نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

تحلیل و طبقه‌بندی ژانرشناختی رمان فارسی بر مبنای مؤلّفه‌های غنایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، گرایش ادبیّات غنایی، گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرّس، تهران، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرّس، تهران، ایران
3 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرّس، تهران، ایران
چکیده
تجلّی مؤلّفه‌های ژانر غنایی در رمان فارسی امری رایج است، اما در ادبیّات معاصر فارسی بررسی و تحلیل دقیقی از آن ارائه نشده‌ است. در پی این فقدان، هدف پژوهش حاضر تبیین مختصّات غنایی در رمان فارسی و طبقه‌بندی رمان فارسی بر اساس مؤلّفه‌های غنایی است. ازاین‌رو، ابتدا ویژگی‌های اصلی شعر غنایی فارسی، یعنی درون‌نگری و برجسته‌سازی زبانی، مشخّص شد، سپس هفت رمان فارسی انتخاب شد که کم‌وبیش روایتی غنایی‌گونه دارند. این آثار بر مبنای خصایص ژانر غنایی بررسی شدند و آن‌ها را در سه گروه طبقه‌بندی کردیم: رمان‌های غیرغنایی، رمان‌های غنایی و رمان‌های شبه‌غنایی. در گروه اوّل، برجسته‌سازی زبانی در خدمت روایت برون‌گرایانه است و مؤلّفهٔ غنایی منجر به تغییری در طبقه‌بندی گونهٔ رمان نشده‌ است. در گروه دوم، برجسته‌سازی زبانی در خدمت روایت درون‌گرایانه است و زیرژانر تازهٔ رمان غنایی شکل گرفته ‌است. در گروه سوم نیز برجسته‌سازی زبانی توأمان در سایهٔ روایت برون‌گرایانه و درون‌گرایانه قرار دارد و گونهٔ رمان به ژانر غنایی متمایل شده ‌است. این طبقه‌بندی نگاه تازه‌ای به مقولهٔ ژانر غنایی در رمان فارسی دارد و امکان شناخت زیرژانر رمان غنایی و درک شباهت‌ها و تفاوت‌های آن را با زیرژانرهای مشابه فراهم آورده ‌است. همچنین، تعریف نسبتاً جامعی از رمان غنایی ارائه داده ‌است که این زیرژانر را از انواع مشابه تمیز می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Genre Analysis and Classification of Persian Novels Based on Lyrical Components

نویسندگان English

Parnian Zarepour 1
Najmeh Dori 2
Zeynab Saberpour 3
1 Ph.D. in Persian language and literature, majoring in lyrical literature, department of Persian language and literature, Faculty of Humanities, Tarbiat Madras University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Tarbiat Madras University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Tarbiat Madras University, Tehran, Iran
چکیده English

 
It is common in Persian novels to manifest the components of the lyric genre, but no precise investigation and analysis of this genre has been provided in contemporary Persian literature. According to this shortage, this study has been conducted to explain the lyric coordinates in the Persian novel. Also we conducted a classification of Persian novels based on lyrical components. Therefore, the major features of Persian lyric poetry were identified first, namely, introspection and foregrounding of the language. Accordingly, Seven Persian novels with somewhat lyric narratives were selected then. These works were investigated based on the features of the lyric genre. We classified them into three groups of Persian novels. These groups included non-lyric novels, lyric novels, and pseudo-lyric novels. In the first group, linguistic prominence serves the extrospective narrative, and the lyric component didn't lead to a change in the classification of the novel types. Linguistic prominence serves as an introspective narrative in the second group, and the new sub-genre of the lyrical novel is formed. In the third group, linguistic prominence is along with both extrospective and introspective narratives, and the novel genre tends to be the lyric genre. This classification provides a new view about the lyrical genre in Persian novels and opens door to recognize the subgenre of lyrical novel and facilitates understanding its similarities and differences with similar subgenres. And also it provides a fairly comprehensive definition of lyrical novel that distinguishes this subgenre from similar genres.

کلیدواژه‌ها English

Lyric Genre
Lyrical Novel
Highlighting
Extrospective Narrative
Introspective Narrative
ابراهیمی، نادر، آتش، بدون دود (گالان و سولماز)، روزبهان، تهران 1386.
ایبرمز، ام.اچ و جفری گالت هرفم، فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی، ترجمۀ سعید سبزیان مرادآبادی، رهنما، تهران 1394.
باباشاهی، فاطمه، «بررسی جنبه‌های شعری در رمان کلیدر (محمود دولت آبادی)»، به راهنمایی یحیی کاردگر، دانشگاه قم 1388.
بیات، حسین، داستان‌نویسی جریان سیّال‏ ذهن، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران 1387.
پارسانسب، محمّد، نظریّه و نقد رمان تاریخی فارسی، چشمه، تهران 1390.
پاینده، حسین، گفتمان نقد (مقالاتی در نقد ادبی)، نیلوفر، تهران 1394.
پورنامداریان، تقی (1)، «انواع ادبی در شعر فارسی»، مجلهٔ دانشکدهٔ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه قم، س 1، ش 3، 1386، ص 7-22.
ـــــــــــــ (2)، در سایهٔ آفتاب، سخن، تهران 1384.
داد، سیما، فرهنگ اصطلاحات ادبی، مروارید، تهران 1385.
ذاکری کیش، امید، «داستان‌های عاشقانه؛ گونهٔ غنایی یا روایی؟»، زبان و ادبیّات فارسی، س 70، ش 235، 1396، ص 39-56.
ذاکری کیش، امید و دیگران، «تحلیل ساختاری زبان غنایی (با تکیه بر نفثةالمصدور)»، فصل‌نامهٔ جستارهای زبانی، س 5، ش 2، 1393، ص 111-138.
رضایی جمکرانی، احمد، تشبیه (تطور، تحلیل و نقد)، مروارید، تهران 1396.
زارع‌پور، پرنیان و دیگران، «بررسی و تحلیل بوف کور اثر صادق هدایت و موج‌ها اثر ویرجینیا وولف بر اساس نظریّهٔ رالف فریدمن»، دوفصل‌نامهٔ روایت‌شناسی، س 5، ش 9، 1400، ص 195-222.
زرقانی، سیّدمهدی، تاریخ ادبی ایران و قلمرو زبان فارسی (تطور و دگردیسی ژانرها تا میانهٔ سدهٔ پنجم به انضمام نظریّهٔ تاریخ ادبیّات)، سخن، تهران 1390.
زرقانی، سیّدمهدی و محمودرضا قربان‌صبّاغ‏، نظریّهٔ ژانر (نوع ادبی)، هرمس، تهران 1395.
سناپور، حسین، ده جستارِ داستان نویسی،چشمه، تهران 1394.
شفیعی کدکنی، محمّدرضا (1)، ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت، سخن، تهران 1387.
ـــــــــــــ (2)، «انواع ادبی و شعر فارسی»، خرد و کوشش، ش 11 و 12، 1352، ص 96-119.
شمیسا، سیروس، انواع ادبی، میترا، تهران 1383.
شیری، قهرمان، «نقد حماسه و تراژدی بر اساس کلیدر دولت‌آبادی»، کاوش‌نامۀ زبان و ادبیّات فارسی، س 10، ش 18، 1388، ص 49-69.
صدقی، حسین و جاوید سیفی، «جنبه‌های غنایی رمان بار دیگر شهری که دوست می‌داشتم»، همایش منطقه‌ای پژوهش‌های کاربردی در علوم انسانی و علوم اسلامی، 1398، ص 610-633.
طاهری، فاطمه‌سادات و زهرا عسگری، «زبان شاعرانهٔ نادر ابراهیمی در آتش بدون دود»، دوفصل‌نامهٔ علوم ادبی، س 7، ش 11، 1396، ص 129-155.
علیزاده، غزاله، شب‌های تهران، توس، تهران 1380.
فلچر، جان و مالکوم برادبری، «رمان درونگرا»، مدرنیسم و پسامدرنیسم در رمان، گزینش و ترجمهٔ حسین پاینده، نیلوفر، تهران 1396، ص 33-71.
گلشیری، هوشنگ، کریستین و کید، کتاب زمان، تهران 1350.
لنگرودی، شمس، «شاعرانگی و داستان: داستان شاعرانه»، داستان شاعرانه، کتابت روایت (درس‌گفتارهای داستان)، به گردآوری و تدوین کیهان خانجانی،آگه، تهران 1395، ص 197-213.
مرادی، گلاله و دیگران، «بررسی مفاهیم غنایی در رمان شوهر آهو خانم»، فصل‌نامۀ علمی ـ پژوهشی زبان و ادب فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، س 13، ش 48، 1400، ص 325-356.
معروفی، عبّاس (1)، پیکر فرهاد، ققنوس، تهران 1381.
ـــــــــــــ (2)، سال بلوا، ققنوس، تهران 1388.
مکاریک، ایرنا ریما، «برجسته‌سازی»، دانش‌نامهٔ نظریّه‌های ادبی معاصر، ترجمهٔ مهران مهاجر و محمّد نبوی، آگه، تهران 1393، ص 61-62.
مندنی‌پور، شهریار، دل دل‌دادگی، زریاب، تهران 1377.
میرصادقی، جمال، فرهنگ داستان‌نویسان (شیوه‌های روایت تشریحی داستان‌نویسی)، فرهنگ معاصر، تهران 1397.
میرصادقی، جمال و میمنت میرصادقی (ذوالقدر)، واژه‌نامهٔ هنر داستان‌نویسی، کتاب مهناز، تهران 1388.
میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت، واژه‌نامهٔ هنر شاعری، کتاب مهناز، تهران 1388.میرعابدینی، حسن (1)، «زلزلهٔ جنگ»، بهین‌نامه: فصل‌نامۀ تخصصی زبان و ادبیّات فارسی، ش 2، 1397، ص 53- 58.
ـــــــــــــ (2)، صد سال داستان‌نویسی ایران، چشمه، تهران 1396.
نفیسی، آذر، «دریافتی از بوف کور»، کلک، ش 1، 1369، ص 10-20.
هاوتورن، جرمی، پیش‌درآمدی بر شناخت رمان، ترجمۀ شاپور بهیان، چشمه، تهران 1395.
هدایت، صادق، بوف کور، جاویدان، تهران 1315.
هگل، گئورگ ویلهلم فریدریش، «شعر حماسی»، زبان، اندیشه و فرهنگ (مجموعهٔ مقالات)، ترجمه و تألیف یداللّه موقن، هرمس، تهران 1378، ص 31-49.
Bennett, Suzanne, ‘Lyric fiction: The “semi‐transparent” narrative mode’, Text and Performance Quarterly, 1 (2), 1981, p 36-44.
Cuddon, J. A, A dictionary of Literary Terms and Literary Theory, John Wiley & Sons, Incorporated 2013.
Culler, Jonathan, Theory of the lyric, Harvard University Press, Cambridge 2015.
Drobot, Irina-Ana, ‘The Lyrical Novel: A Narratological Approach’ Journal of Romanian Literary Studies, (09), 2016, p 226-231.
Freedman, R, The Lyrical Novel: Studies in Hermann Hesse, Andre Gide, and Virginia Woolf, Princeton University Press, 1966.
Janssens, Nele, ‘Lyrical prose and the ritualistic: Lyricality as an interpretative lens for analyzing C. C. Krijgelmans’s short story “Homunculi”, ’ Frontiers of Narrative Studies 4, s1, 2018, p 105-125.
Logan, Peter Melville, The Encyclopedia of the Novel, Wiley-Blackwell; 1st edition, 2011.
Pathan, Nishrin, »The lyrical mode as narrative technique in Andre Gide's The immoralist«, journal of humanity, Continuous Issue-32, December – February 2018, p 1-7.
دوره 23، شماره 5 - شماره پیاپی 93
نامه فرهنگستان (تحقیقات ادبی)
آذر و دی 1403
صفحه 125-143

  • تاریخ دریافت 02 تیر 1401
  • تاریخ بازنگری 24 تیر 1401
  • تاریخ پذیرش 05 خرداد 1403