نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

گسترش تجارت دریایی در آناتولی غربی: از جنگ چهارم صلیبی تا نبرد کوسه‌داغ (۶00-۶۴0ق/ 1204-12۴3م)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2 دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
3 استاد گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
10.22034/nf.2026.490806.1373
چکیده
دولت سلجوقی روم یکی از مهم‌ترین دولت‌های محلی تاریخ ایران در سده‌های میانه به شمار می‌رود که کمتر در پژوهش‌های تاریخی مورد توجه و بحث قرار گرفته است. این دولت از آغاز سدۀ هفتم هجری/ سیزدهم میلادی تا نیمۀ آن (۶۴0ق/ 12۴3م) یکی از قدرتمندترین و مهم‌ترین دولت‌های ایرانی در آسیای صغیر بود. سیاست‌گذاری‏های درست سلاطین سلجوقی روم در دوره‏ای چهل ‌ساله، یعنی از زمان جنگ چهارم صلیبی تا حملۀ مغول به آناتولی و درگیری‌شان با سلجوقیان روم در نبرد کوسه داغ، سبب گسترش مناسبات بازرگانی در این منطقه شد. مهم‏ترین کارهای دولت سلجوقیان روم در این دوره، که شکوفایی اقتصادی را رقم زد، عبارت بودند از: گسترش قلمرو خود از مرکز آسیای صغیر به سمت کرانه‌ها و بنادر دریای سیاه و دریای مدیترانه، ایجاد زیربناهای اقتصادی همچون بازارها و کاروانسراها در مسیرهای گوناگون، آبادانی شهرهای مهم و از همه مهم‌تر تأمین امنیت راه‌های ارتباطی زمینی و دریایی تحت حاکمیت خود. در این پژوهش مناسبات بازرگانی در آسیای صغیر از زمان تصرف قسطنطنیه در جنگ چهارم صلیبی تا زمان نبرد کوسه داغ به روش تاریخی و رویکرد توصیفی ـ تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Expansion of Maritime Trade in Western Anatolia: From the Fourth Crusade to the Battle of Kusa Dagh (600-640 AH/1204-1243 AD)

نویسندگان English

Mohammad Pakfetrat 1
Ahmad Fazlinejad 2
Abdolrasoul Kheirandish 3
1 Ph.D student in the History, Shiraz University, Shiraz, Iran
2 Associate Professor of the Departman of History, Shiraz University, Shiraz, Iran
3 Professor of the Departman of History, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده English

The Seljuk Roman state is one of the most important local states in the history of Iran in the Middle Ages, which has received less attention and discussion in historical research. This state was one of the most powerful and important Iranian states in Asia Minor from the beginning of the seventh century AH/13th century AD to its middle (640 AH/1243 AD). The correct policies of the Seljuk Roman sultans over a forty-year period, from the Fourth Crusade to the Mongol invasion of Anatolia and their conflict with the Seljuks of Rome in the Battle of Kusa Dagh, led to the expansion of trade relations in this region. The most important works of the Seljuk Roman government during this period, which led to economic prosperity, were: expanding its territory from the center of Asia Minor to the shores and ports of the Black Sea and the Mediterranean Sea, creating economic infrastructure such as markets and caravanserais on various routes, developing important cities, and most importantly, ensuring the security of land and sea routes under its rule. In this study, trade relations in Asia Minor from the capture of Constantinople in the Fourth Crusade to the Battle of Kusa Dagh have been examined using a historical method and a descriptive-analytical approach.

کلیدواژه‌ها English

Seljuks of Rome
Asia Minor
Maritime Trade
Fourth Crusade
Battle of Kusa Dagh
منابع
آقسرایی، محمد بن ‌محمد (13۶2)، تاریخ ‌سلاجقه (مسامر‌ة‌ الاخبار یا مسایرة الاخیار)، ‌ترجمه ‌و‌  تصحیح دکتر عثمان توران، تهران، اساطیر.
ابن‌ بی‌بی (13۵0)، اخبار سلاجقۀ ‌روم، به‌ کوشش‌ محمدجواد مشکور، تهران، کتابفروشی تهران.
ـــــــــ (1390)، الاوامر العلائیه‌ فی ‌الامور العلائیه (معروف ‌به ‌تاریخ‌ ابن ‌بی‌بی)، تصحیح‌ ژاله ‌متحدین، تهران، پژوهشگاه ‌علوم‌انسانی‌ و مطالعات ‌فرهنگی.
ابن‌حوقل (13۶۶سفرنامۀ ابن ‌حوقل (ایران در صورة الارض)، ترجمه ‌و توقیع‌ جعفر ‌شعار، تهران، امیرکبیر.
ابن‌عمری (2010)، مسالک الابصار فی‌ ممالک ‌الامصار، المحقق ‌کامل‌ سلمان ‌الجبوری ‌و مهدی ‌النجم، الجزء الثالث، بیروت، دارالکتب‌العلمیه.
افلاکی، شمس‌الدین احمد (1393)، مناقب ‌العارفین، تصحیح‌ تحسین ‌یازیچی، ج1، تهران، دنیای‌کتاب.
انصاری دمشقی، شمس‌الدین (13۵7)، نخبة الدهر فی ‌العجائب ‌البر و البحر، ترجمه‌ دکترسید حمید طبیبیان‌، تهران، بنیاد فرهنگستان ‌ادب‌ و هنرایران.
بویل، جی.آ (1390)، تاریخ ‌ایران ‌کمبریج (ازآمدن ‌سلجوقیان‌ تا فروپاشی ‌دولت‌ ایلخانان)، ترجمۀ‌ حسن ‌انوشه، تهران، امیرکبیر.
تاریخ ‌آل‌ سلجوق ‌در آناتولی (1378)، تصحیح ‌نادره ‌جلالی، تهران، مؤسسۀ ‌نشر میراث ‌مکتوب.
حسن‌زاده، اسماعیل ‌و مریم ‌طارم (1398)، «کارکرد راه‌های ‌آناتولی ‌در دورۀ سلاطین‌ سلجوقی ‌روم»، فصلنامۀ ‌مطالعات‌ تاریخ ‌اسلام، سال‌یازدهم، ش ۴3، زمستان، ص79-۶1.
خیراندیش، عبدالرسول و مصطفی نامداری‌منفرد (1۴01)، بایندریان، تهران، آباد بوم.
رایس، تامارا تالبوت (1389)، سلجوقیان ‌در آسیای ‌کهین، ترجمۀ‌ رقیه‌ بهزادی، تهران، پژوهشگاه‌ علوم انسانی‌ و مطالعات ‌فرهنگی.
فروزانی، سید ابوالقاسم (1393)، سلجوقیان ‌ازآغاز تا فرجام، تهران، سمت.
فضلی‌نژاد، احمد و عبدالرسول‌ خیراندیش (1398 الف)، «طرابوزان ‌پلی ‌میان ‌شرق ‌و غرب ‌همراهی ‌تاجوران‌ با تاجران ‌در اواخر سده‌های ‌میانه»، مطالعات ‌آسیای ‌صغیر (ویژه‌نامۀ فرهنگستان)، دورۀ ‌جدید، ش 8، پاییز و زمستان، ص 79-102.
ـــــــــــــــ (1398ب)، «جایگاه‌ ترابوزان ‌در محاصره‌ بری ‌آناتولی ‌توسط‌ ایلخانان‌ مغول»، فصلنامه‌ علمی ‌تاریخ ‌اسلام و‌ ایران‌ دانشگاه‌ الزهرا (س)، سال بیست ‌و نهم، دوره ‌جدید، زمستان، ش۴۴ (پیاپی13۴)، ص 7۵-100.
گرگوری، تیموتی. ای (1۴00) ،تاریخ ‌بیزانس، ترجمه ‌دکتر جواد مرشدلو، تهران، سمت.
لسترنج، گای (13۶7)، جغرافیای ‌تاریخی ‌سرزمین‌های ‌خلافت ‌شرقی، ترجمۀ ‌محمود عرفان، تهران، ‌علمی ‌و فرهنگی.
مستوفی، حمدالله (13۶2)، نزهه القلوب، تصحیح‌ و تحشیه،‌ گای ‌لیسترانج، تهران، دنیای‌کتاب.
مشکور،‌ محمد جواد (13۵0)، اخبار سلاجقه‌ روم ‌با متن ‌کامل ‌سلجوقنامه‌ ابن‌بی‌بی، تهران، کتابفروشی ‌تهران.
نسوی، نورالدین ‌محمد زیدری (13۶۶سیره‌ جلال‌الدین ‌یا تاریخ‌جلالی، ترجمه‌ محمدعلی‌ ناصح، به ‌کوشش ‌خلیل‌ خطیب ‌رهبر، تهران، ‌سعدی.
هوارث، هنری (1۴00)، مغولان ‌در قفقاز عصر قاآنان، ترجمه‌ دکتر عبدالرسول ‌خیراندیش، تهران، آبادبوم.
هولت، پی.ام (1383) ،تاریخ ‌اسلام‌ کمبریج، ترجمه‌ تیمور قادری، جلد یکم، تهران، شرکت ‌چاپ ‌و نشربین‌الملل.
 
Angold, Michael (1997), The Byzantine Empire, 1025-1204 A Political History, London, Longman.
Bedrosian, Robert (1997), Armenian During The Seljuk and Mongol Periods, Vol .1, Edited by Richard G. Hovannisian, New York, in The Armenian People From Ancient to Modern Times, PP. 241-271.
Cahen, Claude (1968), Pre-Ottoman Turkey a general survey of the material and spiritual Culture and history c1071-1330,Translated from French by J. Jones-Williams, New York, Taplinger Publishing Company.
ـــــــــــــ (2001), The Formation of Turkey, Translated by P.M.Holt, London, Pearson Education.
Fleet, Kate (2009), The Cambridge History Turkey, Volume I Byzantium to Turkey 1071-1453, Cambridge, Cambridge University Press.
Ghazarian, Jacob G (2000), The Armenian Kingdom Cilicia During The Crusades: The Integration of Cilician Armenians With The Latins 1080-1393, New York, Routledge Curzon.
Hewsen, Robert H. (2009), Armenians on the Black Sea: The Province of Trebizond, Edited by Richard G. Hovannisian, Costa Mesa, Armenian Pontus: The Black Sea Communities: PP. 37-66.
Joinville, Jean de (1984), The Life of Saint Louis, London, Harmondsworth.
Laiou, Angeliki E, Editorin Chief (2002). The Economic History of Byzantium: From the Seventh through the Fifteenth Century. Vol 1, USA: Dumbarton Oaks Studies.
Maalouf, Amin (1984), The Crusades Through Arab Eyes, London, Al Saqi Books.
Mecit, Songul (2014), The Rum Seljuqs, Evolution of a Dynasty, New York, Routledge.
Peacock, A.C.S & Nur Yildiz (2013), The Seljuks of Anatolia, New York, I.B.Tauris & Co Ltd.
St Quentin, Simon (1965), Historie des Tatares, edited by Jean Richard, Paris, Libraire Droz.
Varlik, Nukhet (2015), Plague and Empire in The Early Modern Mediterranean World, The Ottoman Experience 1347-1600, Cambridge, Cambride University Press.
دوره 24، شماره 5 - شماره پیاپی 99
نامه فرهنگستان (آسیای صغیر)
آذر و دی 1404
صفحه 94-113

  • تاریخ دریافت 06 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 13 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 20 اردیبهشت 1404