نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

انواع روابطِ‌ زندگی‌نامه‌ای در ادبیات: از هم‌حسی تا بازتابندگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
سعید صادقیان
پژوهشگر گروه ادبیات تطبیقی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران، ایران
10.22034/nf.2024.211743
چکیده
این مقاله درصدد ارائۀ گونه‌ای دسته‌بندی از انواع روابطی است که می‌توان میان زندگی‌نامه‌نویس و سوژه‌اش متصور شد. نخستین رابطۀ محتمل رابطه‌ای است مبتنی بر نوعی «هم‌حسی» که به نویسنده امکان می‌دهد سوژه را در حالات مختلف تصور بکند و به تصویر بکشد. در این صورت، گاه نویسنده، همچون اغلب زندگی‌نامه‌نویسان ایرانی، بر ویژگی‌های برجستۀ سوژه متمرکز می‌شود تا به راه تقدیسِ «قهرمانِ» تاریخی برود. اما گاه زندگی‌نامه‌نویس می‌کوشد عادی‌ترین جلوه‌های زندگی را به واژه دربیاورد تا از این طریق نسخه‌ای انسانی‌تر از سوژه ارائه بدهد که فرسنگ‌ها با تصویر «مردان نامیِ‌» ستوده در زندگی‌نامه‌های سنتی فاصله‌ دارد. این تقابل با سنت زندگی‌نامه‌نویسی ممکن است به‌قدری عیان باشد که به یکی از وجوه بارز متن تبدیل شود و نوع دیگری از رابطۀ زندگی‌نامه‌ای را شکل بدهد که ما آن را رابطۀ «انتقادی» نامیده‌ایم: خواه موضوعِ انتقاد قواعد ژانری باشد، خواه هدفش تخریبِ شخصیتِ تاریخی. ورای تقدیس و نقد، حالت سومی را نیز می‌توان متصور شد که رواجش میان نویسندگان فرانسوی‌ کم نیست و حکایت از نوعی «بازتابندگی» دارد؛ آن وقتی است که زندگی‌نامه‌نویس با روایتِ زندگیِ «دیگری» می‌کوشد تا گره‌های وجودیِ خویش را آینه‌وار بکاود یا از روایتِ «دیگری» محملی بسازد برای گفتمانی عاریه‌ای که، در عین سکوت، به او امکان بیان دغدغه‌هایش را می‌دهد. بالطبع پیمودن هر یک از این مسیرها از تلقیِ خاص هر نویسنده از زندگی و ادبیات تأثیر می‌گیرد و بر شکل‌گیریِ دریافتِ مخاطب از ژانر زندگی‌نامه‌، ظرفیت‌ها و چالش‌هایش اثر می‌گذارد.
کلیدواژه‌ها
رابطۀ زندگی‌نامه‌ای
هم‌حسی
انتقاد
بازتابندگی
سنت زندگی‌نامه‌نویسی
زندگی‌نامه‌نویس معاصر

عنوان مقاله English

A Typology of Biographical Relationships in Literature: From Empathy to Reflexivity

نویسنده English

Saeed Sadeghian
Researcher of the Department of Comparative Literature, Persian Language and Literature Academy, Tehran, Iran
چکیده English

This article aims to provide a typology of the relationships that can be imagined between a biographer and his subject. The first possible relationship is rooted in "empathy," allowing the author to imagine and represent the subject in various states. In this approach, common among Iranian biographers, the author often highlights the subject's notable traits to glorify his hdistorical "hero". However, in some instances, the biographer focuses on the ordinary aspects of the subject's life to present a more humanized version, distancing from the traditional praise of "illustrious men." This deviation from conventional biographical writing creates a new type of relationship, which can be termed "critical." In this approach, the text may aim to critique genre conventions or deconstruct the historical hero. Beyond the duality of sanctification and critique, a third mode, common among French writers, involves a form of reflexivity. Here, the biographer mirrors his own existential struggles through the life of the "other" or uses the narrative of the subject as a borrowed discourse to silently express personal concerns. Of course, each of these paths is shaped by the author's unique perception of life and literature, which in turn influences the audience's understanding of the biography genre, its potential and its challenges.

کلیدواژه‌ها English

Biographical relationship
empathy
criticism
reflexivity
biographical tradition
contemporary biographer
ابراهیمی، نادر (1375)، مردی در تبعید ابدی، تهران، روزبهان.
بیضایی، بهرام (1365)، دیباچۀ نوین شاهنامه، تهران، روشنگران و مطالعات زنان.
جولایی، رضا (1399)، ماه غمگین، ماه سرخ، تهران، چشمه.
عبدالله‌نژاد، مجتبی (1396)، گفت‌وگو با مسعود سعد سلمان، تهران، هرمس.
قدس، سعیده (1386)، کیمیا خاتون، تهران، چشمه.
کزازی، میرجلال‌الدین (1391)، فرزند ایران، تهران، معین.
کلهر، فریبا (1377)، ماه تنها در آسمان می‌گردد، تهران، نشر فرهنگ اسلامی.
Barthes, Roland (1971). Fragments d’un discours amoureux. Paris: Tel quel.
Boulaâbi, Ridha (2011). L’Orient des langues au XXe siècle: Aragon, Ollier, Barthes, Macé. Paris: Librairie orientaliste Paul Geuthner.
Chabot, Jacques (2004). «Vie de Joseph Roulin: une vie minuscule». in Pierre Michon. l’écriture absolue. Saint-Étienne: Publications de l’université de Saint-Étienne, pp.23-37.
Chevillard, Éric (1999). L’Œuvre posthume de Thomas Pilaster. Paris: Minuit.
------ (2006). Démolir Nisard. Paris: Éditions de Minuit.
------ (2007). «Des crabes, des anges et des monstres, entretien avec Mathieu Larnaudie». in Devenirs du roman. Paris: Actes Sud, pp.95-108.
------ (2011). Dino Egger. Paris: Éditions de Minuit.
------ (2015). «L’auteur en entretien, entretien avec Agnès Castiglione». in La littérature sans la littérature. Paris: Classiques Garnier, pp.227-239.
Cioran, Émile (1987). Syllogismes de Vamertume. Paris: Gallimard.
Demanze, Laurent (2007). «Les illustres et les minuscules: Pierre Michon lecteur de Plutarque». in Fictions biographiques: XIXe - XXIe siècles. Toulouse: Presses universitaires du Mirail, pp.235-247.
------ (2009 a). Gérard Macé: l’invention de la mémoire. Paris: José Corti.
------ (2015). «Meurtre en bas de page». in La littérature sans la littérature. Paris: Classiques Garnier, pp.83-91.
------ (2009 b). «Gérard Macé: une hantise biographique». in Biographie et intimité, des Lumières à nos jours. Paris: Broché, pp.219-229.
Dosse, François (2011). Le pari biographique: écrire une vie. Paris: La découverte.
Garcin, Christian (2012). Borges, de loin. Paris: Gallimard, coll. «L’un et l’autre».
Gefen, Alexandre (2007). «“Soi-même comme un autre”: présupposés et significations du recours à la fiction biographique dans la littérature française contemporaine». in Fictions biographiques: XIXe - XXIe siècles. Toulouse: Presses universitaires du Mirail, pp.55‑77.
------ (2015). «La littérature sans la littérature». in Éric Chevillard dans tous ses états. Paris: Classiques Garnier, pp.39-50.
Gros, Karine (2009). L’œuvre de Gérard Macé, une oltracuidansa poetica. Montréal: Éditions Nota bene.
Hamon, Philippe (1972). «Pour un statut sémiologique du personnage». Littérature, No. 6, 86-110.
Jouve, Vincent (1992). L’effet-personnage dans le roman. Paris: Presses universitaires de France.
La Brière, Léon de (1897). Champollion inconnu: lettres inédites. Paris: Plon, Nourrit.
Louis-Combet, Claude (1997). L’âge de Rose. Paris: José Corti.
------ (1998). Ecrire de langue morte. Mazamet: Bebel éditeur.
------ (2012). «Réactions de Claude Louis-Combet». in Claude Louis-Combet: fluences et influences. Franche-Comté: Presses Universitaires de Franche-Comté,.
Macé, Gérard (1991). Vies antérieures. Paris: Gallimard.
------ (1997). Le dernier des Égyptiens. Paris: Gallimard, «Folio».
------ (2010). «Une vue de l’esprit, entretien avec Linsen Qian sur la Chine». La Revue des sciences humaines. No. 297, 11-24.
------ (2011). «Interview with Akane Kawakami Davise». Romance Studies, No. 29-2, 81‑92.
Michon, Pierre (1988). Vie de Joseph Roulin. Paris: Verdier.
------ (1990). Maîtres et serviteurs. Paris: Verdier.
------ (1991). Rimbaud le fils. Paris: Gallimard.
------ (2007). Le roi vient quand il veut: propos sur la littérature. Paris: Albin Michel.
Picard, Timothée (2010). «Le topos de la "musique du silence" dans la stratégie identitaire de la France au XXe siècle». in Écriture et silence au XXe siècle. Strasbourg: Presses universitaires de Strasbourg, pp.29-45.
Quignard, Pascal (1991). Tous les matins du monde. Paris: Gallimard, «Folio».
------ (1987). La Leçon de musique. Paris: Gallimard, «Folio».
------ (1995). Le nom sur le bout de la langue. Paris: Gallimard.
------ (1996). La Haine de la musique. Paris: Calmann-Lévy.
------ (1999). Vie Secrète. Paris: Gallimard, «Folio».
Starobinski, Jean (2009). La parole est moitié à celuy qui parle: entretiens avec Gérard Macé. Genève: Dogana.
Valéry, Paul (1960). Œuvres. vol. 2. Paris: Gallimard (Pléiade).
Viart, Dominique (1999). «Filiation littéraire». Ecriures contemporaines. No. 2, 115-141.
------ (2002). «Les “fictions critiques” de Pierre Michon». in Pierre Michon: l’écriture absolue. Saint-Étienne: Publications de l’université de Saint-Étienne, pp.203-219.
------ (2007). «Naissance moderne et renaissance contemporaine des fictions biographiques». in Fictions biographiques: XIXe - XXIe siècles. Toulouse: Presses universitaires du Mirail, pp.35‑55.
Xanthos, Nicolas (2009). «Définir Chevillard. L’inconcevable vraisemblance de Démolir Nisard». temps zéro, No. 2, https://tempszero.contemporain.info/document385 (آخرین بازدید در 12/3/1403)
نامه فرهنگستان
دوره 23، شماره 4 - شماره پیاپی 92
نامه فرهنگستان (ادبیات تطبیقی)
مهر و آبان 1403
صفحه 63-94

  • تاریخ دریافت 08 مهر 1401
  • تاریخ بازنگری 02 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 08 آبان 1401