فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 1 2026 03 21 Colloquialism in Persian Dictionaries گفتاری‌نویسی در فرهنگ‌های فارسی 13 34 243636 10.22034/nf.2026.521281.1406 FA ساغر شریفی استادیار گروه آموزش و مترجمی زبان انگلیسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج، کرج، ایران 0000-0002-8964-7294 مرضیه صناعتی استادیار پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران Journal Article 2025 05 12 Standard language includes both spoken and written varieties. However, linguistic planning has traditionally focused more on the written form, with some linguists even questioning the existence of a standardized spoken language. Today, the need for rapid communication, access to digital technologies, cultural and social changes, and individuals’ desire for self-expression have shifted attention towards spoken language. The rise of social networks and modern technologies has integrated spoken language into written formats, such as text messages, online communications, and narratives. As a result, colloquial and informal forms have become prominent in the Persian cyberspace and story dialogues. Although various studies have investigated this type of writing, there has been little focus on its impact on dictionaries. This study analyzes the influence of colloquialism in Persian slang dictionaries and how it manifests across different linguistic levels—phonological, lexical, syntactic, and semantic. It also examines the differences between general and slang dictionaries. The findings indicate that colloquialism is present at all linguistic levels, particularly in the inclusion of colloquial and informal words in Persian slang dictionary entries. However, this trend is not consistently applied across different dictionaries, and there are discrepancies in how spoken elements are represented. A deeper understanding of spoken language can enhance our knowledge of its role in the evolution of Persian. Additionally, developing reliable resources on spoken language for translators, editors, and literary writers can improve linguistic quality and foster more effective interactions between writers and their audiences. زبان معیار دارای گونه‌های گفتاری و نوشتاری است، اما در برنامه‌ریزی‌های زبانی بیشتر به زبان نوشتاری توجه شده است و برخی زبان‌شناسان حتی وجود زبان گفتاری معیار را انکار کرده‌اند. امروزه عواملی مانند نیاز به ارتباط سریع، دسترسی به فنّاوری‌های دیجیتال، تغییرات فرهنگی و اجتماعی و تمایل به بیان شخصی موجب افزایش توجه به زبان گفتاری شده است. ظهور شبکه‌های اجتماعی و فنّاوری‌های نوین نیز زبان گفتاری را در قالب‌هایی مانند پیامک، ارتباطات اینترنتی و داستان‌ها وارد نوشتار کرده است. فارسی شکسته و صورت‌های گفتاری در فضای مجازی و دیالوگ داستان‌ها نمود یافته‌اند. تحقیقات مختلفی دربارهٔ این گونه از نوشتار انجام شده، اما به تأثیر آن در فرهنگ‌های لغت توجه نشده است. این پژوهش تأثیر گفتاری‌نویسی را در فرهنگ‌های عامیانهٔ فارسی و نمود آن را در سطوح زبانی (آوایی، واژگانی، نحوی و معنایی) تحلیل کرده و به بررسی تفاوت میان فرهنگ‌های عمومی و عامیانه پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که گفتاری‌نویسی در تمام سطوح زبانی، به‌ویژه در گنجاندن واژگان گفتاری و عامیانه به مدخل‌های فرهنگ‌های عامیانهٔ فارسی، بازتاب دارد. بااین‌حال، این روند در فرهنگ‌های مختلف یکسان نیست و تفاوت‌هایی در بازنمایی عناصر گفتاری دیده می‌شود. توجه بیشتر به زبان گفتاری می‌تواند به درک عمیق‌تر از نقش آن در تحول زبان فارسی کمک کند. همچنین، تهیهٔ منابع معتبر دربارهٔ زبان گفتاری برای ویراستاران، داستان‌نویسان و مترجمان می‌تواند سبب بهبود کیفیت زبانی و تعامل مؤثرتر نویسندگان و مخاطبان شود.

https://nf.apll.ir/article_243636_4aebe8ae46245357aa93493755c09c37.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 1 2026 03 21 Copula in Colloquial Persian «هست » و«است» در محاوره 35 52 243637 10.22034/nf.2026.510598.1393 FA وحیده تجلی زبان‌شناس، آزمایشگاه پردازش زبان طبیعی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0000-0003-3118-2903 مهرنوش شمس فرد دانشیار گروه مهندسی و علوم کامپیوتر، آزمایشگاه پردازش زبان طبیعی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2025 03 08 There are many examples of using the verb "hast" instead of the copula "ast" in the Persian language, especially in informal speech and writing, but it is often considered a wrong usage and speakers are prohibited from it. This is because the verb "hast" is a lexical verb meaning "to exist", while "ast" does not have a lexical meaning and is only used as a copula. The present article examines the use of the verbs "ast" and "hast" and their allomorphs in the colloquial Persian language in terms of semantics and morphological structure in twenty-thousand colloquial sentences from the PARSMAP language corpus, which is a collection of selected sentences from social networks, blogs, e-mails, text messages and Persian stories. Considering the fact that these two verbs have a common root, and also referring to the speaking and writing problems of using the allomorphs of the verb "ast" in the colloquial language, and taking into account the fact that Persian speakers do not tend to use the verb "ast" in the informal situations, this article suggests that the verb "hast" as a copula in certain contexts replaces clitics such as "-e", "-s" and "-st". Expanding the use of the verb "hast" in some situations improves the readability of the text and helps the text processing and teaching the Persian script. It makes some compositions easier to pronounce and also makes the appearance of the text more uniform. استفاده از فعل «هست» به‌جای فعل ربطی «است» در زبان فارسی، به‌خصوص در گفتار و نوشتار غیررسمی، نمونه‌های فراوانی دارد، اما اغلب کاربرد نادرستی شمرده شده و گویشوران از آن منع می‌شوند، به این دلیل که فعل «هست» یک فعل تام به معنی «وجود داشتن» است، درحالی‌که «است» معنای تام ندارد و تنها به‌عنوان فعل ربطی به کار برده می‌شود. مقالۀ حاضر کاربرد فعل «است» و «هست» و تکواژگونه‌های آن‌ها در زبان فارسی محاوره، ازلحاظ معنایی و ساخت‌واژی را در ۲۰ هزار جملۀ محاوره از پیکرۀ زبانی «پارس‌مپ»، که مجموعه‌ای از جمله‌های منتخب از شبکه‌های اجتماعی، وب‌نوشت‌ها، رایانامه‌ها، پیامک‌ها و داستان‌های فارسی است، بررسی می‌کند. با توجه به اینکه این دو فعل ریشۀ مشترک دارند و همچنین، با اشاره به مشکلات گفتاری و نوشتاری کاربرد تکواژگونه‌های فعل «است» در زبان محاوره و با در نظر گرفتن این موضوع که گویشوران فارسی تمایلی به استفاده از فعل «است» در موقعیت‌های غیررسمی ندارند، این مقاله پیشنهاد می‌دهد فعل «هست» به‌عنوان فعل ربطی در بافت‌های خاصی جایگزین واژه‌بست‌هایی مانند «ه/ ـه »،«س» و «ست» شود. گسترش کاربرد فعل «هست» در برخی موقعیت‌ها موجب سهولت در روان‌خوانی، کمک به پردازش متن، سهولت در آموزش خط فارسی، و سهولت در تلفظ و زیبایی چهرۀ متن می‌شود.

https://nf.apll.ir/article_243637_c503a7f4301e38a813c34e97927ef16b.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 1 2026 03 21 A Corpus-Based Study on Copular Use of the Word Forms ‘hast’, ‘hastesh’, and ‘has’ in Contemporary Written Colloquial Persian; A Common Error or Grammaticalization? بررسی پیکره‌بنیاد کاربرد اسنادی صورت‌واژه‌های «هست»، «هستش» و «هس» در فارسی محاورۀ نوشتاری امروزی؛ اشتباهی رایج یا دستوری‌شدگی؟ 53 68 243638 10.22034/nf.2026.511788.1395 FA سعیده میرترابی دانشجوی دکتری زبان‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0001-1991-1141 فاطمه کلانتری دانشجوی دکتری زبان‌شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0009-0001-2023-1709 Journal Article 2025 03 11 This paper examines the usage of the verb forms of "hast" in written colloquial Persian, focusing specifically on their non-emphatic copular meaning to analyze the reasons behind the widespread use of this function in colloquial Persian writing. Using the informal-formal corpus Parsmap, which includes over 50,000 sentence pairs, 868 occurrences of the forms "hast", "hastesh", and "has" were extracted as research data. The various uses of this word forms in colloquial Persian were then analyzed and categorized. The findings show that in written colloquial Persian, the forms "hast", "hastesh", and "has" are used in different functions, including existential (indicating existence or presence) and emphatic copular (emphasizing the copula "ast"). Additionally, a third usage of this verb was observed, where it functions as a non-emphatic copula. This usage does not fit within conventional grammatical patterns but reflects speakers' tendencies toward using it. These changes can be interpreted as an example of the grammaticalization process of the verb "budan", particularly its third-person singular form "hast". Grammaticalization principles such as layering and divergence, along with mechanisms like pragmatic inference and semantic bleaching, are instrumental in explaining this phenomenon. This process highlights the dynamism and adaptability of Persian in responding to speakers' communicative needs. این مقاله به بررسی کاربرد صورت‌واژه‌های فعل «هست» در نوشتار محاوره‌ای فارسی می‌پردازد و به‌ویژه بر معنای اسنادی غیرتأکیدی آن تمرکز دارد تا تحلیلی دربارۀ دلایل رواج چشمگیر این کاربرد در نوشتار محاورۀ فارسی‌زبانان ارائه دهد. در این پژوهش، از پیکرۀ محاوره‌ ـ‌ رسمی «پارس‌مپ»، که شامل بیش از ۵۰هزار زوج‌جمله است، ۸۶۸ رخداد از صورت‌واژه‌های «هست»، «هستش» و «هس»، به‌عنوان داده‌های پژوهش، استخراج شد. سپس، کاربردهای مختلف این فعل در زبان محاوره‌ای فارسی بررسی و دسته‌بندی شد. نتایج بررسی نشان می‌دهد که در فارسی محاوره‌ای نوشتاری صورت‌واژه‌های «هست»، «هستش» و «هس» در کاربردهای مختلفی، ازجمله وجودی (به‌معنای وجود داشتن یا حضور داشتن) و اسنادی تأکیدی (به‌عنوان تأکید بر فعلِ «است»)، به کار می‌روند. همچنین، کاربرد سومی از این فعل در معنای اسنادیِ بدون تأکید نیز به‌طور گسترده مشاهده می‌شود که در الگوهای دستوری رایج قرار نمی‌گیرد، اما نشان‌دهندۀ تمایل زبانوَران به استفاده از صورت‌واژه‌های فعل «هست» در این کاربرد است. این تغییرات می‌تواند به‌عنوان نمونه‌ای از روند دستوری‌شدگی فعل «بودن» و به‌ویژه صیغۀ سوم‌شخص مفرد «هست» تبیین شود. اصول دستوری‌شدگی، مانند لایه‌بندی و واگرایی و سازوکارهایی چون استنتاج کاربردشناختی و معنازدایی، در توضیح این پدیده مؤثرند. این فرایند نشان‌دهندۀ پویایی و انعطاف‌پذیری زبان فارسی در پاسخ به نیازهای ارتباطی زبانوَران است.

https://nf.apll.ir/article_243638_3fcc5ba95e65e4338f6a42c27e683900.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 1 2026 03 21 The Reasons for and Functions of Colloquialism in Houshang Moradi Kermani's Stories چرایی و کارکرد زبان گفتاری در داستان‌های هوشنگ مرادی کرمانی 69 90 243639 10.22034/nf.2026.521705.1409 FA آزاده خلیفی دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اراک، اراک، ایران 0009-0000-5595-0992 عادله خلیفی دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد ادبیات کودک و نوجوان، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2025 05 06 Houshang Moradi Kermani is one of the most well-known Iranian writers. His works have been read, seen, heard, and remembered by several generations of readers over a period of fifty years, before and after the revolution; whether those who have seen the cinematic version of his stories or heard the stories on the radio, or those who have read his books. Moradi Kermani is one of the most popular writers among the people. The themes of his stories are taken from the lives of the people he has lived with, and he creates wonder in this simplicity. One of the outstanding and distinctive features of his stories is the colloquialism of these stories, a language that is evident not only in the dialogues, but also in the entire narrative and body of the story. This colloquialism, which is a combination of formal and colloquial language, has made his stories more intimate, rich, and visual; A language that is linked to the structure of his stories and is based on his storytelling and writing style. Moradi Kermani narrates and writes stories like a storyteller. This article aims to examine the type of colloquialism and its functions in Moradi Kermani's stories and its difference from the formal language in these stories. هوشنگ مرادی کرمانی یکی از شناخته‌شده‌ترین نویسندگان ایرانی است. آثار او را چند نسل از خوانندگان در دوره‌ای پنجاه‌ساله، پیش و پس از انقلاب، خوانده، دیده و شنیده و در حافظه دارند، چه آن‌هایی که نسخۀ سینمایی داستان‌های او را دیده‌اند یا داستان‌ها را از رادیو شنیده‌اند و چه آن‌ها که کتاب‌هایش را خوانده‌اند. مرادی کرمانی یکی از محبوب‌ترین نویسندگان در میان مردم است. موضوعات داستان‌های او برگرفته از زندگی سادۀ مردمانی است که با آن‌ها زیسته است و او در این سادگی اعجاب می‌آفریند. یکی از ویژگی‌های ممتاز و متمایز داستان‌های او زبان گفتاری این داستان‌هاست، زبانی که نه‌فقط در گفت‌وگوها که در تمامی روایت و بدنۀ داستان خودنمایی می‌کند. این زبان گفتاری، که ترکیبی از زبان رسمی و زبان گفتاری است، داستان‌هایش را صمیمی، غنی و تصویری‌تر کرده است، زبانی که در پیوند با ساختار داستان‌ها و مبتنی بر شیوۀ قصه‌گویی و داستان‌نویسی اوست. مرادی کرمانی همانند قصه‌گویی در میانۀ گروهی از خوانندگان روایت می‌کند و داستان می‌نویسد. این مقاله برآن است که نوع زبان گفتاری و کارکردهای آن را در داستان‌های مرادی کرمانی و تفاوتش را با زبان رسمی در این داستان‌ها بررسی کند.

https://nf.apll.ir/article_243639_274f72ee8c47087a8a35ed1ad67d6360.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 1 2026 03 21 The Art of Dialogue Translation هنر ترجمۀ گفت‌وگو 91 106 243640 10.22034/nf.2026.522428.1410 FA الوند بهاری پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی، تهران، ایران 0009-0007-9787-4079 Journal Article 2025 05 19 The divergence between spoken and written Persian manifests across three linguistic levels: grammatical, lexical, and phonetic. These differences are hierarchically ordered in significance, with grammatical distinctions outweighing lexical ones and lexical distinctions superseding phonetic variations, although native speakers of the language often perceive phonetic shifts—such as colloquial contractions in speech—as more salient than grammatical or lexical differences. Many translators similarly prioritize phonetic reduction (e.g., contractions) when rendering dialogues, thereby neglecting grammatical and lexical divergences. This overemphasis leads to a tendency to treat phonetic simplification as the primary—or even sole—method of distinguishing spoken and written registers. This study critically examines Persian translations of dramatic dialogues, specifically focusing on translators’ adherence to grammatical and lexical norms of spoken Persian and their use of colloquial lexical forms. For analysis, a segment from Samuel Beckett’s play Endgame has been selected. Six published Persian translations of this text are compared, with direct quotations retaining the translators’ original orthography and punctuation. The evaluation highlights shortcomings arising from inattention to grammatical and lexical conventions of spoken Persian, as well as inappropriate lexical truncation. تفاوت‌های فارسی گفتاری و فارسی نوشتاری را می‌‌توان در سه سطح دستوری و واژگانی و آوایی بررسی کرد؛ اولی از دومی مهم‌تر است، و دومی از سومی. البته، بسیاری از اهل زبان ممکن است تفاوت‌های آوایی (ازجمله شکستن برخی واژه‌ها در گفتار) را بیش و پیش از آن دو تفاوتِ مهم‌تر درک کنند. بسیاری از مترجمان نیز، هنگام ترجمۀ گفت‌وگوها، چنان غرق شکستن واژه‌ها می‌شوند که از تمایزهای دستوری و واژگانی بازمی‌‌مانند، یعنی شکسته‌نویسی را نخستین مرحله یا حتی یگانه راهِ ایجاد تمایز میان گفتار و نوشتار می‌پندارند. در این نوشته، قرار است کار چند مترجم در برگرداندنِ گفت‌وگوی شخصیّت‌های داستان یا نمایش‌نامه صرفاً از همین دیدگاه، یعنی مراعات ویژگی‌های دستوری و واژگانیِ فارسی گفتاری و کاربرد صورت‌های شکستۀ واژه‌ها، بررسی شود‌. برای نمونه، تکه‌ای از نمایش‌نامۀEndgame نوشتۀ سمیوئل بکت برگزیده شده است. از این نمایش‌نامه ترجمه‌های فارسی متعدّدی با یکی از دو عنوانِ «آخر بازی» و «دست آخر» منتشر شده است. از آن میان، شش ترجمۀ فارسی عیناً با حفظ رسم‌الخط و نشانه‌گذاری‌های مترجمان نقل و، از میان معایب هر ترجمه، صرفاً خطاهای ناشی از کم‌اعتناییِ مترجم به مختصّات دستوری و واژگانیِ فارسی گفتاری و شکستن نابجای واژه‌ها بررسی شده است.

https://nf.apll.ir/article_243640_10e971de62ecea747678d84649a47914.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 1 2026 03 21 Study of the Types of Neographies in Student Messages Sent to "Shad" Educational System بررسی انواع نونویسی‌های موجود در پیام‌های دانش‌آموزیِ ارسالی به سامانۀ آموزشی «شاد» 107 128 243641 10.22034/nf.2025.531515.1419 FA محمدامین ناصح عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران 0009-0009-4666-7197 امیرحسین اخلاقی دانشجوی کارشناسی ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران Journal Article 2025 07 14 From the past to the present, the two types of spoken and written Farsi (Persian) have been common in the society, and especially after the spread of social media and the necessity of online interactions, written Farsi has been used more and more by users in cyberspace. This development requires that timely action be taken to organize informal Persian writing methods so that a valid model can be placed in front of users and guide them in this direction. In 1403, this issue was published in the form of a booklet for the attention of relevant groups in the Persian Language and Literature Academy, which is expected to help in planning and organizing this type of common writing. Through a field research, this article has counted the neographies used in the "Shad" student system in the first period of high school in the academic year 2019-2020 and then categorized them. In the meantime, some parts of the recently approved script (informal Persian) have also been highlighted and new categories have been added to it according to some examples. The results of the present study show that out of the 501 recorded , phonetic neographies, spelling neographies, neographies resulting from morpho-neographies phonemic changes, context-based neographies and finally other neographies have the highest frequency, respectively. از گذشته تا حال، دو گونۀ گفتاری و نوشتاری فارسی در جامعه رواج عام داشته و به‌ویژه پس‌از فراگیر شدن رسانه‌های اجتماعی و ضرورت تعاملات برخط، نگارش فارسیِ گفتاری بیش‌ازپیش توسط کاربران در فضای مجازی عملیاتی شده است. این تحول می‌طلبد که برای سامان‌دهی به شیوه‌های نگارش فارسیِ غیررسمی اقدام به‌موقعی صورت گیرد تا الگوی معتبری فرا روی کاربران واقع شود و آنان را در این مسیر راهنما باشد. این مهم در سال 1403، به اهتمام گروه‌های ذیربط در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، در قالب کتابچه‌‌ای منتشر شد که انتظار می‌رود به برنامه‌‌ریزی و سامان‌دهی این‌ گونۀ نوشتاری متداول یاری رساند. مقالۀ حاضر، از رهگذر یک پژوهش میدانی، نونویسی‌های به‌کاررفته در سامانۀ دانش‌آموزی «شاد» را در دوره‌های اول و دوم متوسطۀ شهر بیرجند، در بازۀ زمانی سال تحصیلی ۱۳۹۹- ۱۴۰۰، احصا نموده و سپس، به دسته‌‌بندی آن‌ها پرداخته است. در این میان، به گوشه‌هایی از دستور خط مصوب اخیر (فارسی غیررسمی) نیز پرتو افکنده شده و به‌مقتضای برخی نمونه‌ها، دسته‌بند‌های جدیدی نیز به آن افزوده شده است. نتایج پژوهش حاضر نشان می‌دهد که از 501 نونویسی‌ احصاشده، به‌ترتیب، نونویسی‌های‌ آوایی، نونویسی‌‌‌های نگارشی، نونویسی‌های‌ حاصل از تغییر واژـ واجی، نونویسی‌های بافت‌محور و نهایتاً، سایر نونویسی‌ها بیشترین بسامد را به خود اختصاص داده‌اند.

https://nf.apll.ir/article_243641_e039f5d386d5fde954146dcd61b2cf09.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 1 2026 03 21 The Role of Written Orality in Preserving Linguistic Diversity in the Digital Age: Challenges and Opportunities نقش گفتاری‌نویسی در حفظ تنوع زبانی در عصر دیجیتال: چالش‌ها و فرصت‌ها 129 148 243643 10.22034/nf.2026.520117.1404 FA مریم مسگر خویی پژوهشگر فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران، ایران 0000-0003-0091-3830 Journal Article 2025 05 05 In the digital age, new communication technologies and media have profoundly transformed the functions and uses of language. The Internet, by opening new domains of virtual communication, has introduced a novel linguistic function often referred to as the “virtual communicative role.” This role is primarily manifested through written orality (also known as speech-like writing), which enables users to employ language in informal and creative ways within online contexts. It is evident, however, that not all languages have equally benefited from these opportunities. Languages lacking digital infrastructures or standardized writing systems are particularly vulnerable to extinction in cyberspace. Despite its potential to sustain linguistic diversity, the Internet—under the dominance of major global languages such as English—has failed to adequately reflect the world’s linguistic plurality. Only about 250 of the world’s more than 6,000 languages maintain an active online presence, while many minority languages are facing what has been termed digital death. As one of the key linguistic practices of digital communication, written orality can play a vital role in preserving and revitalizing endangered languages by enabling the use of local languages across social media, messaging platforms, and blogs, thereby facilitating intergenerational transmission. To strengthen linguistic diversity in the digital sphere, complementary measures such as language documentation, the development of multilingual digital tools, and the promotion of local languages in education and media are essential. Ultimately, despite its challenges, the Internet holds great potential for enhancing the vitality of languages and sustaining linguistic and cultural diversity—provided that targeted language policies and international cooperation are effectively implemented. در عصر دیجیتال، فنّاوری‌ها و ابزارهای ارتباطی نوین تحولات عمیقی در کاربرد زبان ایجاد کرده‌اند. اینترنت با گشودن عرصه‌های جدید برای ارتباطات مجازی، نقش تازه‌ای برای زبان رقم زده ا‌ست که از آن با عنوان «نقش ارتباط مجازی» یاد می‌شود. این نقش عمدتاً در قالب نوشتار گفتاری یا گفتاری‌نویسی تجلی می‌یابد و به کاربران امکان می‌دهد زبان را در بافت‌‌های غیررسمی و به‌طور خلاقانه‌تری به کار گیرند. روشن است که همۀ زبان‌ها به یک اندازه از این فرصت‌ بهره‌مند نشده‌اند. زبان‌هایی که فاقد زیرساخت‌های دیجیتالی یا نظام نوشتاری معیارند درمعرض نابودی در فضای دیجیتال هستند. اینترنت، با داشتن ظرفیت‌های بالقوه برای حفظ تنوع زبانی، به‌دلیل سلطۀ زبان‌های غالب، مانند انگلیسی، نتوانسته به‌طور کامل این تنوع را نمایان کند. تنها حدود ۲۵۰ زبان از بیش از ۶۰۰۰ زبان جهان حضوری فعال در فضای دیجیتالی دارند و بسیاری از زبان‌های اقلیت درمعرض «مرگ دیجیتالی» قرار گرفته‌اند. گفتاری‌نویسی، به‌عنوان کلیدی‌ترین ابزار در ارتباطات دیجیتالی، می‌تواند به حفظ و احیای زبان‌های درخطر کمک کند و امکان استفاده از زبان‌های محلی را در رسانه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها و وب‌نوشت‌ها فراهم ‌کند و به انتقال میان‌نسلی زبان‌ها یاری ‌رساند. برای تقویت تنوع زبانی در فضای دیجیتال، علاوه‌بر کاربرد گفتاری‌نویسی، اقداماتی همچون مستندسازی زبان‌ها، طراحی ابزارهای دیجیتالی چندزبانه و تقویت نقش زبان‌های محلی در آموزش و رسانه‌ ضروری است. درنهایت، اینترنت با وجود چالش‌ها، ظرفیت بالایی برای ارتقای جایگاه زبان‌ها و حفظ تنوع زبانی و فرهنگی دارد، مشروط بر آنکه سیاست‌گذاری‌های هدفمند و همکاری‌های بین‌المللی در این زمینه تقویت شوند.

https://nf.apll.ir/article_243643_c99f580b88f9c648a7ecb49661875b2c.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 1 2026 03 21 Realistic Stance and Its Relationship to Colloquialism: the Case of Tarix-e Beyhaqi تمهیدی محدود درباب موضع واقع‌بینانه و نسبتش با گفتاری‌نویسی؛ مورد: تاریخ بیهقی 149 158 243644 10.22034/nf.2026.510449.1392 FA علی سالمی دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران 0009-0007-9055-0485 Journal Article 2025 03 06 Most experts on Persian language and literature believe that colloquialism in Persian began in the contemporary period with the maturation of a new type of fiction, including short stories and novels. This is because it was in the contemporary period that Iranian writers, in dealing with the new situation in Europe, realized that they were facing a different era; and in this new era, they needed new literary forms and, consequently, a new language to express their views. The view of these experts is based on research conducted by European and American researchers observing European history. In the meantime, the Following point has not been addressed: What has caused European writers in the modern era to turn to colloquialism is the “realistic” stance they took, unlike their predecessors. In other words, what made colloquialism an inevitable necessity in Europe during the Enlightenment was the realistic stance that was adopted. However, among the ancient Persian works, we can find a few that, since they were written from this realistic stance, inevitably used colloquialism. In this article, we will try to explain the position of Abu'l-Fazl Beyhaqi, as the author of Tarix-e Beyhaqi, by citing his own writing and show that he wrote Tarix-e Beyhaqi from a realistic stance; and this stance made the use of colloquialism in this work an inevitable necessity; and we will take this as a preparation for the fact that basically what makes colloquialism an inevitable necessity is the realistic stance. عموم صاحب‌نظران زبان و ادب فارسی بر آن‌اند که گفتاری‌نویسی در فارسی با نضج گرفتن گونۀ جدید ادبیات داستانی، اعم از داستان کوتاه و رمان، در دورۀ معاصر، آغاز شده است، چراکه در دورۀ معاصر بود که نویسندگان ایرانی در برخورد با وضعیت جدید اروپا بر این امر وقوف یافتند که با عصری دیگر روبه‌رو هستند و در این عصر جدید، برای بیان نظرات خود، نیازمند گونه‌های جدید ادبی و به‌تبع آن زبان جدیدی هستند، زبانی به دور از عبارت‌پردازی‌های منشیانه و همخوان با آنچه که به‌واقع در میان افراد اجتماع ردوبدل می‌شود. دیدگاه این صاحب‌نظران متکی بر پژوهش‌هایی است که پژوهشگران اروپایی و امریکایی در‌بابِ تاریخ اروپا انجام داده‌اند. در این بین، به این مسئله توجه نشده که آنچه موجب شده است نویسندگان اروپا در دوران جدید به گفتاری‌نویسی روی بیاورند موضع «واقع‌بینانه»‌ای است که برخلاف اسلاف خویش در پیش گرفتند. به‌عبارت‌دیگر، آنچه که گفتاری‌نویسی را در اروپا به دوران روشنگری ضرورتی اجتناب‌ناپذیر ساخت موضع واقع‌بینانه‌‌ای است که در پیش گرفته شد. این در حالی است که در میان آثار کهن زبان فارسی می‌توان معدود آثاری را یافت که چون از همین موضع واقع‌بینانه به نگارش درآمده‌اند، لاجرم از گفتاری‌نویسی نیز بهره برده‌اند. در این مقاله، می‌کوشیم موضع ابوالفضل بیهقی را، در مقام نویسندۀ تاریخ بیهقی، با استناد به نوشتۀ خودش تبیین کنیم و نشان دهیم که از موضعی واقع‌بینانه به نگارش تاریخ بیهقی دست یازیده است و همین موضع بهره‌گیری از گفتاری‌نویسی را در این اثر ضرورتی اجتناب‌ناپذیر ساخته است و این را مقدمه‌ای بر این نظریه بدانیم که اساساً آنچه که گفتاری‌نویسی را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر می‌سازد موضع واقع‌بینانه است.

https://nf.apll.ir/article_243644_bb446dd13ec125fcacecddb359232ab5.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 1 2026 03 21 Examining the Corpus-Based Positions of Object Phrases in Persian Considering the Factor of Weight بررسی داده‌‌بنیاد جایگاه سازه‌های مفعولی در زبان فارسی با توجه به عامل وزن 159 180 209373 10.22034/nf.2024.432843.1293 FA شکوه نیروبخش دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه علّامه طباطبایی، تهران، ایران 0009-0008-3405-0678 Journal Article 2023 12 28 This study investigates the positioning of object phrases in simple Persian sentences, with a focus on the influence of phrasal weight. In the absence of marked word order, previous research has shown that the direct object is placed at a distance from the verb. However, some studies propose dual syntactic positions for the direct object. Moreover, linguistic evidence underscores the role of phrase length in syntactic word order. Leveraging data from the Persian Dependency Treebank, this study combines descriptive and inferential approaches. Findings reveal that direct objects, (definite, indefinite, and mass nouns,) consistently precede the indirect/prepositional object, often in distance from the verb. The study shows how Persian's inclination toward forming compound verbs influences the adjacency of the direct object to the verb to form a single eventuality. Additionally, structural weight significantly influences marked order, with heavier structures tending to be positioned away from the verb or to be post-positioned. هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی جایگاه مفعول در جملات سادۀ زبان فارسی با توجه به عامل وزن سازه‌ای است. درحالی‌که در ترتیب سازه‌ای بی‌نشان جایگاه مفعول مستقیم دور از فعل معرفی شده است (ماهوتیان، ۱۹۹۷)، برخی مطالعات دو جایگاه برای مفعول مستقیم معرفی می‌کنند. ازطرفی، شواهد زبان‌شناختی نشان می‌دهد که طول سازه‌ای در جایگاه سازه‌های نحوی مؤثر است. داده‌های این پژوهش از پیکرۀ وابستگی نحوی زبان فارسی (رسولی و همکاران، ۲۰22) استخراج شده و براساس آن، به ارزیابی جایگاه سازه‌های مفعولی با در نظر گرفتن متغیر وزن و طول سازه در جملات دومفعولی پرداخته می‌شود. این مطالعه، به روش توصیفی و استنباطی، داده‌ها را مورد تجزیه‌وتحلیل قرار می‌دهد. نتایج نشان می‌دهد که مفعول‌های مستقیم در دو جایگاه بی‌نشان ظاهر نمی‌شوند، بلکه در حالت بی‌نشانْ مفعول‌های مستقیم، اعم از معرفه و نکره و نیز اسم جنس، در جایگاه دور از فعل و قبل از مفعول دوم قرار می‌گیرند. همچنین، مفعول‌های دوم فعل غالباً در جایگاه نزدیک به فعل واقع می‌شوند. با توجه به تمایل زبان فارسی نسبت به تشکیل فعل ‌مرکّب، در مواردی که مفعول مستقیم بتواند با فعل ترکیب شده و به یک واقعیت رخدادی واحد اشاره کند آن سازه به احتمال بیشتری در جایگاه مجاور فعل قرار می‌گیرد. در مواردی که میان مفعول مستقیم و فعل فاصلۀ معنایی وجود داشته باشد مفعول مستقیم دور از فعل واقع می‌شود. در چنین شرایطی، حضور «را» به همراه مفعول مستقیم اسم جنس اجباری است. همچنین، نتایج حاکی از آن بود که در ترتیب نشان‌دارْ وزن سازه‌ای می‌تواند مؤثر باشد؛ به این معنا که سازه‌های سنگین‌تر تمایل دارند در جایگاه دور از فعل قرار گرفته و یا پسایندسازی شوند.

https://nf.apll.ir/article_209373_34bf55b7e33a17c6738c7564afcdbac6.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 1 2026 03 21 The Relationship between Functional Characteristics and Grammatical Features in the Conversational Variety of Persian Language ارتباط ویژگی‌های نقشی با مشخصه‌های دستوری در گونۀ محاوره‌ای زبان فارسی 181 194 243645 10.22034/nf.2026.511628.1394 FA سعید رفیعی خضری پژوهشگر فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران، ایران Journal Article 2025 03 16 Language , in the first step, is divided into spoken and written varieties. Both spoken and written language are two sides of the same coin. Both of these media are manifestations of a linguistic system (grammar), but the use of each in communication faces the speaker with a large array of choices, choices that lead to the formation of systematic patterns in the use of grammar. It is not enough to study just the grammatical forms, structures and categories in the format of these patterns. These tell us what choices are available in the grammar, but we also need to understand how these choices are used to create discourse in different situations. The advent of these situations can be sought in linguistic varieties, in registers (varieties that depend on communicative conditions and purposes), and on a smaller scale in dialects (varieties that depend on demographic, regional, or geographical groups). Conversational variety is one of the registers of spoken language, a variety deserving particular attention in its own right. This register is the most common and everyday variety of language. The grammatical features of this register can be identified and described in relation to its functional and structural characteristics. The functional characteristics of the conversational variety are characteristics that distinguish it from other registers. This article deals with grammatical features that are related to the functional characteristics of the conversational variety of the Persian language. زبان در گام نخست به دو گونۀ گفتاری و نوشتاری تقسیم می‌شود. زبان گفتاری و زبان نوشتاری، هردو، دو روی سکۀ زبان‌اند. هردوی این رسانه‌ها نمود یک نظام زبانی(دستور زبان) هستند، اما به‌کارگیریِ هریک در برقراری ارتباطْ اهل زبان را با مجموعۀ گسترده‌ای از انتخاب‌ها روبه‌رو می‌کند، انتخاب‌هایی که موجب شکل‌گیریِ الگوهای نظام‌مند در کاربرد دستور زبان می‌شوند. مطالعۀ صورت‌ها، ساختارها و مقولات دستوری در قالب این الگوها کافی نیست. این‌ها حکایت از انتخاب‌هایی دارند که در دستور زبان موجودند. باید بدانیم که چطور این انتخاب‌ها در موقعیت‌های گوناگون در خلق کلام به کار می‌روند. ظهور این موقعیت‌ها را می‌توان در گونه‌های زبانی، در گونه‌های کاربردی (گونه‌هایی که وابسته به شرایط و اهداف ارتباطی‌اند) و در مقیاسی کوچک‌تر، در گونه‌های گویشی (گونه‌هایی که وابسته به گروه‌های جمعیت‌شناختی، منطقه‌ای یا جغرافیایی‌اند) جست‌وجو کرد. گونۀ محاوره‌ای زبان یکی از گونه‌های کاربردی زبان گفتاری است که فی‌نفسه درخور توجه جدّی است. این گونۀ زبانی به‌هیچ‌وجه گونه‌ای «غیرعادی» یا «نامتعارف» نیست. درواقع، این گونۀ کاربردی رایج‌ترین و روزمرّه‌ترین گونۀ زبان است. مشخصه‌های دستوری این گونۀ کاربردی را می‌توان در ارتباط با ویژگی‌های نقشی، کنشی و ساختاری آن مشخص کرد. ازآنجاکه ویژگی‌های نقشی ویژگی‌هایی هستند که مختص گونۀ محاوره‌ای‌اند و آن را از سایر گونه‌های کاربردی متمایز می‌کنند، در این مقاله، به ویژگی‌های نقشی گونۀ محاوره‌ای زبان فارسی اشاره و ارتباط آن‌ها با مشخصه‌های دستوری نشان داده می‌شود.

https://nf.apll.ir/article_243645_3ee02d1c4e8ef6120ee02782e6f04b0b.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 1 2026 03 21 Epenthesis and Elision of the Consonant /t/ after /s/ and /š/ اضافه شدن و حذف صامت/t/ بعد از /s/ و /š/ 195 222 243646 10.22034/nf.2026.542390.1465 FA اکرم السادات حاجی سید آقائی استادیار فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران، ایران 0009-0004-6967-8087 Journal Article 2025 10 01 Language is the most important means of communication between human beings, and due to its nature and various factors, it undergoes transformations and changes over time. Linguistic changes take place in phonemes, morphology, syntax, and vocabulary. Many of the commonly used words in contemporary Persian have undergone such changes throughout history. Some of these changes occur in Middle Persian, while others have taken place in Dari Persian and continue to persist in certain dialects to this day. Among these changes is the Epenthesis (addition) and Elision (deletion) of the consonant /t/ in specific contexts, which involves words with distinct grammatical identities. The present study investigates the Epenthesis and Elision of the phoneme /t/ after /s/ and /š/ in certain contexts, as well as the causes of these changes. This process occurs due to the proximity of the articulation points of these consonants. The first section of this paper addresses the Epenthesis of the non-derivational consonant /t/, and the second section focuses on its Elision. زبان مهم‌ترین وسیلۀ ارتباط میان افراد بشر است که بنا به ماهیت خود و به علت‌های گوناگون در طول زمان دستخوش تحولات و تغییرات می‌شود. تحولات زبان در آواها، صرف‌‌ونحو و واژگان آن صورت می‌گیرد. بسیاری از واژه‌های رایج در زبان فارسی امروز، در طول تاریخ، دستخوش این تحولات شده‌اند. برخی از این تحولات در فارسی میانه و برخی دیگر در فارسی دری روی داده و تا امروز در برخی گویش‌ها ادامه دارد. ازجملۀ این تحولات، حذف و اضافه شدن صامت /t/ در برخی از بافت‌هاست که واژه‌هایی با هویت دستوری متفاوت را در بر می‌گیرد. این نوشتار به کاهش و افزایش واج /t/ بعد از /s/ و /š/ در برخی بافت‌ها و علل آن می‌پردازد. این پدیده براثر نزدیک بودن واجگاه این صامت‌ها روی می‌دهد. در بخش اول این نوشتار، به افزایش صامت غیراشتقاقی/t/ می‌پردازیم و در بخش دوم، به حذف آن.

https://nf.apll.ir/article_243646_3f9dab31aa671ee3aa349ef20c860f08.pdf