نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

بررسی عناصر محتوایی و سبکی نسخۀخطی شرح مخزن ‌الاسرار، تألیف قاضی ابراهیم تتوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام ‌نور، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، تهران، ایران
2 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام‌ نور، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، تهران، ایران
چکیده
: شرح مخزن ‌الاسرار، اثر ابراهیم تتوی، دانشمند و قاضیِ شبهقارّه در قرن یازدهم، یکی از شروح نگاشته‌شده بر مخزن ‌الاسرار نظامی گنجه‌ای است که به‌دلیل احاطۀ مؤلّف بر علوم گوناگون، ازجمله آیات، احادیث، عرفان، گیاه‌شناسی، جانورشناسی، طب، فلسفه، نجوم، موسیقی، لغت، دستور زبان و صنایع ادبی و اهتمام بر بیان دقایق ابیات این مثنوی، شرحی عالمانه است. وی در سال 1037ق این شرح را تألیف کرد و از آثاری چون صراح، قاموس، فرهنگ ابراهیمی، شرفنامه و تحفۀ سعادت بهره برد. این پژوهش با استفاده از شیوۀ سندکاوی و روش توصیفی ‌–‌ تحلیلی انجام یافته و ضمن معرفی اجمالی قاضی ابراهیم تتوی، به معرفی شرح مخزن‌ الاسرار و بیان ویژگی‌های سبکی آن پرداخته است.  یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که وفور لغات، ترکیبات و جملات عربی و در نتیجه عربی‌مآبی شارح، وجود جملات معترضه، جابه‌جایی اجزای جمله، ترکیبات وصفی و اضافی طولانی از جمله ویژگیهای زبانی این اثر است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

A Study of the Content and Stylistic Elements of the Manuscript of Sharḥ-e Makhzan al-Asrār by Qāẓī Ibrāhīm Tattawī

نویسندگان English

Fatemeh Koupā (Corresponding Author) 1
Mehri Yaghūbī 2
1 Professor of Persian Language and Literature, Payame Noor University, Faculty of Literature and Humanities, Tehran, Iran
2 PhD Graduate in Persian Language and Literature, Payame Noor University, Faculty of Literature and Humanities, Tehran, Iran
چکیده English

Sharḥ-e Makhzan al-Asrār, authored by Ibrāhīm Tattawī, a scholar and judge of the Indian subcontinent in the eleventh century AH, is one of the commentaries written on Nezami Ganjavi’s Makhzan al-Asrār. Due to the author’s mastery of various disciplines-including Qur’anic verses, hadith, mysticism, botany, zoology, medicine, philosophy, astronomy, music, lexicography, grammar, and literary arts-and his attention to the subtleties of the verses in this masnavi, this commentary is a scholarly work. Composed in 1037 AH, it draws on sources such as Ṣarāḥ, Qāmūs, Farhang-e Ibrāhīmī, Sharafnāma, and Toḥfat al-Saʿādat.
This study, employing a source-critical and descriptive-analytical methodology, provides a brief introduction to Qāẓī Ibrāhīm Tattawī and presents the Sharḥ-e Makhzan al-Asrār along with its stylistic characteristics. Findings indicate that the work’s linguistic features include a high density of Arabic words, phrases, and sentences-reflecting the commentator’s Arabic influence-use of parenthetical sentences, rearrangement of sentence components, and long adjectival and genitive constructions.

کلیدواژه‌ها English

Commentary
Makhzan al-Asrār
Ibrāhīm Tattawī
Content and Stylistic Features
Nezami Ganjavi
قرآن کریم
انوشه، حسن (1380) [سرپرست]، دانشنامۀ ادب فارسی در شبهقارّۀ هند، پاکستان، بنگلادش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران.
بهار، محمدتقی (1369)، سبک‌شناسی (تاریخ تطور نثر فارسی تهران، امیرکبیر.
تتوی، ابراهیم (1)، شرح مخزن الاسرار، نسخۀ ش ۴81۴، کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
ــــــــــ (2)، شرح مخزن الاسرار، نسخۀ ش 18129، کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
ــــــــــ (3)، شرح مخزن الاسرار، نسخۀ ش 1۶90، کتابخانۀ گنج‌بخش.
ــــــــــ (۴شرح مخزن الاسرار، نسخۀ ش 98۴1، کتابخانۀ گنج‌بخش.
ــــــــــ (۵شرح مخزن الاسرار، نسخۀ ش 893۴، کتابخانۀ گنج‌بخش.
غلامرضایی، محمد (1388)، سبک‌شناسی نثرهای صوفیانه، تهران، دانشگاه شهید بهشتی.
قوجه‌زاده، علیرضا (1383)، «شروح مخزن الاسرار»، آینۀ میراث، سال دوم، ش 2، تابستان، ص 90-107.
مردانی، فیروز (1397)، «معرفی شیخ بابا نخجوانی و بررسی عناصر سبکی و محتوایی نسخۀ خطی شرح گلشن راز»، نثرپژوهی ادب فارسی (ادب و زبان)، سال بیست‌ و یکم، ش ۴3، زمستان، ص 1۶2-183.
منزوی، احمد (13۶۵فهرست مشترک نسخه‌های خطی فارسی پاکستان (13۶۵)، اسلام‌آباد، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
وحید دستگردی، حسن (1393)، «مقدمه» مخزن‌الاسرار نظامی گنجوی، تهران، ارمغان.
دوره 24، شماره 3 - شماره پیاپی 97
نامه فرهنگستان (شبه قاره)
مرداد و شهریور 1404
صفحه 103-117

  • تاریخ دریافت 02 اردیبهشت 1402
  • تاریخ بازنگری 16 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 17 فروردین 1404