نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

نمود استمراری در فارسی دری افغانستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران
2 استاد زبان و ادبیّات فارسی
3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تهران
چکیده
نمود، به عنوان مقوله‌ای دستوری، در هیچ‌یک از کتاب‌های دستور زبان فارسی افغانستان بحث نشده، تنها در چند دستور زبان به بیان وجه فعل، آن‌هم بسیار کوتاه، پرداخته شده است. اولین‌بار ناتل خانلری در دستور زبان فارسی به بحث نمود اشاره کرده است و با آنکه این کتاب از مهم‌ترین منابع کتاب‌های دستور افغانستان در دهه‌های اخیر بوده، مقولۀ «نمود» از توجه دستورنویسان افغانستان به دور مانده است. دستورنویسان افغانستان تفاوت و تمایزی بین نمود و زمان فعل قائل نشده‌اند. مقولۀ نمود در دو سطح دستوری و واژگانی بررسی می‌شود، که در این مقاله تنها نمودِ استمراری در زبان فارسی دری افغانستان، در دو سطح دستوری و واژگانی، بررسی می‌شود. در این جستار، ابتدا زمان استمراری در کتاب‌های دستور افغانستانی بررسی شده و سپس، با رویکردی توصیفی، به نمود استمراری پرداخته شده است. همچنین به نظر دستورنویسان در مورد زمان حال استمراری در زبان فارسی دری اشاره کرده‌ایم. در این تحقیق نشان داده شده که دلالت پیشوند «می» بر استمرار در زمان حال استمراری فارسیِ کابل ضعیف است و باید، در جمله، قید یا قراین دیگری باشد تا دلالت بر استمرار داشته باشد. پیشوند «می»، علاوه بر نمود استمرار، بیانگر مفاهیم نمودهای دیگر مانند ناقص، تکرار و عادتی نیز می‌تواند باشد. همچنین نشان داده شده است که برخی از افعال زبان فارسی مانند افعال ایستا نمی‌توانند در صورت استمراری به کار روند. شیوه‌های بیان زمان استمراری در فارسی دری در گویش‌های افغانستان متفاوت است. این مقاله بر اساس گویش معیار فارسی کابل فراهم آمده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Progressive Aspect in Afghan Persian (Dari)

چکیده English

Aspect isn’t considered as a grammatical category in any of Dari Persian grammar books. P. Natel Khanlari was the first grammarian who introduced it to Persian grammar, describing the properties of verbs in the ancient Persian. Although. Khanlari’s works have been one of the most important sources of Afghan grammarians in recent decades, aspect hasn’t been discussed in Dari Persian grammar books. Afghan grammarians don’t make any distinctions between Aspect and Tense. Aspect is considered a structural and semantic feature of verbs. This article is an attempt to explore and explain grammatical and semantic features of imperfective aspect in Dari Persian language. In this essay first, present continuous is reviewed in Dari Persian grammar books and then continued with a descriptive approach to imperfective aspect.
This research displays, in Dari Persian the indication of prefix “mi” on continuity concept is weak. Adverbs or other Constituents are used in the sentence to indicate continuity meaning. The Prefix “mi”, in addition to continuation, expresses concepts such as incomplete, iterative, and habitual.
Expression of continuous aspect is different in the dialects of Afghanistan and this article is based on the Persian dialect of Kabul.

کلیدواژه‌ها English

Grammar of Afghanistan Persian
verb aspect
imperfective aspect
lexical aspect
grammatical aspect
ابوالحسنی چیمه، زهرا (137۵)، نمود فعل در نظام فعلی زبان فارسی، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه تهران.
ــــــــــ (1383)، «افعال نمودی در زبان فارسی»، مجموعۀ مقالات ششمین کنفرانس زبان‌شناسی ایران، تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.
ــــــــــ (1390) «انواع نمود واژگانی در افعال فارسی»، ادب فارسی، شمارۀ ۶، تابستان، ص101-120.
احمدی گیوی، حسن و حسن انوری (1383)، دستور زبان فارسی2، تهران: انتشارات فاطمی.
الهام، محمدرحیم (1391)، روشی جدید در تحقیق دستور زبان دری، چاپ دوم، کابل: یوسف‌زاد.
جهان‌پناه تهرانی، سیمین‌دخت (13۶3)، «فعل‌های لحظه‌ای و تداومی»، مجلۀ زبان‌شناسی، س 1، ش 2، پاییز و زمستان، ص 103-164.
خانلری، پرویز (13۶۶)، تاریخ زبان فارسی، تهران: نشر نو.
خراسانی، محمدهارون (1390)، دستور زبان دری، کابل: عابد و محمد رفیق.
دبیرمقدم، محمد (137۶)، «فعل مرکّب در زبان‌فارسی»، مجلۀ زبان‌شناسی، ش 23-24، ص 2-46.
رضایی، والی (1391)، «نمود استمراری در فارسی معاصر»، فنون ادبی (دانشگاه اصفهان)، سال چهارم، ش1، بهار و تابستان، ص 79-92.
سنا غزنوی، محمداکبر(1394)، دستور زبان دری، کابل: انتشارات اندیشه.
شفائی، احمد (1363)، مبانی علمی دستور زبان فارسی، تهران: نوین.
عمادی حائری، سید اسماعیل (1371)، دستور زبان عماد، قم: محدث.
فرشیدورد، خسرو (1383)، فعل و گروه فعلی و تحول آن در زبان فارسی، تهران: سروش.
ــــــــــ (1394)، دستور مختصر امروز بر پایۀ زبان‌شناسی جدید، تهران: سخن.
ماهوتیان، شهرزاد (1393)، دستور زبان فارسی از دیدگاه رده‌شناسی، ترجمۀ مهدی سمائی، چاپ هفتم، تهران: نشر مرکز.
مشکوةالدینی، مهدی (139۶)، دستور زبان فارسی (واژگان و پیوندهای ساختی)، تهران: سمت.
منصوری کوهستانی، محمد ادریس (1365)، نحو زبان دری، کابل: بخش فرهنگی شورای نظارت.
نگهت سعیدی، محمدنسیم (1392)، دستور معاصر زبان دری، چاپ دوم، کابل: امیری.
وحیدیان کامیار، تقی (1371)، «فعل‌های لحظه‌ای، تداومی، لحظه‌ای ـ تداومی»، مجلۀ زبان‌شناسی، س 9، ش 2، پاییز و زمستان، ص 70-7۵.
وحیدیان کامیار، تقی و غلامرضا عمرانی (1386)، دستور زبان فارسی1، تهران: سمت.
یمین، محمدحسین (1394)، دستور معاصر زبان پارسی دری، چاپ هفدهم، کابل.
Comrie, Bernard (1980), Aspect, Cambridge: Cambridge University Press.
Pavey, Emma (2010), The Structure of Language, Cambridge: Cambridge University Press.
Richards, Jack C. (2002), Longman Dictionary of Language Teaching and Applied Linguistics, London: Longman.
Teleghani, A. H. (2008), Modality, Aspect and Negation in Persian, Amsterdam, Philadelphia: John Benjamins.