نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

نگاهی دوباره به ساخت فعل امر فارسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان، پردیس شهید بهشتی مشهد
چکیده
همۀ دستورنویسان زبان فارسی به دو ساخت از فعل امر، یعنی دوم شخص مفرد و جمع، اشاره کرده‌اند و برخی از آنها به دو ساخت دیگر، یعنی سوم شخص مفرد و جمع (امر غایب)، هم توجه کرده‌اند.
فعل امر در متکلم، یعنی اول شخص مفرد و جمع، در کتاب‌های دستور به رسمیت شناخته نشده و نمونه‌ای برای آن نیامده است.
نگارنده، در این مقاله، در صدد اثبات وجود فعل امر در متکلم است و شواهد و نمونه‌های آن را در متون ادبی و نیز زبان گفتاری ارائه می‌دهد. اشاره به ساخت دیگری از فعل امر در دوم شخص مفرد (امرحاضر)، و نیز صورت آوایی این فعل از دیگر مطالب این مقاله است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Another View of Imperative Structure in Persian

چکیده English

All Persian linguists have considered two imperative structures, namely second person singular and plural, and some have also pointed out two other structures: third person (imperative), plural and singular. The imperative verb for speaker, that is first person singular and plural, is not recognized in reference linguistic books and there are no instances of it in texts. This article is meant to prove that first-person singular exists, and presents some of its instances in literary texts and spoken language. The phonetic form of this verb and another structure of imperative verb in second-person singular (present-imperative) are also discussed in the article.
 

کلیدواژه‌ها English

Imperative verb
imperative first-person
imperative phonology
present imperative
ابوالقاسمی، محسن (1373)، تاریخ زبان فارسی، تهران: سمت.
ــــــــــ (1392)، دستور تاریخی زبان فارسی، چاپ نهم، تهران: سمت.
احمدی گیوی، حسن و حسن انوری (1372)، دستور زبان فارسی 1، چاپ یازدهم، تهران: فاطمی.
انوری، حسن و حسن احمدی گیوی (1367)، دستور زبان فارسی 2، چاپ دوم، تهران: فاطمی.
خانلری، پرویز (1372)، دستور تاریخی زبان فارسی، تهران: توس.
ذکاوتی قراگزلو، علیرضا (1377)، عمر خیام، تهران: طرح نو.
سپهری، سهراب (1360)، هشت کتاب، چاپ سوم، تهران: طهوری.
قریب، عبدالعظیم و دیگران (1366)، دستور زبان فارسی (پنج استاد)، چاپ چهارم، تهران: اشرفی.
مولوی، جلال‌الدین محمد (1363)، به تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر، کلیات شمس، ج4، چاپ سوم، تهران: امیر کبیر.
میر افضلی، سیدعلی (1382)، رباعیات خیام در منابع کهن، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
وحیدیان کامیار، تقی (1382)، دستور زبان فارسی، چاپ چهارم، تهران: سمت.
ــــــــــ (1379)، نوای گفتار در فارسی، مشهد: دانشگاه فردوسی.