نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

توجّه شفروۀ اصفهانی به شعر خاقانی شروانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیئت علمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، گروه پژوهش‌های زبانی و تحقیقات ادبی، تهران، ایران
چکیده
شاعران اصفهانی در قرن ششم، شعر خاقانی شروانی را می‌خوانده‌اند. یکی از این شاعران اصفهانی آشنا با شعر خاقانی، شرف‌الدّین شفروۀ اصفهانی است. توجّه شفروه به شعر خاقانی را می‌توان در تصاویر، تشبیه‌ها، عبارات خاص همسان و اصطلاحاتِ مشترکی که در شعر این دو شاعر آمده است، دید. نشانۀ آشکار این توجّه را می‌توان در قصیده‌ای دید که شفروه به پیروی از خاقانی سروده است و در آن قصیده، مصراعی از خاقانی را تضمین کرده و حتّی بر او برتری جسته است. آمیختگی شعر شفروه و خاقانی از دیگر مسائلی است که در این مقاله بدان پرداخته شده است. از جمله شاعرانی که شعرشان با هم آمیخته است، شرف‌الدّین شفروۀ اصفهانی و خاقانی شروانی است. در این مقاله، بر اساس اطّلاعاتِ برون‌متنی مثل جُنگ‌ها، تذکره‌ها، منابع تاریخی و اطّلاعاتِ درون‌متنی، به تفکیک این اشعار و شناخت شاعر راستین آنها پرداخته شد و دلایل این آمیختگی بیان شد. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Attention of Shafarvah Esfahani to the Poetry of khaqani Shervani

نویسنده English

Shohre Marefat
Faculty member of the Academy of Persian Language and Literature, Linguistic and Literary Research Department, Tehran, Iran
چکیده English

One of the most important issues that a critic of ancient poetic texts faces is the identification of the authentic poems of a poet and the differentiation of these from the poems attributed to them, as well as determining the true author of these poems as much as possible. The carelessness of scribes, the application of poetic taste, and their subjective biases are factors contributing to this confusion. Additionally, sometimes the similarity or identity of the names of Mamdouh (The greatness about whom the poet writes poetry) can lead to such confusion. At times, a poet’s name or pen name is the same as another’s, which results in one poet’s work being included in another’s collection. Among the poets whose works have been mixed are Sharaf al-Din Shafarvah Esfahani and Khaqani Shervani. In this article, based on extratextual information such as anthologies, biographical dictionaries, historical sources and intratextual information, the differentiation of these poems and the identification of their true authors have been addressed, along with the reasons for this confusion. Sharaf al-Din has paid attention to his contemporary poet Khaqani, which can be seen in the images, metaphors and specific phrases shared by these two poets. In a poem that he composed following Khaqani, Shafarvah even incorporated a line from him and claimed superiority over him.

کلیدواژه‌ها English

Sixth century AH
Azerbaijan
Esfahan
Khaqani
Shafarvah
ابن کمال پاشا (1332)، مزیّة اللّسان الفارسی علی سائر الألسنة ما خلا العربیّة، به تصحیح و تحشیۀ حسین علی محفوظ، بی جا، انجمن ایرانویج.
ادیب طوسی، محمّد امین (1388)، فرهنگ لغات ادبی، زیر نظر و اشرافِ مهدی محقّق، با مقدّمۀ منوچهر مرتضوی، تهران، مؤسّسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه تهران ـ دانشگاه مک‌گیل.
الإصفهانی، محمود بن محمّد بن الحسین (1364)، دستور الوزارة، تصحیح و تعلیق رضا انزابی‌نژاد، تهران، امیرکبیر.
اقبال، عبّاس (1350)، مجموعۀ مقالات عبّاس اقبال آشتیانی، با مقدّمه و تصحیح محمّد دبیر سیاقی، تهران، کتابفروشی خیّام.
بیلقانی، مجیرالدّین (1358)، دیوان مجیرالدّین بیلقانی، تصحیح و تعلیق محمّد آبادی، تبریز، انتشارات مؤسّسۀ تاریخ و فرهنگ ایران.
ترکی، محمّد رضا (1394)، نقد صیرفیان، فراز و فرود خاقانی‌شناسی معاصر، تهران، نشر سخن.
ترکی، محمّدرضا (1396)، «تاریخ و علّت درگذشت خاقانی شروانی»، نامۀ فرهنگستان، ش 64، صص 146-159.
تتوی، احمد بن نصراللّه / قزوینی، آصف­خان (1382)، تاریخ اَلفی (تاریخ هزارسالۀ اسلام)، مصحّح غلامرضا طباطبایی مجد، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
جابری انصاری، محمّدحسن (1378)، تاریخ اصفهان، تصحیح و تعلیق جمشید سروشیار (مظاهری)، اصفهان، مؤسّسۀ انتشاراتی مشعل با همکاری شرکت بهی.
جابری انصاری، محمّد حسن  (بی‌تا)، تاریخ اصفهان و ری، اصفهان، حسین عمادزاده.
جرجانی، أبوالحسن الحسین بن الحسن (1391)، ذخیرۀ خوارزمشاهی، قم، مؤسّسۀ احیاء طبّ طبیعی.
جوینی، علاءالدّین عطاملک بن بهاءالدّین محمّد بن محمّد (1916)، تاریخ جهانگشا، به سعی و اهتمام و تصحیح محمّد قزوینی، لیدن، بریل.                                                      
حسینی وردنجانی، سیّد محسن (1400)، «تاریخ دقیق درگذشت خاقانی شروانی»، ادب فارسی، دانشگاه تهران، ش 28، صص 61-72.
خاقانی شروانی، افضل‌الدّین ابراهیم بن علی (1316)، دیوان حسّان‌العجم افضل‌الدّین ابراهیم بن علی خاقانی شروانی، به تصحیح و تحشیه و تعلیقات علی عبدالرّسولی، بی جا، شرکت چاپخانۀ سعادت.
خاقانی شروانی، افضل‌الدّین ابراهیم بن علی (1382)، دیوان خاقانی شروانی، به کوشش ضیاءالدّین سجّادی، تهران، زوّار.
خواندمیر، غیاث‌الدّین بن همام‌الدّین الحسینی (1380)، تاریخ حبیب السّیر، زیر نظرِ محمّد دبیرسیاقی، مقدّمه به قلم جلال‌الدّین همایی، تهران، انتشارات خیّام، چاپ چهارم.
دولتشاه سمرقندی، دولتشاه بن بختیشاه (1382)، تذکرة الشّعراء، به سعی و اهتمام و تصحیح ادوارد براون، تهران، اساطیر.
سجّادی، ضیاء‌الدّین (1347)، «شعر آفتابی»، مجلّۀ دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تهران، سال 15، شمارۀ 5 و 6، ص 427-436.
سیف فرغانی (1364)، دیوان سیف فرغانی، با تصحیح و مقدّمۀ ذبیح‌اللّه صفا، تهران، انتشارات فردوسی.
شکری، همایون (1398)، «ابیاتی از شرف‌الدّین شفروه به نام خاقانی در جهانگشای جوینی و پیشنهادی در اصلاح تاریخ وفات خاقانی»، پاژ، شمارۀ 34، ص 118-125.
شمس حاجی، محمّد (1388)، سفینۀ شمس حاجی، مقدّمه، تصحیح و تحقیق میلاد عظیمی، تهران، سخن.
غزّالی، ابوحامد (1409)، الإقتصاد فی الإعتقاد، بیروت، دارالکتب العلمیّة.
غفّاری کاشانی، احمد (1404)، تاریخ نگارستان، مصحّح مرتضی مدرّس گیلانی، تهران، کتابفروشی حافظ.
فرزام، حمید (1353)، «بررسی مناسبات خاقانی و شاعران اصفهانی»، مجلّۀ دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، دورۀ 1، شمارۀ 11، ص 25-36.
فزونی استرآبادی، میر محمّد هاشم بیگ (1398)، بحیره (در حکایت‌نویسی و عجایب‌نگاری)، مقدّمه و تصحیح مرتضی موسوی / رضوان مسّاح، تهران، مؤسّسۀ پژوهشی میراث مکتوب.
قزوینی، یحیی بن عبداللّطیف (1386)، لُبّ التّواریخ، تصحیح میرهاشم محدّث، تهران، سلسله‌انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
الکتبی، محمّد بن شاکر (بی‌تا)، فوات الوفیات و الذّیل علیها، تحقیق إحسان عبّاس، بیروت، دار صادر.
کمال‌الدّین اسمعیل اصفهانی (خلّاق المعانی)، ابوالفضل (1348)، دیوان خلّاق‌المعانی ابوالفضل کمال‌الدّین اسماعیل اصفهانی، به اهتمام حسین بحرالعلومی، تهران، انتشارات کتابفروشی دهخدا.
لاری، مصلح‌الدّین (1393)، مرآت الأدوار و مرقات الأخبار، تصحیح سیّد جلیل ساغروانیان، تهران، مرکز پژوهشی میراث مکتوب، چاپ دوم.
میبدی، رشیدالدّین ابوالفضل (1348)، «فصول»، فرهنگ ایران‌زمین، به کوشش محمّدتقی دانش‌پژوه، ش 16، ص 44-89.
نشانجی‌زاده، محمّد بن احمد (1842)، مرآة الکائنات، بی جا، بی نا.
الهروی، محمّد بن یوسف (1387)، بحر الجواهر، تحقیق مؤسّسۀ احیاء طبّ طبیعی، قم، انتشارات جلال‌الدّین.
همدانی، خواجه امام ابو یعقوب یوسف بوزنجردی (1362)، رسالة الطّیور از نجم‌الدّین رازی به ضمیمۀ رتبة الحیات، به تصحیح و با مقدّمۀ محمّد امین ریاحی، تهران، انتشارات توس.
دوره 24، شماره 1 - شماره پیاپی 95
نامه فرهنگستان (خاقانی شناسی 1)
فروردین و اردیبهشت 1404
صفحه 46-60

  • تاریخ دریافت 17 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 20 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 30 آذر 1403