نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

روح سرگردان یا بلبل سرگشته افسانه‌ها: بررسی تطبیقی قصّه «بلبل سرگشته» و «درخت بادام»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه پیام نور
2 کارشناسی ارشد ادبیّات کودک و نوجوان
چکیده
ادبیات عامه با عناصر و مؤلفه‌های متنوع از برجسته‌ترین موضوعات مطالعه در حوزة ادبیات تطبیقی به شمار می‌آید. قصة «بلبل سرگشته» و ردّ پای آن در آثار ادبی جهان، به ویژه در قصة «درخت بادام»، از منظر گزاره‌های ادبیات تطبیقی و ریخت‌شناسی قصه‌ها، مطابق آن‌چه ولادیمیر پراپ در مبحث کارکردها و کنش‌های قصه‌های پریان انجام داده‌است و البته با نگاهی به موضوع تقابل‌های دوگانة لوی استراوس و دیگر ساختارگرایان، ظرفیت بالا و بی‌نظیری دارد. پژوهش حاضر با این رویکرد تطبیقی به این نتیجه می‌‌رسد که برجسته‌ترین صفت قصه‌ها و دیگر روایت‌های شفاهی در خلق اولیه تجلی ذهن ناخودآگاه جمعی‌ و خاستگاه اغلب آنها نیز شرقی است که در نقل سینه‌به‌سینه و گذر و گذار با ترجمه، بازنویسی، تقلید و اقتباس، در میان اقوام، با ظاهری دگرگونه، بروز و ظهور کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Wandering Soul or Wandered Nightingale in Legends A Comparative Study on the Tales of “The Wandered Nightingale” and “The Almond Tree”

چکیده English

Popular literature with its diverse elements and components is one of the noticeable subjects of study in the field of comparative literature. “The Wandered Nightingale” tale and its footprint in world literature, especially the story of “The Almond Tree” is a proper case for comparative literature and morphology studies. Based on the works of Vladimir Propp on functions and actions of fairy tales, as well as “binary oppositions” of Lévi-Strauss and other structuralists, this study seeks to examine the manifestation of the collective subconscious mind as the substantial feature of such stories and oral narratives. This paper, employing a comparative approach, also reveals that the origin of such stories is primarily the East, and they gradually spread among the nations in several variations of translation, imitation, adaptation, or rewritten forms.
 

کلیدواژه‌ها English

Comparative literature
popular literature
Vladimir Propp's morphology
“The Wandered Nightingale”
“The Almond Tree”
اصطیف، عبدالنبی. المنهج المقارن فی الدراسة الأدبیه. دمشق: جامعة سوریه، 2008.
الیاده، میرچا. رساله در تاریخ ادیان. ترجمة جلال ستاری. چ 4. تهران: سروش، 1376.
براهنی، رضا. قصه‌نویسی. چ4. تهران: انتشارات نگاه، 1393.
بهزادی، رقیه. «مفهوم برخی از اعداد در اساطیر و نزد اقوام کهن». کتاب ماه هنر. شمارة 27 و 28 (آذر و دی 1379): 26‑28.
پاینده، حسین. نظریه و نقد ادبی. ج 1. تهران: سمت، 1398.
پراپ، ولادیمیر. ریخت‌شناسی قصه‌های پریان. ترجمة فریدون بدره‌ای. چ3. تهران: توس، 1392.
پورنامداریان، تقی. رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی: تحلیلی از داستان‌های عرفانی ـ فلسفی ابن سینا و سهروردی. چ دوم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1376.
تراویک، باکنر. تاریخ ادبیات جهان. ترجمة عربعلی رضایی. ج اول. چ چهارم. تهران: فرزان روز، ‌1390.
جعفری قنواتی، محمد. «بلبل سرگشته». دانشنامة فرهنگ مردم ایران. ج 2. تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1391.
ذبیح‌نیا، آسیه و حسین یگانه‌مهر. تاریخ ادبیات کودک و نوجوان در جهان. چ دوم. یزد: هومان، 1392.
ذوالفقاری، حسن. «سرچشمه‌های ایرانی قصه‌های هانس کریستین آندرسن در افسانه‌های عامیانة ایرانی». پژوهش‌های ادبیات تطبیقی. 7/2 (تابستان 1398): 70-88.
ساتن، لارنس پل الول. قصه‌های مشدی گَلین خانم. ویرایش اولریش مارتسلوف، آذر امیرحسینی نیتهامر، سیداحمد وکیلیان. چاپ ششم. تهران: مرکز، 1388.
شایگان، داریوش. ادیان و مکتب‌های فلسفی هند. ج 1. چ ششم. تهران: امیر کبیر، 1386.
شهباز، حسن. سیری در بزرگ‌ترین کتاب‌های جهان. ج 1. چ سوم. تهران: علمی و فرهنگی، 1388.
فردوسی، ابوالقاسم. شاهنامه. بر اساس چاپ مسکو. به کوشش سعید حمیدیان. تهران: قطره، 1379.
گریم، ویلهلم کارل و یاکوب لادوینگ کارل. قصه‌ها و افسانه‌های برادران گریم. ترجمة حسن اکبریان طبری. ویرایش لیلی اوئنز. تهران: کتاب‌های کیمیا (وابسته به انتشارات هرمس)، 1383.
مختاریان، بهار. «بلبل سرگشته (پژوهشی در نماد‌شناسی گل و مرغ. نامة فرهنگستان. 11/4 (پیاپی 44) (زمستان 1389): 110-126.
مولوی بلخی، مولانا جلال‌الدین محمد. مثنوی معنوی. بر اساس تصحیح رینولد نیکلسون. چ4. تهران: ققنوس، 1379.
مهتدی (صبحی)، فضل‌الله. قصه‌های صبحی. دو جلد. به اهتمام لیما صالح رامسری. چاپ پنجم. تهران: معین، 1387.
نیکو‌بخت، ناصر و سیدعلی قاسم‌زاده. (1384) «زمینه‌های نمادین رنگ در شعر معاصر (با تکیه و تأکید بر اشعار نیما، سپهری و موسوی گرومارودی)». نثرپژوهی ادب فارسی. دورة جدید، ش 18 (زمستان 1384): 209-238.
هدایت، صادق. «بلبل سرگشته». سخن. 3/7،6 (1325).
هومر. اُدیسه. ترجمة سعید نفیسی. چ دوازدهم. تهران: علمی و فرهنگی، 1378.
Lorimer, D.L.R & Lorimer, E.O. Persian Tales. London: MacMillan and Co, 1919.