نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ زبان و ادبیّات فارسی،دانشگاه علاّمه طلاطبائی، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، دانشکدۀ زبان و ادبیّات فارسی، تهران، ایران

چکیده

مجموعۀ «فرهنگ‌های بسامدیِ راتلج»، تا به امروز، دست‌کم در پانزده عنوان منتشر شده و جمعاً مشتمل بر چهارده زبان است. این مجموعه، که از سوی انتشارات راتلج (گروه تِیلور و فرانسیس) منتشر شده، به‌ویژه در میان کسانی که در زمینۀ تدوین «فرهنگ‌های بسامدی» و/ یا «زبان‌شناسی پیکره‌ای» پژوهش می‌کنند، معروفیّت جهانی یافته ‌است. هریک از کتاب‌های این مجموعه در قالب فرهنگی بسامدی و برپایۀ پیکره‌های زبانیِ غالباً مستقل تدوین شده ‌است. بیشترِ فرهنگ‌ها هرکدام 5000 مدخلِ اصلی/ سرمدخل/ بن‌واژه دارند و بخش اعظمِ متنِ هر کتاب را فهرستِ این واژه‌ها ــ به‌ترتیبِ بسامد و از پربسامدترین به کم‌بسامدترین واژه ــ تشکیل می‌دهد. مبنای چینشِ واژه‌ها اساساً بسامدِ خام یا بسامدِ مطلق نیست، بلکه شاخص پراکنشِ هریک از واژه‌ها نیز مدّ نظر بوده‌ است. بلافاصله پس از فهرست بسامدی، فهرست الفباییِ واژه‌ها ــ به‌ترتیبِ الفبای زبانِ هر فرهنگ ــ آمده است. فهرست‌های واژگانیِ موضوعی (در جعبه‌های مستقل و در لابه‌لای صفحاتِ بخش اصلیِ اثر، یعنی فهرست بسامدی) و نمایۀ هویّت‌های دستوری/ اجزای سخن/ پاره‌های گفتار نیز بعد از آن قرار گرفته‌اند. پیش از بخش اصلی، یعنی فهرست بسامدیِ مدخل‌ها، عموماً پیش‌گفتاری به‌قلم مارک دِیویس (دبیرِ مجموعه)، سپس مقدّمه‌ای به‌قلم مؤلّفان فرهنگ (به‌علاوۀ منابعِ مقدّمه)، و چند فقرۀ دیگر آمده است.
فرهنگ بسامدی فارسی در سال 2017 م منتشر شد و چاپ دوم آن در 2018 م انتشار یافت. نگارندگان، در مقالۀ حاضر، پس از معرّفی اجمالیِ مجموعه، به معرّفی و نقد این اثر پرداخته‌اند و نشان داده‌اند که اشکالات و معایب آن، هم از نگاه روش‌شناختی و هم ازنظر موردی، چندین‌برابرِ محاسن آن است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Frequency Dictionary of Persian; A Work that Needs to Be Edited or Rewritten?

نویسندگان [English]

  • Gh. R. Mastali Parsa 1
  • S. H. Hassani 2

1 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Persian Language and Literature, Allame Talatabai University, Tehran, Iran

2 Ph.D. student, Department of Persian Language and Literature, Allameh Tabatabai University, Faculty of Persian Language and Literature, Tehran, Iran

چکیده [English]

From the series of “Routledge Frequency Dictionaries”, up to the present time, 15 titles have been published in a total number of 14 languages. The series, published by Routledge Publications (Taylor & Francis Group, London & New York), has gained worldwide fame, especially among those who do research in the certain field(s) of ‘word frequencies’ and/or ‘corpus linguistics’. Each of the monographs in the series has been compiled in the form of a frequency dictionary and commonly based on independent linguistic corpus/ corpora. Most dictionaries have 5,000 main entries/ lemmata each, and the bulk of the text of each book is the list of these words – in order of frequency, from the most frequent to the least frequent words. The basis of word arrangement is not basically the raw or absolute frequency, but the index of dispersion of each word was also considered. Immediately after the frequency list, there is an alphabetical list of words – in alphabetical order of the main language of each dictionary. Thematic vocabulary lists (in independent boxes and amongst the pages of the main part of the book, i.e. the Frequency index), and then “Alphabetical index” and “Part of speech index” come respectively at the end of the book. Here is a review of A Frequency Dictionary of Persian (2017, 2nd impression: 2018), one of the monographs of the series.
In this article we have shown that this dictionary, despite its relatively positive points, has many serious methodological problems and, in this respect, it does not meet the expectations of researchers and experts of the field.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Frequency dictionary
  • corpus linguistics
  • word frequency
  • lexicography
  • dictionary
  • Routledge Frequency Dictionary Series
اختیار، منصور، معنی‌شناسی. دانشگاه تهران، تهران ۱۳۴۸.
انوری (۱)، حسن (سرپرست)، فرهنگ بزرگ سخن، سخن، تهران ۱۳۸۱.
ـــــــ (۲) فرهنگ روز سخن، سخن، تهران ۱۳۸۳.
بدره‌ای، فریدون، واژگان نوشتاری کودکان دبستانی ایران، فرهنگستان زبان ایران، تهران ۱۳۵۲.
بی‌جن‌خان، محمود، فرهنگ بسامدی (بر اساس پیکرۀ متنیِ زبان فارسی امروز)، دانشگاه تهران، تهران ۱۳۹۱.
حسنی (۱)، حمید، «ضرورت تهیۀ فرهنگ‌های بسامدی برای زبان فارسی»، در کتاب ماهِ ادبیات و فلسفه، سال پنجم، ش ۱ (پیاپی ۴۹)، آبان ۱۳۸۰، ص ۱۴۰-۱۴۵.
ـــــــ (۲) واژه‌های پرکاربرد فارسی امروز (برمبنای پیکرۀ یک‌میلیون‌لغتی؛ شامل بیش از ۸۰۰۰ لغت قاموسی و غیر قاموسی)، کانون زبان ایران، ۱۳۸۴.
دهخدا، علی‌اکبر و دیگران، لغت‌نامه، چاپ دوم از دورۀ جدید، دانشگاه تهران، تهران ۱۳۷۷.
دیهیم، گیتی، فرهنگ آوایی فارسی، فرهنگ معاصر، چاپ دوم (با اصلاحات)، تهران 1387.
شَقاقی، ویدا، فرهنگ توصیفی صرف. علمی، تهران ۱۳۹۴.
طباطبایی، علاءالدّین، فرهنگ توصیفی دستور زبان فارسی، فرهنگ معاصر، تهران ۱۳۹۵.
عاصی، مصطفی، «پایگاه داده‌های زبان فارسی»، در مجموعه‌مقالات سومین کنفرانس زبان‌شناسی، به‌کوشش یحیی مدرّسی و محمد دبیرمقدّم، دانشگاه علّامه طباطبائی و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران ۱۳۷۶.
کوچِرا، هنری، «ریاضیات زبان»، ترجمۀ بهروز صفرزاده، در کتاب ماهِ ادبیات و فلسفه، سال چهارم، ش ۷ (پیاپی ۴۳)، اردیبهشت ۱۳۸۰، ص ۵۰-۵۳.
میرزائی، آزاده، فرهنگ توصیفی زبان‌شناسی پیکره‌ای، علمی، تهران ۱۴۰۰.
Atkins, B. T. “Sue” & Rundell, Michael, The Oxford Guide to Practical Lexicography, Oxford University, UK 2008.
Bauer, Laurie, A Glossary of Morphology, Edinburgh University, UK 2004.
Crystal, David, A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Blackwell, USA, 1st (1980) & 6th (2009) editions.
Davies, Mark, A Frequency Dictionary of Spanish; Core vocabulary for learners, Routledge, USA/UK 2006.
Davies, Mark & Gardner, Dee, A Frequency Dictionary of Contemporary American English; Word Sketches, collocates, and thematic lists, Routledge, USA/UK 2010.
Miller, Andrew [Corey] & Aghajanian-Stewart, Karineh (2017) A Frequency Dictionary of Persian; Core Vocabulary for Learners, Routledge, USA/UK 2017, 2nd imprint: 2018.
Trask, R. L. (1), A Dictionary of Grammatical Terms in Linguistics, Routledge, USA/UK 1993.
ــــــــــ (2) The Penguin Dictionary of English Grammr, Penguin Books, UK 2000.
Ullmann, S., Semantics: An Introduction to the Study of Meaning. Oxford/Blackwell, UK/USA 1962.
Ullmann, S., Semantics: An Introduction to the Study of Meaning. Oxford/Blackwell, UK/USA 1962.