نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

اهمیت سفرنامه‌های اردوزبان در بازنگاری تاریخ معاصر ایران؛ مطالعۀ موردی: بازشناسی و خوانش سفرنامۀ «سیر ایران»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات اردو، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
چکیده
سفرنامه‌‌‌نویسی، در ادبیات زبان اردو، از قالب‌های نثر موفق بوده است که  ارزشمندی آن محدود به حوزۀ ادبی نیست؛ درزمینه‌های مختلفِ تاریخی، اجتماعی، مذهبی و فرهنگی داده‌های مفیدی را در بر دارد. تعداد سفرنامه‌های نگاشته ‌شده به زبان اردو، دربارۀ ایران، چشمگیر است که متأسفانه تاکنون برای ایرانیان ناشناخته مانده‌است. سیر ایران اولین نگارش در این مقوله است. محمدحسین آزاد، نویسنده و شاعر برجستۀ اردوزبان، در سال1302ق/ 1885م، با هدف جمع‌‌آوری منابع مورد نیاز برای پژوهش بر زبان فارسی، به ایران سفر می‌کند. وی از آغاز سفر دریایی‌اش تا فرود در بوشهر و گذرش از شهرهای مختلف ایران، مانند شیراز، اصفهان، قم، تهران و مشهد را یادداشت‌برداری می‌کند. سیر ایران تدوین‌شدۀ این یادداشت‌ها و سخنرانی‌های چاپ شدۀ آزاد پیرامون این سفر است که اطلاعاتی از شخصیت‌های علمی، فرهنگی و مذهبی‌، فرهنگ و رسوم ایرانیان و شرایط اقلیمی آن برهۀ تاریخی ایران را در بر دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Significance of Urdu Travelogues in Rewriting Modern Iranian History: A Case Study of Sair-e Iran

نویسندگان English

Vafa Yazdanmanesh (Corresponding Author) 1
Jamshid Noroozi 2
1 Associate Professor, Department of Urdu Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده English

Travel writing has been one of the most successful prose genres in Urdu literature, whose value extends far beyond the literary realm. Urdu travelogues provide valuable information in various historical, social, religious, and cultural contexts. The number of travelogues written in Urdu about Iran is considerable, yet they have remained largely unknown to Iranian scholars. Sair-e Iran (“Journey to Iran”) is the earliest known example of such works.
Its author, Muhammad Husain Azad, a distinguished Urdu writer and poet, traveled to Iran in 1302 AH / 1885 CE to collect materials for his research on the Persian language. He recorded his observations from the beginning of his sea voyage and his landing at Bushehr, documenting his journey through several Iranian cities, including Shiraz, Isfahan, Qom, Tehran, and Mashhad. Sair-e Iran consists of these notes and Azad’s later published lectures about the journey, providing valuable insights into Iran’s intellectual, cultural, and religious figures, as well as its customs and climatic conditions during that historical period.

کلیدواژه‌ها English

Vault
Dome
Greater Khorasan
Iran
Quwwat al-Islam
Alai Darwaza
آزاد، محمدحسین، بی‌تا، سیر ایران، لاهور.
ـــــ (1431ق/2010م)، نیرنگ خیال، چاپ سوم، مرتبه: محمد صادق، لاهور، مجلس ترقی ادب.
آغا سلمان، باقر و مولانا محمدحسین آزاد (2019) سیر ایران، لاهور، ادب معلی.
آغا محمد، باقر (بی‌تا)، محمدحسین آزاد، نقوش،جلد اول و دوم، مرتب: محمد طفیل، لاهور.
اردو دائرة‌المعارف اسلامیه (1384- 1414ق/ 1964- 1993م)، لاهور، دانشگاه پنجاب،  ذیل «آزاد، محمد حسین»، (از عبدالمجید سالک).
انور سدید (2004)، اردو ادب کی تحریکیں، دهلی، کتابی دنیا.
ـــــ (1987)، اردو ادب میں سفرنامه، لاهور، مغربی پاکستان اردو اکیڈمی.
بیات، علی (2010)، «ایران مین آزادشناسی»، آزاد صدی مقالات، چاپ تحسین فراقی و ناصر عباس نیر، لاهور، شعبۀ اردو، پنجاب یونیورسٹی، ص 360-372.
بیگ، مرزا حامد (2014)، اردو سفرنامے کی مختصرتاریخ، چاپ دوم، لاهور، اورینٹل پبلشرز.
تنها، محمدیحیی (1928)، سیر المصنفین، دهلی، مکتبۀ جامعۀ ملیۀ اسلامیۀ.
جالبی، جمیل (1433ق/2012م)، تاریخ ادب اردو، لاهور، مجلس ترقی ادب.
جهان‌بانو، بیگم و محمدحسین آزاد (1940)، حالات زندگی، کلام و تصنیفات پرتبصره، حیدرآباد دکن، ادارۀ ادبیات اردو.
خشک، یوسف (2010)، «قصص هند اور تاریخ نویسی کے تقاضے»، آزاد صدی مقالات، ص 227-236.
ذوالفقارعلی، احسن (2008)، اردو سفرنامے میںجنس نگاری کا رجحان (1947 کے بعد)، لاهور، مغربی پاکستان اردواکیڈمی.
سعیداحمد (2012)، آزادی کے بعد اردو سفرنامه (تنقید و تجزیه)، دهلی، عرشیه پبلی کیشنز.
طوقار، خلیل (2010)، «مولانا محمد حسین آزاد اور دربار اکبری (ایک تهذیبی اور ثقافتی مطالعه)»، آزاد صدی مقالات، ص 217- 226.
فرخی، اسلم (1965)، محمدحسین آزاد حیات اور تصانیف، کراچی، انجمن ترقی اردو.
ـــــــــ «محمدحسین آزاد، خوانده، شنیده، فهمیده»، آزاد صدی مقالات، ص 1- 34.
قادری، حامدحسن (1941)، داستان تاریخ اردو، آگره، لکشمی نرائن اگروان.
کیومرثی جرتوده، محمد (2010)، «آزادکا سفر ایران- ایک جائزه»، آزاد صدی مقالات، ص 351- 359.
محمدحنیف شاهد (2006)، شمس‌العلما، لاهور، مغربی پاکستان اردو اکی می.
محمد صادق (1976)، محمدحسین آزاد ـ احوال و آثار،لاهور، مجلس ترقی ادب.
نوری، محمد فخرالحق (2010)، «تخلیق شعر نظری مباحث اور محمد حسین آزاد»، آزاد صدی مقالات، ص 139- 151.
نوشاهی، عارف (2010)، «ذخیرۀ آزاد کے مخطوطات»، آزاد صدی مقالات، ص 389- 399.
وکرم، نند کشور (1984)، محمدحسین آزاد، نئی دهلی، ترقی اردو بیورو.
دوره 24، شماره 3 - شماره پیاپی 97
نامه فرهنگستان (شبه قاره)
مرداد و شهریور 1404
صفحه 76-102

  • تاریخ دریافت 02 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 12 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 25 بهمن 1403