Sūrābānī), also known as the Tafsīr al-Tafāsīr, is a concise Persian commentary on the entire Qurʾān authored by Abu-Bakr ʿAtīq Neyšābūrī around 470 to 480 AH. Various sections, stories, manuscripts, and ultimately the entire work have been published in different forms, with the complete version printed in five volumes by Ali Akbar Saeedi Sirjani in 1381 AH (2002 CE). This article attempts to highlight the shortcomings and errors of this edition, emphasizing the need for a re-edition. To this end, in addition to Sirjani's edition, three manuscripts are also utilized: Konya (dated 723-725 AH), India Office (730 AH), and Leiden (769 AH). This article demonstrates that the primary problems with this edition include the unknown status of the base manuscript(s), lack of an introduction and description of the manuscripts and their characteristics, unclear method of edition, non-critical approach, incomplete recording of variant readings, disregard for phonetic changes and diacritized words, omissions, misreadings, and errors in the correction of some less common words. These issues are significant enough to alter the meaning of some words, differing from what the author intended to convey. تفسیر سورآبادی (سورابانی)، معروف به تفسیرالتفاسیر، تفسیری است فشرده و کامل از قرآن مجید به زبان فارسی، اثر ابوبکر عتیق نیشابوری، که درحدود ۴۷۰ تا ۴۸۰ هجری تألیف شده‌است. قصه‌ها، بخش‌ها، نسخه‌ها و سرانجام کل این اثر به صورت‌های گوناگون انتشار یافته‌ و صورتِ کاملِ آن در پنج مجلد، به کوشش علی‌اکبر سعیدی سیرجانی در سال ۱۳۸۱ به طبع رسیده‌است. در این مقاله کوشیده‌ایم کاستی‌ها و اشکالات این تصحیح را نشان دهیم و ضرورت تصحیح دوبارﮤ آن را یادآور شویم. در این راستا، افزون بر متن چاپی سیرجانی، از سه نسخۀ قونیه (مورخ ۷۲۳ تا ۷۲۵)، دیوان هند (مورخ ۷۳۰) و لایدن (مورخ ۷۶۹) بهره برده‌ایم و نشان داده‌ایم که ناشناخته بودن نسخه یا نسخه‌های اساس، معرفی نشدن نسخه‌ها و ویژگی‌های آن‌ها، نامعلوم بودن شیوﮤ تصحیح و انتقادی نبودن آن، ناقص ماندن بخش نسخه‌بدل‌ها، بی‌توجهی به تحولات آوایی و ضبط واژه‌های مشکول، افتادگی‌ها و بدخوانی‌ها و برخی لغزش‌ها در تصحیح واژه‌های کم‌کاربرد مهم‌‌ترین اشکالاتِ این چاپ بوده‌است. این ایرادات به‌حدی است که معنی و مفهوم برخی واژه‌ها دگرگون شده و با آنچه مؤلف درصدد بیان آن بوده اختلاف پیدا کرده‌است.

https://nf.apll.ir/article_199223_808cb09dbdd584f092ed3902bc99dd41.pdf