نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

هنر پایان‌بندی در شعر مهدی اخوان ثالث

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2 کارشناس ارشد زبان و ادبیّات فارسی، گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
چکیده
پایان‌بندی یا چگونگی به پایان بردن روایت یکی از عناصر مهم در روایت‌شناسی است. بررسی شگردهای پایان‌بندی در آثار ادبی، علاوه بر نمایش میزان خلّاقیّت و هنرمندی صاحب اثر، تأثیری بسیار بر درک کلیّت متن و دیدگاه شاعر یا نویسنده دارد. مهدی اخوان ثالث از جملۀ شاعرانی است که به روایت و چگونگی پایان‌بندی در شعر توجّه ویژه‌ای دارند. خلّاقیّت و ذوق ادبی این شاعر روایتگر را در پایان‌بندی‌های موفّق او می‌توان دید. در پژوهش حاضر، شگردهای گوناگون پایان‌بندی در هشت دفتر شعری اخوان ثالث و در سه بخش روایی، زبانی و ادبی بررسی و تحلیل شده است. در میان شگردهای زبانی، مواردی چون انواع برگردان، جمله‌های ندایی، طرح پرسش و گفت‌وگو را در پایان‌بندی شعر اخوان می‌توان دید. کاربرد شگردهای ادبی‌ای چون تشبیه، استعاره، نماد، انواع تقابل، ایهام (به‌ویژه با نام شاعری امید)، تجسّم و طنزپردازی در پایان‌بندی شعر امید جلب توجّه می‌کند. از سوی دیگر، توجّه اخوان به روایت موجب شده است برخی شگردهای داستانی و نمایشی، مانند گره‌گشایی، پایان غیرمنتظره، پایان باز، پایان دَورانی و فاصله‌گذاری، در شعر او دیده شود. سیر کاربرد این شگردها در هشت دفتر شعری اخوان، مقایسهٔ قالب‌های سنّتی با نو، مقایسهٔ سروده‌های شخصی با سروده‌های سیاسی -اجتماعی و ارتباط پایان‌بندی با محتوای کلّی شعر قابل‌تأمّل و بررسی است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Art of Ending in the Poem of Mehdi Akhavan-sales

نویسندگان English

Najmeh Nazari 1
Mahtab Fakouri 2
1 Associate Professor of Persian Language & Literature. Department of Persian Language & Literature, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
2 M.S , Department of Persian Language & Literature, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
چکیده English

Ending or how to end the narrative is one of the main elements in narratology. Study of Ending techniques in literary works can show the level of creativity and artistry of the owner of the work, also could have a noticeable impact on understanding the whole text and the point of view of the poet or writer. Akhavan-sales is one of the poets who pays special attention to the narrative and how it ends in poem. The creativity and bluestocking of this narrator poet are visible in his brilliant and successful endings. In the present study, various Ending techniques, was examined in eight poetry books of Akhavan-sales in three sections: linguistic, literary, and narrative.
                Among the linguistic techniques, things like all kinds of refrains, interjections, questioning and dialogue are visible in the ending of Akhavan-sales’ poems. The use of literary techniques such as Simile, Metaphor, Symbol, contrast, allusion (especially with his pen name Mim. Omid), visualization, and satire, in the ending of Omid's poems attracts attention. On the other hand, Akhavan-sales’ attention to narration has led to some fiction and dramatic techniques such as resolution, the surprise Ending, an open Ending, rotating Ending, and spacing at an ending of his poem.
The method of using these techniques in the eight poetry books of Akhavan-sales and the comparison of traditional and modern forms is considerable.

کلیدواژه‌ها English

Narrative
Ending
Literary Techniques
refrain
Mehdi Akhavan-sales
اخوان ثالث، مهدی، شعر مهدی اخوان ثالث (م. امید)؛ متن کامل ده کتاب، تهران 1395.
انوشه، حسن (ویراستار)، فرهنگ‌نامهٔ ادبی فارسی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران 1376.
داد، سیما، فرهنگ اصطلاحات ادبی، مروارید، تهران 1380.
روحانی، مسعود، «نگاهی به شیوه‌های پایان‌بندی در شعر م. سرشک»، ادبیّات پارسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، س 4، ش 3، پاییز 1393، ص 36-62.
شادروی‌منش، محمّد و اعظم برامکی، «شگردهای روایت در شعرهای روایی مهدی اخوان ثالث»، ادب فارسی، ش 10، پاییز و زمستان 1391، ص82-102.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا، با چراغ و آینه (در جست‌وجوی ریشه‌های تحوّل شعر معاصر ایران)، سخن، تهران 1390.
شمیسا، سیروس، نگاهی تازه به بدیع، میترا، تهران 1383.
صالحی ساداتی، صغری و علی‌رضا فولادی، «بررسی انواع طنز و شگردهای طنزپردازی در اشعار مهدی اخوان ثالث»، مجموعه مقالات یازدهمین گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی، دورهٔ 11، دانشگاه گیلان، اردیبهشت 1395، ص 1732-1754.
فتوحی، محمود، بلاغت تصویر، سخن، تهران 1385.
کیانیان، مجید، محمدجعفر یوسفیان‌کناری و مصطفی مختاباد، «مطالعهٔ تطبیقی راهکارهای پایان‌بندی نمایشی در درام‌های اخیر ایران»، نشریّهٔ هنرهای زیبا، س 2، ش 1، اردیبهشت 1394، ص 57-66.
مشکاتیان، پرویز، «اشارتی به ارزش والای شعر اخوان در حوزهٔ موسیقی»، باغ بی‌برگی؛ یادنامهٔ مهدی اخوان ثالث، به اهتمام مرتضی کاخی، زمستان، تهران 1379، ص 379-380.
موسوی، زهرا و زهرا بشیری، «کارکردهای تعلیمی و اخلاقی عناصر چندمعنایی در شعر اخوان (با تکیه بر نماد)»، پژوهش‌نامهٔ ادبیّات تعلیمی، س 9، ش 34، تابستان 1396، ص 169-198.
میرصادقی، جمال و میمنت میرصادقی (ذوالقدر)، واژه‌نامهٔ هنر داستان‌نویسی، کتاب مهناز، تهران 1390.
نوده، صغری و علی‌رضا شیروانی، «گفت‌وگومندی باختینی: مقایسهٔ تطبیقی کنش کلام‌ها در شعر مهدی اخوان ثالث و ساموئل تیلور کالریج»، ششمین همایش پژوهش‌های ادبی، دانشگاه شهید بهشتی، دی 1391، ص 796-811.
نیک‌منش، مهدی و فاطمه مقیمی، «روش پایان‌بندی در شعر قیصر امین‌پور»، ادب‌پژوهی، ش 7 و 8، بهار و تابستان 1388، ص101-123.
وطواط، رشیدالدّین، حدائق السّحر فی دقائق الشّعر، کتابخانهٔ طهوری و کتابخانهٔ سنایی، تهران 1362.
وحیدیان کامیار، بدیع از دیدگاه زیبایی‌شناسی، دوستان، تهران 1379.
همایی، جلال‌الدّین، فنون بلاغت و صناعات ادبی، هما، تهران 1391.
دوره 23، شماره 5 - شماره پیاپی 93
نامه فرهنگستان (تحقیقات ادبی)
آذر و دی 1403
صفحه 79-101

  • تاریخ دریافت 16 آذر 1400
  • تاریخ بازنگری 04 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 05 خرداد 1403