نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

همایون در ایران: مسیر سفر و مدت اقامت (بررسی و تحلیل منابع مکتوب)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
با فوت بابر در 937ق/ 1530م پسر ارشدش نصیرالدین محمد همایون بر تخت سلطنت نشست. وی پس از استقرار در دهلی، برای تثبیت حاکمیت خود درگیری‌های سختی با حاکمان زمان از جمله شیرشاه سوری افغان ملقب به بهادرشاه داشت و از طرف دیگر مورد حسادت برادرانش کامران میرزا و عسکری میرزا ، که قصد قتل او را داشتند، قرار گرفت. همایون در سال 951 به توصیه بیرام خان هند را به قصد ایران ترک کرد. از زمان سفر همایون به ایران و بازگشت وی به هند که با کمک شاه طهماسب صفوی مجددا به تخت سلطنت رسید، پانزده سال طول کشید که از این مدت 14 ماه را در دربار صفوی گذراند. همایون از طریق هرات، مشهد و سبزوار روانه قزوین شد و پس از ملاقات با شاه طهماسب و بعد از یکسال و دوماه اقامت در ایران، به یاری شاه طهماسب و از طریق سبزوار و دامغان و بسطام و تربت جام ابتدا قندهار و بعد کابل را تصرف کرد و سپس با سرکوب کامران میرزا به دهلی رفت. وی سرانجام در 11 ربیع الاول 963، در 49 سالگی درگذشت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Humayun in Iran: Travel Route and Duration of Stay (A Study and Analysis of Written Sources)

نویسنده English

Karim Najafi Barzegar
Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

After the death of Babur in 937 AH / 1530 CE, his eldest son, Nasir al-Din Muhammad Humayun, ascended the throne. Following his establishment in Delhi, he faced severe conflicts with contemporary rulers, including Sher Shah Suri (also known as Bahadur Shah), while also contending with the jealousy of his brothers, Kamran Mirza and Askari Mirza, who plotted to kill him. In 951 AH, upon the advice of Biram Khan, Humayun left India for Iran.
The period from Humayun’s departure to Iran to his return to India—when he regained the throne with the support of Shah Tahmasp Safavi—spanned fifteen years, fourteen of which were spent in the Safavid court. Humayun traveled via Herat, Mashhad, and Sabzevar to Qazvin, where he met Shah Tahmasp. After a one-year and two-month stay in Iran, he, with Shah Tahmasp’s assistance, proceeded through Sabzevar, Damghan, Bastam, and Torbat-e Jam to recapture Kandahar and Kabul, and ultimately returned to Delhi after suppressing Kamran Mirza. Humayun passed away on 11 Rabiʿ al-Awwal 963 AH at the age of 49.

کلیدواژه‌ها English

Humayun
Iran
Shah Tahmasp
Kamran Mirza
Biram Khan
آفتاب اصغر (۱۳۶۴)، تاریخ‌نویسی فارسی در هند و پاکستان، لاهور، خانۀ فرهنگ ایران.
آفتابچی، جوهر (۱۹۵۱)، تذکرة الواقعات، ترجمۀ احمدالدین احمد، کراچی، کاروان ادب.
بابر، ظهیرالدین (۱۳۰۸)، بابرنامه یا توزک بابری، به کوشش میرزا محمد ملکالکتاب شیرازی، بمبئی.
بداؤنی، عبدالقادر (۱۳۸۰)، منتخب التواریخ، ج ۱، به کوشش مولوی احمد علی صاحب، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
بوداق قزوینی (۱۳۹۱)، جواهر الاخبار، به کوشش محسن بهرام نژاد، تهران، میراث مکتوب.
بیات، بایزید (۱۹۴۱)، تذکره همایون و اکبر، به سعی و تصحیح محمد هدایت حسین.
ترکمان، اسکندر بیک (۱۳۵۰)، عالم آرای عباسی، چاپ دوم. تهران، امیرکبیر.
جهانگشای خاقان (۱۹۸۶)، به کوشش اله‌داد مضطر، اسلام آباد، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
خافی خان، محمدهاشم (۱۸۶۹). منتخب التواریخ، کلکته، چاپ مولوی احمد و غلام قادر.
خواندمیر، غیاث‌الدین (۱۳۵۳)، حبیب‌ السیر، تهران، خیام.
خورشاه بن قباد احسینی (؟)، تاریخ ایلچی نظام شاه.
رای، سوکومار (۱۳۸۳)، همایون در ایران، ترجمۀ کیوان فروزنده شهرکی، تهران، آرون.
روملو، حسن بیک (۱۳۵۷)، احسن التواریخ، به کوشش عبدالحسین نوایی. تهران، امیرکبیر.
ریاض‌الاسلام (۱۳۷۳)، تاریخ روابط ایران و هند، ترجمۀ، محمدباقر آرام و عباسقلی غفاری فرد، تهران، امیرکبیر.
علّامی، ابوالفضل (۱۸۷۷)، اکبرنامه، به کوشش آغا احمد على و عبدالرحیم، کلکته،  
فرشته، محمدقاسم هندوشاه (۱۳۸۷)، تاریخ فرشته، ج ۱، تصحیح و تحشیۀ محمدرضا نصیری، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
قزوینی، جعفربیک آصف خان و قاضی احمد تتوی، (۱۳۸۳)، تاریخ الفی، به‌ کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
قاضی احمد (۱۳۵۹)، خلاصة التواریخ، به کوشش احسان اشراقی. تهران، دانشگاه تهران.
گلبدن بیگم (۱۹۲۵)، همایون نامه، کپی از روی نسخۀ خطی، لکهنو.
محمدیار بن قطغان (۱۳۸۶)، مسخر البلاد «تاریخ شیبانیان»، به کوشش نادره جلالی، تهران، میراث مکتوب.
نجفی برزگر، کریم (۱۳۹۳)، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دورۀ صفویه، تهران، دانشگاه پیام نور.
نوایی، عبدالحسین (۱۳۵۱)، شاه طهماسب، تهران، بنیاد فرهنگ ایران.
واصفی، زین‌الدین محمود (۱۳۴۹)، الوقایع، به کوشش الکساندر بلدروف. تهران، بنیاد فرهنگ ایران.
هروی، نظام‌الدین احمد (۱۹13-۱۹31)، طبقات اکبری، کلکته، مولوی هدایت حسین.
دوره 24، شماره 3 - شماره پیاپی 97
نامه فرهنگستان (شبه قاره)
مرداد و شهریور 1404
صفحه 135-151

  • تاریخ دریافت 02 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 18 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 17 اردیبهشت 1404