نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

دگردیسی اسطور‌ۀ یونانی از رهگذر دو اقتباس منظوم شکسپیر و ایرج میرزا از منظر راهکارهای ترجمۀ آندره لفویر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
چکیده
این مقاله دگردیسی اسطورۀ یونانی را از رهگذر دو اقتباس منظوم شکسپیر و ایرج میرزا و از منظر راهکارهای ترجمۀ پیشنهادی آندره لفویر بررسی تطبیقی می‌کند. ایرج میرزا چه از طریق ترجمۀ فرانسوی آثار شکسپیر و چه از طریق دو ترجمۀ منثور و منظوم لطفعلی صورتگر از این دو منظومه، ‌می‌کوشد اقتباس منظوم و البته ناتمام زهره و منوچهر را بسراید. در هر سه اثر، ماجرا حول محور شخصیت اصلی ونوس و زهره می‌چرخد. در هر سه اثر، راز و نیاز با ونوس و زهره است و امتناع از عشق با آدونیس و منوچهر. تمناهای زنانه در گذار از آوید به شکسپیر شدت و حدت رمانتیک‌تری پیدا می‌کند. در منظومۀ ایرج، این تمناهای زنانه رنگ و بوی تنانگی می‌یابد. دگردیسی اصلی در گذار از آوید به شکسپیر و ایرج به بهره‌مندی ایرج از فضاسازی ایرانی مطابق با سنت و فرهنگ ایرانی مربوط می‌شود. در مجموع، اسطورۀ یونانی در گذار از رنسانس انگلیسی به رنسانس ایرانی، که نوعی ترجمۀ آزاد از ترجمۀ آزاد است، خود دچار دگردیسی‌هایی می‌شود. این مقاله می‌کوشد این دگردیسی را از منظر یکی از راهکارهای ترجمه‌ای یعنی راهکار اقتباس بررسی و تبیین کند.
 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Metamorphosis of a Greek Myth through Two Poetic Adaptations by Shakespeare and Iraj Mirza: A Study from the Perspective of André Lefevere’s Translation Strategies

نویسنده English

Abolfazl Horri
Associate Professor, Department of English Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Arak University, Arak, Iran
چکیده English

This article offers a comparative analysis of Shakespeare’s and Iraj Mirza’s adaptations of a Greek myth, examined through the lens of André Lefevere’s translation strategies. Iraj Mirza, either through French translations of Shakespeare's works or via Lotfali Souratgar’s prose and verse translations, attempts a poetic adaptation of the Greek myth of Venus and Adonis in his unfinished poem Zohreh and Manouchehr. In all three works, the core narrative revolves around the main characters, Venus/Zohreh and Adonis/Manouchehr, where the heroine persistently pursues the hero, who resists her advances. From Ovid to Shakespeare, the heroine's romantic entreaties become more pronounced, and in Iraj Mirza's version, these feminine desires acquire a distinct earthly sensibility. The key transformation, particularly in Iraj Mirza’s adaptation, lies in his integration of Iranian tradition and culture, infusing the narrative with a distinctly Iranian atmosphere. In conclusion, through its journey from the English Renaissance to the Iranian Renaissance, including a free translation from another free translations, the Greek myth undergoes several forms of metamorphosis. This article explores and explicates these transformations through the framework of Lefevere’s translation strategy of adaptation.

کلیدواژه‌ها English

Metamorphosis
Ovid
Shakespeare
Iraj Mirza
adaptation
translation strategies
آرین‌پور، یحیی (1387)، از صبا تا نیما، ج.2، چ.9، تهران، زوار.
ابجدیان، امرالله (1387)، تاریخ ادبیات انگلیس، ج.3، ادبیات رنسانس (بجز نمایش‌نامه)، شیراز، دانشگاه شیراز.
اورک مورد غفاری، پریسا (1393)، «مقایسۀ محتوایی ـ ساختاری منظومۀ زهره و منوچهر ایرج میرزا با عزیز و غزال سیداشرف‌الدین گیلانی»، زبان و ادب فارسی، دورۀ 67، ش 230 (پاییز و زمستان)، ص 73-90.
ایرج میرزا (1356)، تحقیق در احوال و آثار و افکار و اشعار ایرج میرزا و خاندان و نیاکان او، به اهتمام محمدجعفر محجوب، تهران، اندیشه.
حائری، سیدهادی (1366)، افکار و آثار ایرج میرزا، چ.2، تهران، جاویدان.
ــــــــــ (1370)، گنجینۀ ذوق و هنر ایرج، تهران، جوان.
حکیمیان، ابوالفتح (1355)، «تحقیق پیرامون افسانۀ زهره و منوچهر»، هنر و مردم، ش 165-166 (تیر ـ مرداد)، ص 49-56.
ریاضی، غلامرضا (1353)، جاودانه ایرج میرزا و برگزیدۀ آثارش، تهران، آبان.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1384)، نه شرقی، نه غربی، انسانی، چ.5، تهران، امیرکبیر.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1390)، با چراغ و آینه: در جستجوی ریشه‌های تحول شعر معاصر ایران، تهران، سخن.
شکسپیر، ویلیام. غزلواره‌ها (1396)، ترجمه و تفسیر امید طبیب‌زاده، تهران، نیلوفر.
ــــــــــ (1400)، ققنوس و قمری و شکایت عاشق، ترجمۀ امید طبیب‌زاده، تهران، چشمه.
ــــــــــ (1401)، ونوس و آدونیس و تجاوز به لوکرس، ترجمه و توضیحات امید طبیب‌زاده، تهران، نیلوفر.
صفا، ذبیح‌الله (1340)، گنج سخن (ج. سوم: از فغانی تا بهار)، تهران، کتاب‌فروشی ابن سینا.
صورتگر، لطفعلی (1347)، ادبیات توصیفی ایران، تهران، ابن سینا.
ــــــــــ (1304 الف)، «از افکار شکسپیر؛ عشق ونوس»، سپیده‌دم. دورۀ 2، ش 4، ص 44-47.
ــــــــــ (1303)، (1304 ب)، «عشق ونوس»، سپیده‌دم. سال 2، ش 2، ص 79-83؛ سال 3، ش 1، ص 35-36.
طبیب‌زاده، امید (1401الف)، «اخلاقیات شکسپیر: گفت‌وگو با امید طبیب‌زاده به مناسبت انتشار ونوس و آدونیس و تجاوز به لوکرس»، شرق. ش.4462 (13 دی)، ص 6.
ــــــــــ (1401 ب)، «از ونوس و آدونیس شکسپیر تا زهره و منوچهر ایرج میرزا: پژوهشی در ادبیات تطبیقی»، ادبیات پارسی معاصر، دورۀ 12، ش 1،(بهار و تابستان)، ص 175-202.
کمرپشتی، عارف و مریم سلیمان‌پور (1401)، «تحلیل مؤلفه‌های مکتب رمانتیسم در منظومه‌های غنایی زهره و منوچهر ایرج میرزا و ایرج و هوبره قاسم لاربن»، ادبیات فارسی، ش 72 (فروردین)، ص 40-51.
ــــــــــ (1400)، «معانی ثانوی جملات پرسشی گفت‌وگو در زهره و منوچهر ایرج میرزا و ایرج و هوبره قاسم لاربن»، شفای دل، دورۀ 4، ش 7 (تیر)، ص 135-155.
ــــــــــ (1396)، «مؤلفه‌های زبان عامه در منظومه‌های زهره و منوچهر و ایرج و هوبره»، فرهنگ و ادبیات عامه، ش.18 (بهمن و اسفند)، ص 207-232.
Fantham, Elaine (2004). Ovid’s Metamorphoses. Oxford: Oxford University Press.
Golding, William (1961). Shakespeare’s Ovid: The Metamorphoses. ed. by W.H.D. Rouse. Illinois: Southern Illinois University Press.
Holmes, J.S (1988). Papers on Literary Translation Studies. Amsterdam: Radopi.
Hyland, Peter (2003). An Introduction to Shakespeare’s Poems. Basingstoke: Palgrave McMillan.
Jones, F.R (1989). “On Aboriginal Sufferance: A Process Model of Poetic Translating”. Target, vol. 1, no. 2, 183-199.
Kahn, Coppélia (2007). “Venus and Adonis”. in: The Cambridge Companion to Shakespeare’s Poetry. ed. by Patrick Cheney. Cambridge: Cambridge University Press, pp.72-89.
Keach, William (1977). Elizabethan Erotic Narrative: Irony and Pathos in the Ovidian Poetry of Shakespeare, Marlowe and Their Contemporaries. New Brunswick: Rutgers University Press.
Lefevere, André (1975). Translating Poetry: Seven Strategies and a Blueprint. Assen: Van Gorcum.
Liveley, Genevieve (2011). Ovid’s Metamorphoses: A Reader’s Guide. London, New York: Continuum.
Post, Jonathan F.S (2017). Shakespeare’s Sonnets and Poems: A Very Short Introduction. Oxford: Oxford University Press.
Runge, Kirstin (2015). “Venus and Adonis by Ovid and Shakespeare”. in: Transfers and Transmutations. ed. by Frauke Reitemeier. Göttinger Schriften zur Englischen Philologie (10). Göttingen: Göttingen University Press, pp.13-61.
Weaver, William P (2012). Untutored Lines: The Making of the English Epyllion. Edinburgh: Edinburgh University Press.
دوره 23، شماره 4 - شماره پیاپی 92
نامه فرهنگستان (ادبیات تطبیقی)
مهر و آبان 1403
صفحه 157-178

  • تاریخ دریافت 14 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 08 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 26 اردیبهشت 1403