نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

دربارۀ واژۀ هلیم / حلیم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری زبان‌شناسی، گرایش آزفا، گروه زبان‌شناسی و آزفا، دانشکدﮤ ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
چکیده
هلیم غذایی است رقیق که از گوشت تهیه می‌شود. این واژه را با املای حلیم نیز می‌نویسند. در این یادداشت کوشیده‌ایم که دریابیم کدام‌یک از دو املای هلیم و حلیم کهن‌تر و اصیل‌تر است. برای این کار به منابع پیشین نگریسته‌ایم و درستی و نادرستی دیدگاه‌های درج‌شده در آن‌ها را سنجیده‌ایم. همچنین به کاربردهای این واژه در متن‌های کهن اشاره کرده‌ایم و سیر تحول این واژه و ریشۀ آن را به‌دست داده‌ایم.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

On the Word halim / ḥalim

نویسنده English

Farhad Ghorbanzade
Ph.D. Student in Linguistics, Teaching Persian to Non-Persian Speakers, Allameh Tabataba'i University
چکیده English

halim (classical Persian: halēm) is a thin food prepared from meat, alternatively spelled as ḥalim. This note attempts to determine which of the two spellings is older and more authentic. To achieve this aim, previous sources are reviewed and the (in)validity of perspectives presented in them are evaluated. Additionally, we highlight the usages of this word in classical texts and trace its evolution and etymology.

کلیدواژه‌ها English

halim
ḥalim
etymology
Middle Persian
آقا جمال خوانساری، محمدبن حسین، کلثوم‌ننه، قم، آل عبا، ۱۳۸۲.
ابن‌بزاز، صفوةالصفا، به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، تهران، زریاب، ۱۳۷۶.
ابوریحان بیرونی، الصیدنه فی الطب، ترجمۀ باقر مظفرزاده، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ١٣٨٣.
امام‌شوشتری، محمدعلی، فرهنگ واژه‌های فارسی در زبان عربی، تهران، انجمن آثار ملی، ۱۳۴۷.
بسحاق اطعمه، کلیات بسحق اطعمۀ شیرازی، به کوشش منصور رستگار فسایی، تهران، میراث مکتوب، ۱۳۸۲.
بهار، محمدتقی، ترجمۀ چند متن پهلوی، به کوشش محمد گلبن، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۹.
جاماسب‌آسانا، جاماسب جی دستور منوچهر جی (گردآورنده)، متن‌های پهلوی، ترجمۀ سعید عریان، تهران، علمی، ۱۳۹۱.
جرجانی، اسماعیل‌بن حسن (۱)، اغراض‌الطبیه، به کوشش حسن تاج‌بخش، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۵.
جرجانی، اسماعیل‌بن حسن (۲)، ذخیرﮤ خوارزمشاهی، قم، مؤسسۀ احیای طب اسلامی، ۱۳۹۱.
خیام‌پور، عبدالرسول، «غلط مشهور»، نشریۀ دانشکدﮤ ادبیات دانشگاه تبریز، شمارﮤ ۲ـ۳، ۱۳۲۸.
داعی‌الاسلام، محمدعلی، فرهنگ نظام، تهران، دانش، ۱۳۰۵ـ۱۳۱۸.
دریابندری، نجف، کتاب مستطاب آشپزی از سیر تا پیاز، با همکاری فهیمه راستکار، تهران، کارنامه، ۱۳۷۹.
دستور خط فارسی، ویراست جدید، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۴۰۱.
صادقی، علی‌اشرف و زهرا زندی مقدم، فرهنگ املایی خط فارسی، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۹۴.
صفی‌پوری، عبدالرحیم‌بن عبدالکریم، منتهی‌الارب، به کوشش علیرضا حاجیان‌نژاد، تهران، سخن، ۱۳۹۷.
عقیلی خراسانی (۱۹۷۶)، مخزن‌‌الادویه، تهران، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، افست ازروی چاپ ۱۸۴۴ کلکته.
فیروزآبادی، مجدالدین محمدبن یعقوب، قاموس‌المحیط، بیروت، دارالجیل، چهار جلد، ۱۳۷۱ قمری / ۱۹۵۲.
قمری بخاری، ابومنصور حسن‌بن نوح، التنویر، به کوشش محمدکاظم امام، تهران، بنیاد نیکوکاری نوریانی، ۱۳۵۲.
لاله‌تیک چند بهار، بهار عجم، به کوشش کاظم دزفولیان، تهران، طلایه، ۱۳۸۰.
محمدعلی باورچی، «کارنامه درباب طباخی و صنعت آن»، در: کارنامه و مادةالحیاة؛ متن دو رساله در آشپزی از دورﮤ صفوی، به کوشش ایرج افشار، تهران، سروش، ۱۳۶۰.
معین، محمد (۱)، فرهنگ فارسی، تهران، امیرکبیر، ١٣۴٢ـ١٣۴٧.
معین، محمد (۲)، «خسرو قبادان و ریدک وی»، در: مجموعۀ مقالات دکتر محمد معین، تهران، به کوشش مهدخت معین، جلد ۱، ۱۳۶۴.
مکنزی، دیوید، فرهنگ کوچک پهلوی، ترجمۀ مهشید میرفخرایی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۷۳.
مولوی، کلیات شمس، به کوشش بدیع‌الزمان فروزانفر، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۸.
نادرمیرزای قاجار، خوراک‌های ایرانی (به فارسی سَره)، به کوشش احمد مجاهد، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۴.
MacKenzie, David N., A Concise Pahlavi Dictionary, Oxford University Press, 1971.
Xusrōv I Kavātān ut Rētak, in: Monumentum Georg Morgenstierne, ed. by Davoud Monchi-Zadeh, Brill, Leiden, 1982.
دوره 23، شماره 2 - شماره پیاپی 90
نامه فرهنگستان (فرهنگ‌نویسی)
خرداد و تیر 1403
صفحه 71-78

  • تاریخ دریافت 18 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 11 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 20 تیر 1402