نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

خاقانی و موسیقی کلیسایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
چکیده
مناطق غربی دریای مازندران از سده‌ها پیش پایگاه‌ آیین مسیحیت در ایران بوده است. در این کیش، موسیقی در برگزاری مراسم آیینی چه به صورت سازی و چه آوازی به کار می‌رود و شیوه‌ای دیرسال در کلیساهای مسیحی است. خاقانی شروانی به واسطۀ زاده شدن و پرورش در این ناحیه از ایران کهن و مراوده با مسیحیان و نیز آگاهی شایان توجهش از دانش موسیقی نظری و عملی، امکان آشنایی ژرف با گونۀ موسیقی کلیسایی برایش فراهم بوده است. در این مقاله با طرح این پرسش که خاقانی تا چه حدی با موسیقی کلیسایی مواجهه داشته و میزان آگاهی او از موسیقی کلیسایی چه اندازه بوده، در بستر مطالعات تاریخی آثار منظوم و منثور او در کنار منابع وابسته به موسیقی کلیسایی در سرزمین اران کاویده شد و موازین این پیوند کشف و طرح گردید. چنین برمی‌آید که خاقانی دست‌کم مؤلفه‌های اجرایی موسیقی کلیسایی را می‌شناخته است. وی به خوبی این را در معرفی نظام سازهای موسیقی کلیسایی و شیوۀ خواندن سرودهای کلیسایی در آثارش بازتاب می‌دهد. او در آثارش به متون سرودهای مسیحی اشاره‌ای نمی‌کند و از موسیقی‌دانان مسیحی که در زمرۀ مقامات کلیسا به شمار می‌آیند سخنی نمی‌آرد اما به یقین نبودِ این موضوعات را دلیل نداشتن آگاهی و عدم ارتباطش نمی‌توان انگاشت چراکه هر دادۀ در دسترسی در شعر و نثر شاعر بروز نمی‌کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Khaghani and church music

نویسنده English

Mohammad Jafari
PhD in Persian Language and Literature, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده English

The western regions of the Caspian Sea have been the base of Christianity in Iran for centuries. In this religion, music is used in religious ceremonies, both in the form of instruments and songs, and it is a long-standing practice in Christian churches. Khaqani Shervani, due to his birth and upbringing in this region of ancient Iran and his contact with Christians, as well as his remarkable knowledge of theoretical and practical music, was able to become deeply familiar with the type of church music. In this article, by raising the question of to what extent Khaqani was exposed to church music and what his level of knowledge of church music was, his poetic and prose works were examined in the context of historical studies, alongside sources related to church music in the land of Aran, and the criteria for this connection were discovered and proposed. It appears that Khaqani at least knew the performance components of church music. He reflects this well in his introduction of the instrumental system of church music and the way of singing church hymns in his works. He does not mention the texts of Christian hymns in his works and does not mention Christian musicians who are considered to be church authorities, but the absence of these topics cannot certainly be considered a reason for his lack of awareness and lack of communication, because not every available data appears in the poet’s poetry and prose.

کلیدواژه‌ها English

Khaqani
Church
Church Music
Christianity
Armenian
بربریانس، لیدا (1384)، «نظری کوتاه به تاریخچۀ موسیقی ارمنی»، نشریۀ پیمان، پیاپی20، تابستان، ص 117-111.
بویس، مری (1368)، دو گفتار دربارۀ خنیاگری و موسیقی ایران، ترجمۀ بهزاد باشی، تهران، آگاه.
پنجه، معصومعلی (1399)، مدخلِ «دیر»، در دانشنامۀ جهان اسلام، زیر نظرِ غلامعلی حدّاد عادل، تهران، بنیاد دایرة المعارف اسلامی.
ترکی، محمّدرضا (1398)، سرّ سخنان نغز خاقانی، جلد 1، تهران، سمت.
جعفری، محمّد (1403)، شرح و تحلیل موضوعی سازها و مفاهیم موسیقی در آثار خاقانی، رسالۀ دکتری، تهران، دانشگاه تربیت مدرّس.
خاچاطور، زویا (1400)، «نگاهی به گنجینۀ موسیقی ارمنیان جلفای نو اصفهان»، نشریۀ پیمان، بهار، شمارۀ 95، ص 86-104.
خاقانی شروانی، بدیل بن علی (1382)، دیوان خاقانی شروانی، تصحیح سید ضیاءالدّین سجادی، تهران، زوّار.
خاقانی شروانی، بدیل بن علی (1386)، تحفة العراقین، به کوشش یوسف عالی عبّاس‌آباد، تهران، سخن.
رضا، عنایت اللّه (1381)، «سیاست دینی خسرو دوم (پرویز - ابرویز)»، نشریۀ ایران‌شناسی، زمستان، سال 14، شمارۀ 4، ص 761 - 778.
شادی‌آبادی، محمّد، شرحی بر دیوان خاقانی، نسخۀ خطّی محفوظ در کتابخانۀ ملّی، به شمارۀ 812907.
فارمر، هنری جرج (1397)، تاریخ موسیقی خاورزمین، ترجمۀ بهزاد باشی، تهران، معین.
فروغ، مهدی (1354)، مداومت در اصول موسیقی ایران، تهران، ادارۀ کلّ نگارش وزارت فرهنگ و هنر.
ماروتخاینان، ژینا (1382)، «توصیفی از موسیقی و نگاهی به موسیقی ارمنی»، نشریۀ پیمان، پیاپی 25، پاییز، ص 114-129.
مهدوی‌نژاد، محمّدجواد (1382)، «برهم­کنش موسیقی ایرانی و موسیقی مسیحی»، نشریۀ هنرهای زیبا، تابستان، شمارۀ 14، ص 99-104.
المؤتمر الأوّل للموسیقى العربیة (1933)، به کوشش وزارت معرفة العمومیّة المصر، قاهرة، الأمیریّة.
نوری‌زاده، احمد (1375)، «جستاری کوتاه در تاریخ ادبیّات ارمنی»، نشریۀ پیمان، پیاپی 1، بهار، ص 73-94.
یعقوبیان مقدّم، تنی (1386)، «موسیقی کلیسای ارمنی»، نشریۀ پیمان، پیاپی 39، بهار، ص 78-104.
Chorbajian, Levon and Donabedian, Patrick and Mutafian, Claude (1994), The Caucasian Knot: The History & Geopolitics of Nagorno-Karabagh (Politics in Contemporary Asia) Hardcover, Zed Books.
وبگاه موزۀ کتاب مقدّس
https://www.museumofthebible.org/location/ancient-faith-the-churches-of-nagorno-karabakh.
دوره 24، شماره 1 - شماره پیاپی 95
نامه فرهنگستان (خاقانی شناسی 1)
فروردین و اردیبهشت 1404
صفحه 2-11

  • تاریخ دریافت 12 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 15 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 25 آذر 1403