نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

بازنگری در دسته‌بندی قالب‌های شعر فارسی و معرّفی برخی قالب‌های نوساخته

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدهٔ ادبیّات، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
قالب‌های شعریِ زبان فارسی در تمامی دوره‌های تاریخی و ادبی تا به امروز تغییرات و تحوّلاتی داشته‌اند؛ این تغییرات در دو حیطهٔ محتوا و ساختار بوده است. هنجارشکنی در زبان و مفاهیم اشعار سبب پیدایش شیوه‌ها و قالب‌هایی نو در زبان فارسی شده است، امّا با کاوش در بسیاری از آثار این شاعران، روشن می‌شود که هنوز قالب‌های جدیدی در آثار بسیاری از شاعران معاصر وجود دارد که ناشناخته مانده‌اند و در دسته‌بندی‌ها نام خاصّی بر آن‌ها اطلاق نشده است. روش پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی است و قالب‌های جدید در آثار پنج شاعر منتخب معاصر (نیما یوشیج، مهدی اخوان ثالث، فریدون مشیری، نادر نادرپور، و محمّدرضا شفیعی کدکنی) برگزیده و سپس نام‌گذاری و بررسی شده است.
قالب‌هایی جدید ــ شامل ترکیب‌بند نو، مسمّط نو، سه‌پاره، قطعهٔ پیوسته، رباعی پیوسته و دوبیتی پیوسته ــ به قالب‌های «نوکهن» و «نوواره» به قالب‌های نوین افزوده شد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Reviewing the Classification of Persian Poetry Formats and Introducing Some New Formats

نویسندگان English

Masoud Kalantari Khalilabad 1
Ali-Mohammad Moazzeni 2
1 Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

The poetic formats of the Persian language have undergone changes and transformations in all historical and literary periods up to now; these changes have been in the two areas of content and structure. Breaking norms in the language and concepts of poems has caused the emergence of new styles and formats in the Persian language. But researching many poems of these poets makes it clear that there are still new formats in the poems of many contemporary poets that remain unknown and have not been given a specific name in the categories.
The method of this research is descriptive-analytical, and new formats have been found, named and analyzed in the poems of five selected contemporary poets (Nima Yoshij, Mehdi Akhavan-sales, Fereydoun Moshiri, Nader Naderpour and Mohammadreza Shafiei Kadkani).
The new forms- including New Tarkib Band (composite-tie), New Mosammat, Separeh (three pieces), Continuous quatrain and Continuous couplet- were added to the new formats: “Neoclassical” and  “Novareh”.

کلیدواژه‌ها English

Poetic format
old format
Neoclassical format
new format
Novareh
اخوان ثالث، مهدی، متن کامل ده کتاب شعر مهدی اخوان ثالث (م.امید)، زمستان، تهران 1397.
حسن‌لی، کاووس، گونه‌های نوآوری در شعر معاصر ایران، نشر ثالث، تهران 1398.
رسگار فسایی، منصور، انواع شعر فارسی، نوید شیراز، شیراز 1380.
ساکی، بهمن، فرهنگ گونه‌های نوپدید در شعر فارسی، عصر داستان، تهران 1397.
شفیعی کدکنی (1)، محمّدرضا، آیینه‌ای برای صداها، سخن، تهران 1376.
ـــــــــــــ (2)، «انواع ادبی و شعر فارسی»، فصل‌نامهٔ خرد و کوشش، ش 11 و 12، 1352، ص 96-119.
ـــــــــــــ (3)، طفلی به نام شادی، سخن، تهران 1399.
ـــــــــــــ (4)، هزارهٔ دوم آهوی کوهی، سخن، تهران 1376.
شمیسا، سیروس، انواع ادبی، دانشگاه پیام نور، تهران 1390.
مشیری، فریدون، بازتاب نفس صبحدمان (کلیات اشعار)، چشمه، تهران 1380.
نادرپور، نادر، مجموعه‌اشعار، نگاه، تهران 1381.
نیما یوشیج، مجموعهٔ کامل اشعار، گردآوری سیروس طاهباز، نگاه، تهران 1397.
دوره 23، شماره 5 - شماره پیاپی 93
نامه فرهنگستان (تحقیقات ادبی)
آذر و دی 1403
صفحه 47-78

  • تاریخ دریافت 25 تیر 1400
  • تاریخ بازنگری 04 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 05 خرداد 1403