فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 3 2026 07 23 Introducing a Methodology to the Vowel Recognition: Abouzeydabadi Dialect معرفی یک روش برای بازشناسی واکه‌ها: گویش 5 29 245673 10.22034/nf.2026.551804.1473 FA محمود بی جن خان استاد گروه زبان‌شناسی دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-4175-6854 سید طیب رزاقی زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ ادبیّات دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نجف‌آباد، ایران 0009-0006-6926-0945 Journal Article 2025 10 16 The main aim of this article is to introduce a phonetic and phonological methodology to recognize vowels from speech data of an informant belonging to a dialect region. To this end, Abouzeydabadi dialect is chosen because of its richness in vowel variations. Given the prediction of the auditory dispersion theory, a native speaker of Abouzeydabadi was asked to produce appropriate minimal pairs in interaction with the researcher. Audio and video of the speech data were recorded. Distinctive vowels and their corresponding symbols, according to cardinal vowels trapezoid, were identified cautiously by investigating first, second and third formants, acoustic rules governing them and observing lips shape. The process extended from universal vowel triangle to vowel polygons until 15 Abouzeydabadi vowels were recognized, 12 of which were short and 3 were long. In general, lip shape, tongue root position, centrality and length have led to the extension of the vowels in Abouzeydabadi. Minimal n-tuplets and formant frequencies illustrate that lip shape is distinctive for close front and mid front vowels. In addition, advanced and retracted root of tongue contrast for close front vowel. Low central vowel [ɐ] and round mid central vowel [ɵ] are among most frequent central vowels in our research data. Evidence was also obtained for the phonological function of length for the central vowels [ɵː] and [ɐː] and the vowel [eː]. هدف اصلی این مقاله معرفی یک روش آوایی- واجی برای استخراج واکه‌ها از داده‌های گفتاری یک گویش است. برای این منظور، گویش/ زبان ابوزیدآبادی انتخاب شده که از تنوع واکه‌ای خوبی برخوردار است. متناسب با پیش‌بینی نظریۀ پراکندگی شنیداری، از یک گویشور بومی خواسته شد تا جفت‌های کمینۀ مناسب را به شیوۀ تعاملی تلفظ کند و صدا و تصویر وی ضبط شد. سپس، با بررسی سازه‌های اوّل، دوم و سوم و قواعد صوتی حاکم بر آنها و همچنین مشاهدۀ شکل لب‌ها، واکه‌های تمایزدهنده و نشانه‌های آوایی آنها بر اساس ذوزنقۀ واکه‌های اصلی شناسایی شدند. این فرایند از مثلث واکه‌ای جهانی تا چندضلعی‌های واکه‌ای گسترش یافت تا 15 واکۀ ابوزیدآبادی به‌دست آمد که 12 واکۀ آن کوتاه و 3 واکۀ آن کشیده است. به‌طورکلی، شکل لب‌ها، وضعیت ریشۀ زبان، مرکزی بودن و کشش باعث گسترش نظام واکه‌ای ابوزیدآبادی شده است. چندتایی‌های کمینه و فرکانس سازه‌ها نشان می‌دهند که شکل لب‌ها در واکۀ بستۀ پیشین و متوسط پیشین تمایزدهنده است. همچنین، جلو آمدن و عقب رفتن ریشۀ زبان برای واکۀ بستۀ پیشین نقش تقابلی دارد. واکۀ مرکزی افتاده [ɐ[و واکۀ مرکزی متوسط گرد ]ɵ[ در زمره واکه‌های مرکزی پربسامد در داده‌های تحقیق هستند. همچنین، شواهدی برای نقش واجی کشش در واکه‌های مرکزی ]ɵː[ و [ːɐ[ و واکۀ [eː[ به‌دست آمد.

https://nf.apll.ir/article_245673_2d507e230beaaef96dee23529a74f56a.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 3 2026 07 23 Examining Corpus Internal and External Evidence in Slip of the Tongue بررسی شواهد درون ‌پیکره‌ای و برون‌ پیکره‌ای در لغزش زبان 31 45 245674 10.22034/nf.2026.573343.1510 FA عالیه کرد زعفرانلو کامبوزیا دانشیار گروه زبان‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0009-0005-7085-4161 پرویز قاسمی استادیار گروه زبان انگلیسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قزوین، ایران 0000-0001-5700-2910 Journal Article 2026 02 03 Sometimes words and phrases are purposefully combined and collocated with each other, and their phonological contexts have been considered. So that the density of the combination of similar sounds in a phrase or sentence exceeds the usual limit and slows down the speed of speech. On the other hand, the Persian speaker is asked to pronounce and produce such a phrase or sentence at a faster rate than usual. These two factors, namely the density of similar sounds and the increase in speed for the purpose of language game, cause the occurrence of language slips. The aim of this study is to examine these types of phrases and sentences in terms of phonology. For this purpose, 40 phrases that have tongue twister contexts were selected and several speakers of different genders and ages were asked to repeat them without interruption, and their pronunciation was phonologically recorded. Some of the results of this study are: 1. In corpus internal evidence, the association of morphemes and words is usually carried out with semantic, syntactic, or morphological goals. While in corpus external evidence such as the phenomenon of slips of the tongue, the association of words occurs with the aim of placing identical or similar phonemes next to each other, so that in terms of distinguishing characteristics they often belong to the same Natural Class. In this linguistic phenomenon, sometimes semantic structure, sometimes syntactic structure, and sometimes both are marginalized under the influence of the goals of the slip of the tongue game, and the field of phonology is often the focus of attention. 2. Contexts that are avoided in corpus internal evidence to observe the “Obligatory Contour Principle” (OCP) are deliberately placed next to each other in corpus external evidence such as slips of the tongue for the purpose of entertainment. گاهی واژه‌ها و عبارت‌هایی به‌صورت هدفمند در همنشینی با یکدیگر قرار می‌گیرند که بافت واجی آنها مورد توجّه بوده است. به‌طوری‌که، تراکم همنشینی آواهای مشابه در یک عبارت یا جمله از حد معمول فراتر رفته و سرعت گفتار را کُند می‌کند. از طرف دیگر، از گویشور زبان فارسی درخواست می‌شود که با سرعت بیش از حد معمول چنین عبارت یا جمله‌ای را تلفظ و تولید نماید. این دو عامل، یعنی تراکم آواهای مشابه و افزایش سرعت با هدف بازی زبانی، موجب بروز لغزش زبانی می‌شود. هدف از این پژوهش بررسی این نوع عبارت‌ها و جمله‌ها به‌لحاظ واج‌شناختی است. بدین‌منظور، 40 عبارت که دارای بافت‌های زبان‌گیر هستند، انتخاب و از تعدادی گویشور خواسته شد تا آنها را بی‌وقفه تکرار کنند. برخی از نتایج این پژوهش عبارت‎اند از: 1. در شواهد درون‌پیکره‌ای همنشینی تکواژها و واژه‌ها معمولاً با اهدافِ معنایی، نحوی، یا صرفی انجام می‌شود، درحالی‌که، در شواهد برون‌پیکره‌ای مانند پدیدۀ لغزش زبان همنشینی واژه‌ها با هدف قرارگرفتن واج‌های یکسان یا مشابه در کنار یکدیگر روی می‌دهد، به‌طوری‌که به‌لحاظ مشخّصه‌های تمایزدهنده غالباً به یک طبقۀ طبیعی تعلق دارند. در این پدیدۀ زبانی گاهی ساخت معنایی، گاهی ساخت نحوی و گاهی هردو تحت تأثیر اهداف بازی لغزش زبانی به حاشیه رانده می‌شوند و غالباً حوزۀ واج‌شناسی محور توجّه قرار می‌گیرد. 2. بافت‌هایی که در شواهد درون‌پیکره‌ای، به‌منظور رعایت «اصل مرز اجباری» از آن پرهیز می‌شود، در شواهد برون‌پیکره‌ای مانند لغزش زبانی با هدف سرگرمی، عامدانه در مجاور یکدیگر قرار می‌گیرند.

https://nf.apll.ir/article_245674_6e4c48bd08d6cb75c2d53782a7dda1b0.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 3 2026 07 23 From Glottal Stop to Palatal Glide: Perceptual Mechanisms in Filling Empty Onsets in Persian based on Optimality Theory از بست چاکنایی تا غلت کامی: سازوکارهای ادراکی پر کردن آغازۀ تهی در فارسی براساس نظریۀ بهینگی 47 66 245675 10.22034/nf.2026.533677.1424 FA بتول علی نژاد دانشیار گروه زبان‌شناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران 0000-0002-1230-3282 Journal Article 2025 07 18 This paper analyses the contrastive role of the glottal stop and its perceptual function within the framework of Optimality Theory. The glottal stop plays a dual and complex role in the phonological and perceptual system of Persian. At the production level, it often surfaces as a marker for the onset of words that begin with a vowel, particularly in formal or emphatic contexts. From a perceptual standpoint, Persian listeners implicitly perceive the presence of the glottal stop, even in the absence of clear physical articulation, and interpret it as a cue for syllable boundary or word onset. This phenomenon indicates that the glottal stop holds a salient perceptual function in Persian. Within the framework of Optimality Theory, the insertion of a glottal stop, being the least sonorous consonant in the sonority hierarchy, creates the greatest perceptual contrast with a word-initial vowel and thus serves as a clear boundary marker for syllables or lexical items. In contrast, when an empty onset occurs between two vowels, a palatal glide /j/ is often inserted. As the most sonorous of the consonants, /j/ facilitates the smoothing of the sonority contour within the word. Ultimately, the findings of this study highlight that the interaction between production, perception, and syllable structure in Persian not only supports the integrity of the phonological system but also enhances fluent and accurate speech processing for the listener. این مقاله ضمن به چالش کشیدن نقش تقابلی بست چاکنایی یا همزه در فارسی، نقش ادراکی آن را در چارچوب نظریۀ بهینگیِ کلاسیک و بهینگیِ لایه‌ای بررسی می‌کند. بست چاکنایی نقشی دوگانه و پیچیده در نظام آوایی و ادراکی زبان فارسی ایفا می‌کند. در سطح تولیدی، اغلب به‌عنوان نشانه‌ای برای آغاز واژه‌هایی که با واکه شروع می‌شوند ظاهر می‌شود، به‌ویژه در بافت‌های رسمی یا تأکیدی. از منظر ادراکی، شنوندگان فارسی‌زبان، حتی در غیاب تولید فیزیکیِ واضح بست چاکنایی، حضور آن را به‌طور ضمنی درک می‌کنند و آن را نشانه‌ای برای مرزبندی هجایی تلقی می‌نمایند. این پدیده حاکی از آن است که بست چاکنایی در فارسی دارای نقش ادراکی برجسته است. از منظر نظریۀ بهینگی، درج بست چاکنایی به‌عنوان بی‌نشان‌ترین همخوان که از کمترین میزان رسایی در سلسله‌ مراتب برجستگی برخوردار است، موجب ایجاد بیشترین تقابل ادراکی با واکۀ آغاز کلمه شده و نشانه‌ای برای مرز هجا یا آغاز واژه محسوب می‌شود؛ این درحالی است که در مواردی که آغازۀ تهی بین دو واکه قرار گیرد در بسیاری از موارد غلت کامی درج می‌شود تا با داشتن بیشترین میزان رسایی در میان همخوان‌ها به هموارسازی سطح رسایی کلمه کمک کند. در نهایت، نتایج این مطالعه تأکید می‌کند که تعامل میان تولید، ادراک و ساختار هجایی در زبان فارسی نه‌تنها به حفظ سلامت ساختار زبانی کمک می‌کند، بلکه درک روان و دقیق گفتار را نیز برای شنونده تسهیل می‌سازد.

https://nf.apll.ir/article_245675_39e853d64ba8c9fea8c1735937840f32.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 3 2026 07 23 Acoustic Study of Place of Articulation in Azari Turkish Stops بررسی صوتی محل تولید همخوان‌های انفجاری در زبان ترکی 67 88 245676 10.22034/nf.2026.574010.1513 FA وحید صادقی استاد زبان‌شناسی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران 0000-0002-5816-1769 سولماز محمودی استادیار زبان‌شناسی دانشگاه آتاترک، ارزروم، ترکیه 0000-0003-0914-2286 Journal Article 2026 02 09 This study addresses the place of articulation of stop consonants in Azari Turkish. The second formant frequency (F2) varies as to the place of articulation of the neighboring consonant. Thus, F2 transition from a consonant to the following vowel or from a vowel to the following consonant provides an acoustic cue to the place of articulation of the adjacent consonants. In a production experiment, locus equations and the regression coefficients of F2 onset as function of F2 vowel were extracted to determine the magnitude of coarticulation between Azari Turkish stops and the following vowels in CV sequences. Results suggested significant positive correlation between F2 onset and F2 vowel. Overall, the results showed that slopes, coefficients and intercepts of locus equations were reliable acoustic cues to stop place of articulation in Azari Turkish. فرکانس سازۀ دوم برحسب محل تولید همخوان مجاور تغییر می‌کند. این تغییر بر آغازۀ سازۀ دوم اثر می‌گذارد. بنابراین، سازۀ دوم واکه سرنخ آکوستیکی محل تولید واکه‌ها است. ازطرفی، با قرار گرفتن یک همخوان انفجاری بر سر راه واکه، مقدار آغازۀ F2 تحت تأثیر محل تولید انفجاری تغییر می‌کند. از این ‌رو، گذار F2 از واکه به همخوان انفجاری و از همخوان انفجاری به واکه می‌تواند یک سرنخ آکوستیکی مناسب برای محل تولید انفجاری‌ها باشد. به‌عبارتی، تغییر محل تولید باعث می‌شود تا شیب گذار ‌ F2نیز تغییر کند. در یک مطالعۀ آزمایشگاهی، معادلۀ خط رگرسیون و ضریب همبستگی تغییرات آغازۀ F2 را به صورت تابعی از F2 در مرکز واکه برای تعیین میزان هم‌تولیدی همخوان‌های انفجاری زبان ترکی آذری با هر یک از ۹ واکۀ این زبان به‌دست آوردیم. نتایج تحلیل داده‌ها وجود همبستگی مثبت و هم‌جهت ‌بودن رابطۀ خطی بین آغازۀ سازۀ دوم و سازۀ دوم واکه را تأیید کرد. به‌طورکلی، نتایج به‌دست‌آمده نشان داد شیب، عرض از مبدأ و ضریب همبستگی معادلۀ خط رگرسیون سرنخ‌های صوتی مناسبی برای بازشناسی و طبقه‌بندی محل تولید همخوان‌های انفجاری ترکی به لبی، تیغه‌ای و بدنه‌ای است.

https://nf.apll.ir/article_245676_61368c8e9b06c078ee41b40a78b76db5.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 3 2026 07 23 Hiatus Resolution in Prayer/Curse Verbs in the Standard Persian and Dezfouli/Shoushtari Dialects چگونگی ر فع التقای واکه‌ها درفعل‌های د عا و نفرین در فارسی معیار و گویش‌های دزفولی و شوشتری 89 104 245677 10.22034/nf.2026.532512.1421 FA بشیر جم دانشیار زبان‌شناسی،گروه زبان انگلیسی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران 0000-0002-6085-2905 Journal Article 2025 07 14 Prayer words are uttered to praise God and people, to ask for happiness, serenity, health, longevity, and overcoming the enemies, whereas curse words are uttered to ask for harming the enemies and the ill-willed people, complaining as well as expressing surprise, frustration and humor. In the standard Persian these expressions include: a prayer/curse verb stem+the suffix /-A/+the attached third person subject pronoun /-ad/. However, Dezfouli and Shoushtari, as two dialects which are spoken in the Khouzestan province, are different as they use object pronouns. The present paper aimed at analysing the hiatus and how it is resolved in these verbs. Hiatus is a situation in which there is no consonant between the nuclei of two adjacent syllables. It occurs when the left syllable lacks a coda and the right one lacks an onset. According to the findings of this research conducted within Optimality Theory (Prince and Smolensky, 1993/2004) hiatus in prayer and curse verbs is resolved using vowel deletion as well as intervocalic consonant insertion. In so doing, the constraints and their rankings that cause all these hiatus resolving strategies in these verbs are introduced. The results of the present paper explain some important facts regarding hiatus and its resolution strategies in the Standard Persian as well as Dezfouli and Shoushtari dialects. ساخت‌های دعایی جمله‌هایی هستند که برای ستایش، طلب شادی و آرامش، تندرستی، آرزوی طول‌عمر و غلبه بر دشمنان کاربرد دارند. ولی ساخت‌های نفرینی غالباً شامل درخواست آسیب و بلا برای دشمنان و بدخواهان و شِکوِه‌های نفرین‌گونه می‌باشند. این ساخت‌ها حتی برای بیان شگفتی و طنز نیز به کار می‌روند. این جمله‌ها از یک فعل دعایی شامل بن مضارع+پسوندِ /A/ (الف دعایی)+شناسۀ سوم‌شخص مفردِ /–ad/ تشکیل شده‌اند. البتّه، طبق یافتۀ این پژوهش در گویش‌های دزفولی و شوشتری به جای شناسه که درواقع ضمیر فاعلی است، ضمیر مفعولی به کار می‌رود. هدف مقالۀ پیشِ رو مشخص کردن چگونگی رخداد التقای واکه‌ها و چگونگی رفع آن در فعل‌های دعا و نفرین است. طبق یافته‌های این پژوهش که در چارچوب نظریۀ بهینگی ( Smolensky 1993/2004&Prince ) انجام شده است، التقای واکه‌ها در این فعل‌ها با بهره‌گیری از دو راهکار حذف واکه و درج همخوان میانجی برطرف می‌شود. رفع التقای واکه‌ها تنها فرایند واجی‌ای است که در ساخت فعل‌های دعا و نفرین رخ می‌دهد. در این پژوهش، محدودیت‌هایی که در قالب رتبه‌بندی‌های مختلف عامل رفع التقای واکه‌ها بوده‌اند معرفی شده‌اند نتایج این پژوهش واقعیت‌هایی را پیرامون فرایندها و راهکارهای رایج در برطرف کردن التقای واکه‌ها در فعل‌های دعا و نفرین بیان می‌کند.

https://nf.apll.ir/article_245677_36dd0df1360a36af1484c2512c4a166c.pdf

فرهنگستان زبان و ادب فارسی نامه فرهنگستان 1025-0832 25 3 2026 07 23 Designing a Speech Corpus for Studies in Experimental Phonetics: Methodological Decisions and Challenges طراحی یک پیکرۀ گفتاری در مطالعات آواشناسی تجربی: تصمیم‌ها و چالش‌های روش‌شناختی 105 122 245678 10.22034/nf.2026.577011.1518 FA ندا موسوی دپارتمان علم گفتار و آواشناسی،‌ دانشگاه مارتین لوتر هاله-ویتنبرگ و مؤسّسۀ زیبایی‌شناسی تجربی ماکس پلانک، فرانکفورت 0009-0006-1903-3971 Journal Article 2026 02 22 This paper provides a methodological overview of the stages involved in designing and constructing a speech corpus, with particular emphasis on the decisions and challenges that arise when collecting standardized speech data for experimental phonetics. The discussion draws on the author’s experience developing a speech corpus as part of a doctoral dissertation. Although the original corpus is bilingual, containing Persian and German data, the present article focuses exclusively on the Persian component. The paper describes the key stages of corpus construction, including the design and selection of speech elicitation tasks, speaker sampling, recording environment and conditions, data organization and naming conventions, and procedures for speech preprocessing and segmentation. It argues that corpus construction is not merely a technical or operational task, but a sequence of deliberate methodological decisions that directly affect data quality, the interpretability of results, and the reproducibility of analyses. In addition, the paper discusses the challenges of applying automatic segmentation methods to Persian speech, highlighting the limitations of automatic speech recognition and romanization tools in low-resource language contexts. It further argues that systematically documenting methodological decisions is itself an essential component of corpus construction, as such documentation promotes transparency, enables critical evaluation of results, and enhances the long-term scientific usability of the data. هدف این مقاله ارائۀ مروری روش‌شناختی بر مراحل طراحی و ساخت یک پیکرۀ گفتاری با تمرکز بر تصمیم‌ها و چالش‌های فرایند گردآوری داده‌های گفتاری استاندارد در مطالعات آواشناسی تجربی است. این مرور بر پایۀ تجربه‌های حاصل از طراحی و پیاده‌سازی یک پیکرۀ گفتاری در چارچوب رسالۀ دکتری نویسنده انجام شده است. پیکرۀ اصلی ماهیتی دوزبانه دارد، امّا تمرکز این مقاله صرفاً بر بخش فارسی آن است. در این نوشتار، مراحل مختلف ساخت پیکره، ازجمله انتخاب و طراحی وظایف برانگیزش گفتار، نمونه‌گیری از گویندگان، طراحی محیط و شرایط ضبط، سازمان‌دهی و نام‌گذاری داده‌ها و، درنهایت، پیش‌پردازش و تقطیع گفتار،‌ به‌صورت نظام‌مند مورد بحث قرار می‌گیرند. همچنین، نشان داده می‌شود که طراحی پیکره فرایندی صرفاً اجرایی نیست، بلکه مجموعه‌ای از تصمیم‌های روش‌شناختی آگاهانه را در بر می‌گیرد که مستقیماً بر کیفیت داده‌ها، تفسیرپذیری نتایج و امکان بازتولید تحلیل‌ها اثر می‌گذارند. همچنین، مقاله به چالش‌های مرتبط با استفاده از روش‌های خودکار در تقطیع گفتار پیکره‌های فارسی می‌پردازد و محدودیت‌های ابزارهای بازشناسی خودکار گفتار را در بافت زبان‌های کم‌منبع برجسته می‌کند. در پایان، استدلال می‌شود که مستندسازیِ دقیق این تصمیم‌ها و مراحل خود بخشی اساسی از فرایند ساخت پیکره است و نقشی تعیین‌کننده در شفافیت روش، ارزیابی نتایج و امکان استفادۀ علمی از داده‌ها ایفا می‌کند.

https://nf.apll.ir/article_245678_6043c7caba3d899774c1fea364efc4ff.pdf