معرفی و بررسی نثر مقاصدالأولیاء فی محاسن‌الأنبیاء اثر محمود فاریابی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد بروجرد

چکیده

مقاصدالأولیاء فی محاسن‌الأنبیاء اثر محمود فاریابی ـ نویسندۀ سدۀ ششم ـ است که زندگی پیامبران و داستان‌هایی از ایشان را به‌شکل ادیبانه بیان کرده‌است. این اثر تاکنون تصحیح و چاپ نشده‌است. نثر آن به نثر فنّی معتدل نزدیک شده‌است. غنای دایرۀ واژگانی، بیان کنایی، کثرت ترکیبات بدیع و شاعرانه، انواع جناس، تلمیح، تضمین‌المزدوج، واج‌آرایی، موازنه و ترصیع، استفادۀ هنرمندانه از آیات و گاه تأویل ذوقی آنها، وفور تصاویر، نثر روان و آهنگین و ... از برجسته‌ترین ابزارهایی است که شاعرانگی این اثر را چشمگیر کرده و بدان ارزش ادبی و هنری والایی بخشیده‌است. بر پایۀ موارد یادشده تلاش نویسندگان این مقاله بر آن است با روش مطالعه و تحلیل محتوا، ویژگی‏های اصلی نثر این اثر را از لابه‌لای تصاویر متعدّد و پیچ‏و‏خم‌های زبانی و بیانی استخراج کنند و بدین‌طریق زمینۀ معرفی این نثر ارزشمند و ناشناخته را برای محقّقان و علاقه‌مندان این دسته موضوعات فراهم آورند. چون فاریابی انگیزۀ تألیف این اثر را درازسخنی کتب پیشین بیان کرده، قصّه‌های مربوط به هرکدام از انبیاء، به‌جز قصّه‌های مفصّلِ حضرت یوسف (ع)، حضرت محمّد (ص) و حضرت موسی (ع)، مختصر و مجمل است و روایت و انتقال معنا فدای لفظ نشده‌است و سجع‌پردازی و درازآهنگی نسبی برخی جمله‌ها از نوع اطناب ممل نیست، بلکه جانب لفظ و معنا در آن در حالت اعتدال است.

کلیدواژه‌ها


منابع
بهار، محمّدتقی (۱۳۷۰)، سبک‌شناسی یا تاریخ تطوّر نثر فارسی، ج ۲، تهران: امیرکبیر.
پورنامداریان، تقی (۱۳۷۵)، رمز و داستان‌های رمزی، تهران: علمی و فرهنگی.
تسبیحی، محمّدحسین (۱۳۶۴)، فهرست الفبایی نسخههای خطّی کتابخانۀ گنج‌بخش، اسلام‌آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
درایتی، مصطفی (۱۳۸۹)، فهرستوارۀ دستنوشتهای ایران (دنا)، تهران: کتابخانۀ موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
دهخدا، علی‌اکبر و همکاران (۱۳۷۶)، لغتنامه، تهران: مؤسسۀ لغت‌نامۀ دهخدا.
رضایی، پروین (۱۳۹۶)، تصحیح نسخۀ خطّی مقاصدالأولیاء فی محاسن الأنبیاء محمود فاریابی، رسالۀ دکتری زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان.
ستّاری، جلال (۱۳۸۴)، مدخلی بر رمزشناسی عرفان، تهران: نشر مرکز.
طاهر، غلامرضا و ایرج افشار (۱۳۷۸)، المختارات من الرسائل، ج ۱، تهران: فروست.
فاریابی، محمودبن احمد، مقاصدالأولیاء فی محاسن الأنبیاء، نسخۀ خطّی شمارۀ ۸۳۲۴ کتابخانۀ گنج‌بخش پاکستان، تاریخ کتابت: ۱۰۳۳ هجری.
ــــــــ (۱۳۷۹)، تهذیب خالصة الحقائق و نصاب غامضة الدقائق، بیروت: دار ابن حزم.
منزوی، احمد (۱۳۵۷)، فهرست نسخه‌های خطّی کتابخانۀ گنج‌بخش، ج ۴، اسلام‌آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
Friedman. Y. (2010), The Nusayri-‘Alawis: An introduction to the religion’, History and Identity of the Leading Minority in Syria, Leiden: Brill.