نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

چشم‌اندازی به جریان‌های چیره و نوپدیدِ ادبیات تطبیقی: تحلیل داده‌کاوانه شش خوشه مفهومی در درسنامه‌های کشورهای انگلیسی‌زبان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر گروه پژوهش‌های ادبی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران، ایران
10.22034/nf.2026.570021.1504
چکیده
با گذشت قریب به نود سال از نخستین گام‌های فاطمه سیاح، دانش ادبیات تطبیقی در ایران هنوز در اندیشه و عمل با مشکلات و دست‌اندازهای بسیار مواجه است. یکی از حلقه‌های مفقوده منابع مستند دربارۀ درسنامه‌های ادبیات تطبیقی دانشگاهی در جهان است تا با تکیه بر آن بتوانیم به قیاسی روشن‌ و مستدل از وضعیت خود در جهان دست پیدا کنیم. پژوهش پیش‌رو می‌کوشد تا پاسخی مقدماتی به این نیازِ اساسی دهد. در این مقاله به تحلیل برنامه‌های آموزشی و پژوهشی پنج سال اخیرِ بیش از چهل نهاد شاخص و پیشروِ دانشگاهی کشورهای انگلیسی‌زبان در غرب پرداخته شده است و پس از گزارش تفصیلی و ارزیابی مقدماتی داده‌ها، شامل بر سرفصل‌های منتج از درسنامه‌ها و فهرست‌نامه‌های رسمی منتشرشده در تارنمای نهادهای آموزشی و پژوهشی، کوشش شده به شیوۀ «داده‌کاوی» و کشف شش خوشۀ مفهومی (سنّت ادبیات تطبیقی، بازاندیشی پسااستعماری، ادبیات بالینی و انسانیات پزشکی، بازاندیشی اقلیم‌محور، رسانه و هنر و روایت‌های بینارسانه‌ای، علوم انسانی رقومی)، گزارشی مستند از وضعیت کنونی ادبیات تطبیقی در دو دهۀ نخست قرن بیست‌ویکم در حوزۀ کشورهای انگلیسی‌زبان و چشم‌انداز آتیِ این رشته در جهان ارائه شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Panorama of Dominant and Emergent Currents in Comparative Literature: Six Data-Mined Conceptual Clusters from Recent Academic Courses of the Anglosphere

نویسنده English

Farzaneh Doosti
Researcher, Literary Research Group, Academy of Persian Language and Literature, Tehran, Iran
چکیده English

Nearly nine decades after the pioneering efforts of Fatemeh Sayyah, disciplinary threads of comparative literature in Iran remain entangled and unsettled. Although in 2016 the Ministry of Science formally approved the Comparative Literature Minor under the broader Major of Persian Literature at the master’s level, the field continues to face numerous obstacles and points of friction. According to some critics, university-based comparative literature in Iran not only still falls short of a status befitting a country with an ancient civilizational legacy and long-standing cultural interactions with the world, past and present, but also confronts persistent challenges and widespread misinterpretations. What is conspicuously absent is a body of well-documented resources to comparative literature curricula in universities worldwide – materials that would enable a clear and reasoned comparison of Iran’s situation with global practices. The present study seeks to offer a preliminary response to this fundamental need, in the hope of paving the way for future researchers and textbook authors. The present paper analyzes the educational and research programs of the past five years at more than forty leading and influential academic institutions in the Western Anglosphere. Following a detailed report and a preliminary evaluation of the data-drawn from course syllabi and official catalogs published on the websites of educational and research institutions – I employ a data-mining approach to identify six conceptual clusters. On this basis, the study presents a documented account of the current state of comparative literature in the first two decades of the twenty-first century within the English-speaking world, as well as the prospective trajectories of the discipline on a global scale.

کلیدواژه‌ها English

Data mining
curriculum design
digital humanities
interdisciplinary literature
medical humanities
انوشیروانی علیرضا (1398)، «نابسامانگی ادبیات تطبیقی در ایران»، ادبیات پارسی معاصر، س 9، ش 1 (بهار و تابستان)، ص 81-112.
بهادری، رقیه (1391)، «ادبیات تطبیقی در دانشگاه‌های جهان»، ادبیات تطبیقی (ویژه‌نامۀ نامۀ فرهنگستان)، س3، ش2 (پیاپی 6) (پاییز و زمستان)، ص 179-205.
حرّی، ابوالفضل (1401)، «برهم‌کنشی مطالعات میان‌رشتگی و فرهنگی در ادبیات تطبیقی»، پژوهش‌های بین‌رشته‌ای ادبی، س4، ش8 (پاییز و زمستان)، ص111-134.
دومینگز، سزار، هان ساسی و داریو ویلانوا (1399)، درآمدی بر ادبیات تطبیقی، ترجمۀ مسعود فرهمندفر و روشنک اکرمی، تهران، سیاهرود.
غفاری، محمد (1404)، « از ادبیاتِ دیجیتال‌شده به ادبیاتِ دیجیتال: مدخلی به بوطیقای ادبیات دیجیتال و تأملی در شیوۀ خوانش و آموزش آن»، نقد و نظریهٔ ادبی، س 10، ش 1 (پیاپی 20)، ص 225-253.
 
Apter, Emily (2013), Against World Literature (On the Politics of Untranslatability), London & New York, Verso.
Aschcroft et al (2025), The Postcolonial Studies Reader,  3rd ed., London & New York, Routledge.
Boston University [USA]. Main Web: https://www.bu.edu/; “Comparative Literature”: https://www.bu.edu/wll/undergraduate/spring-courses/comparative-literature/; “Major in Comparative Literature”: https://www.bu.edu/wll/undergraduate/degree-programs/comparative-literature/ (last retrieved in 15.11.2025).
Brown University [USA]. Main Web: https://www.brown.edu/; “Comparative Literature”: https://complit.brown.edu/; “Current Courses”: https://complit.brown.edu/current-courses. (last retrieved in 15.11.2025).
Chakrabarti, Soumen, et al. (2006), “Data Mining Curriculum: A Proposal (Version 1.0)”, KDD, https://www.kdd.org/curriculum/index.html (last retrieved in 15.11.2025).
Chakrabarty, Dipesh (2009), “The Climate of History: Four Theses”, Critical Inquiry, 35 (2): pp.197–222.
Clifton, Christopher (2025), “Data Mining”, Encylcopedia Britannica, https://www.britannica.com/technology/data-mining (last retrieved in 15.11.2025).
Columbia University [USA]. Main Web: https://www.columbia.edu/; “Comparative Literature and Society”: https://bulletin.columbia.edu/columbia-college/departments-instruction/comparative-literature-society/; “Department of English and Comparative Literature”: https://english.columbia.edu/  (last retrieved in 15.11.2025).
Cornell University [USA]. Main Web: https://cornell.edu/; “Department of Comparative Literature – Courses”: https://complit.cornell.edu/courses/ (last retrieved in 15.11.2025).
Dartmouth College [USA]. Main Web: https://home.dartmouth.edu/; “Comparative Literature Program”: https://complit.dartmouth.edu/ (last retrieved in 15.11.2025).
Dublin City University [Ireland]. Main Web: https://www.dcu.ie/; “MA in Comparative Literature”: https://www.dcu.ie/registry/macl-1-1; “CLAI -Comparative Literature Association of Ireland”: https://www.dcu.ie/salis/clai-comparative-literature-association-of-ireland (last retrieved in 15.11.2025).
Foucault, Michel (2008), The Birth of Biopolitics. London, Palgrave.
Goldsmiths University of London [England, UK]. Main Web: https://www.gold.ac.uk/ ; “Centre for Comparative Literature”: https://www.gold.ac.uk/ccl/; “English, Comparative Literature, or Linguistics”: https://www.gold.ac.uk/pg/mphil-phd-english-comparative-literature/ (last retrieved in 15.11.2025).
Haraway, Donna (2016), Staying with the Trouble: Making Kin in the Chthulucene, Durham, Duke University Press.
Harvard University [USA]. Main Web: https://www.harvard.edu/. “Courses – CompLit”: https://complit.fas.harvard.edu/courses/ (last retrieved in 15.11.2025).
Heise, Ursula K. (2008), Sense of Place and Sense of Planet  (The Environmental Imagination of the Global), Oxford, Oxford University Press.
Hockey, Susan (2004). “The History of Humanities Computing”, A Companion to Digital Humanities, ed. by Susan Schreibman, Ray Siemens, and John Unsworth, Malden (MA), Blackwell Publishing, pp. 1–19.
Hutcheon, Linda (2006), A Theory of Adaptation. 2nd ed. London, Routledge.
Jockers, Matthew L. (2013), Macroanalysis: Digital Methods and Literary History, Champaign, University of Illinois Press.
Johns Hopkins University [USA]. Main Web: https://www.jhu.edu/; “Comparative Thought and Literature”: https://compthoughtlit.jhu.edu/ (last retrieved in 15.11.2025).
King’s College London [England, UK]. Main Web: https://www.kcl.ac.uk/; “Comparative Literature MA”: https://www.kcl.ac.uk/study/postgraduate-taught/courses/comparative-literature-ma  (last retrieved in 15.11.2025).
Kleinman, Arthur (1988), The Illness Narratives: Suffering, Healing, and the Human Condition, New York, Basic Books.
Mitchell, W. J. T. (1994), Picture Theory, Chicago, University of Chicago Press.
Moretti, Franco (2013), Distant Reading. London & New York, Verso.
Morton, Timothy (2013), Hyperobjects (Philosophy and Ecology after the End of the World), Mineapolis, University of Minnesota Press.
Northwestern University [USA]. Main Web: https://www.northwestern.edu/; “Comparative Literary Studies Program”: https://complit.northwestern.edu/; “Undergraduate Courses”: https://complit.northwestern.edu/courses/ (last retrieved in 15.11.2025).
Peng, Qinglong (2020), “Digital Humanities Approach to Comparative Literature: Opportunities and Challenges”, Comparative Literature Studies, Vol. 57, No. 4 (Special Issue: Technology in Comparative Literature Studies), pp.595-610.
Princeton University [USA]. Main Web: https://www.princeton.edu/; “Department of Compatative Literature”: https://complit.princeton.edu/ (last retrieved in 15.11.2025).
Queen Mary University of London [England, UK]. Main Web: https://www.qmul.ac.uk/ ; “Comparative Literature Hub”: https://www.qmul.ac.uk/hub/sllf/comparative-literature/; “Comparative Literature (BA)”: https://www.qmul.ac.uk/undergraduate/coursefinder/courses/2026/comparative-literature/; “PhD in Comparative Literature”: https://www.qmul.ac.uk/sllf/comparative-literature-and-culture/postgraduate/phd-comparative-literature/ (last retrieved in 15.11.2025).
Rajewsky, Irina (2005), “Intermediality y, Intertextuality, and Remediation: A Literary Perspective on Intermediality”, Intermédialités, No. 6, pp.43–64.
Scarry, Elaine (1985), The Body in Pain: The Making and Unmaking of the World, Oxford, Oxford University Press.
SOAS: University of London [England, UK]. Main Web: https://www.soas.ac.uk/ ; “Ma in Comparative Literature”: https://www.soas.ac.uk/study/find-course/ma-comparative-literature; “World Literature in London”: https://www.soas.ac.uk/study/find-course/world-literature-london (last retrieved in 15.11.2025).
Stanford University [USA]. Main Web: https://www.stanford.edu/; “Comparative Literature Courses”: https://dlcl.stanford.edu/departments/comparative-literature/comparative-literature-courses ; “Comparative Literature (PhD)”: https://bulletin.stanford.edu/programs/CPLIT-PHD (last retrieved in 15.11.2025).
The City University of New York (CUNY) [USA]. Main Web: https://www.cuny.edu/; Comparative Literature PhD Program”: https://www.gc.cuny.edu/comparative-literature ; Comparative Literature Courses”: https://www.gc.cuny.edu/comparative-literature/curriculum-and-degree-information/courses (last retrieved in 15.11.2025).
Trexler, Adam (2015), Anthropocene Fictions (The Novel in a Time of Climate Change), Charlottesville: University of Virginia Press.
Trinity College Dublin [Ireland]. Main Web: https://www.tcd.ie/; “M.Phil. in Comparative Literature”: https://www.tcd.ie/langs-lits-cultures/postgraduate/comparative-literature/ (last retrieved in 15.11.2025).
Tsing, Anna Lowenhaupt (2015), The Mushroom at the End of the World (On the Possibility of Life in Capitalist Ruins), Princeton, Princeton University Press.
Underwood, Ted (2019), Distant Horizons (Digital Evidence and Literary Change), Chicago, University of Chicago Press.
University of Alberta [Canada]. Main Web: https://www.ualberta.ca/; “Comparative Literature”: https://www.ualberta.ca/en/graduate-programs/comparative-literature.html (last retrieved in 15.11.2025).
University of Bristol [England, UK]. Main Web: https://www.bristol.ac.uk/. “Comparative Literatures and Cultures”, https://www.bristol.ac.uk/study/undergraduate/2026/comparative-literatures-cultures/ (last retrieved in 15.11.2025).
Univeristy of California [USA]. Main Web: https://www.universityofcalifornia.edu/; “Comparative Literature – Courses”: https://complit.berkeley.edu/courses (last retrieved in 15.11.2025).
University of Cambridge [England, UK]. Main Web: https://www.cam.ac.uk/; “MPhil in Literature, Culture and Thought ”: https://www.postgraduate.study.cam.ac.uk/courses/directory/mmmmmpelc (last retrieved in 15.11.2025).
University of Chicago [USA]. Main Web: https://www.uchicago.edu/; “Department of Comparative Literature”: https://complit.uchicago.edu/ (last retrieved in 15.11.2025).
University of Edinburgh [Scotland, UK]. Main Web: https://www.ed.ac.uk/; “Comparative Literature (MSc)”: http://www.drps.ed.ac.uk/24-25/dpt/ptmsccompl1f.htm ; “Comparative Literature (PhD)”: http://www.drps.ed.ac.uk/24-25/dpt/prphdcomlt1f.htm (last retrieved in 15.11.2025).
University of Essex [England, UK]. Main Web: https://www.essex.ac.uk/; “BA (Hons) English and Comparative Literature”: https://www.essex.ac.uk/courses/ug01086/1/ba-english-and-comparative-literature (last retrieved in 15.11.2025).
University of Exeter [England, UK]. Main Web: https://www.exeter.ac.uk/. “Comparative Literatures and Cultures”, https://www.exeter.ac.uk/study/undergraduate/courses/comparative-literatures/ (last retrieved in 15.11.2025).
University of Glasgow [Scotland, UK]. https://gla.ac.uk/; “Comparative Literature”, https://www.gla.ac.uk/subjects/comparativeliterature/ (last retrieved in 15.11.2025).
University of Illinois Urbana-Champaign [USA]. Main Web: https://illinois.edu/; “Department of Comparative and World Literature”: https://complit.illinois.edu/; “Course Catalog – Fall 2025”: https://complit.illinois.edu/academics/course-catalog/CWL/current (last retrieved in 15.11.2025).   
University of Kent [England, UK]. Main Web: https://www.kent.ac.uk/. “Comparative Literature postgraduate programme (PhD)”: https://www.kent.ac.uk/courses/postgraduate/324/comparative-literature (last retrieved in 15.11.2025).
University of Leeds [England, UK]. Main Web: https://www.leeds.ac.uk/; “Comparative Literature and English BA programme”: https://courses.leeds.ac.uk/g674/english-and-comparative-literature-ba (last retrieved in 15.11.2025).
University of Liverpool [England, UK]. Main Web: https://www.liverpool.ac.uk/; “Comparative Literature PhD”: https://www.liverpool.ac.uk/courses/comparative-literature-phd (last retrieved in 15.11.2025).
University of Massachusetts Amherst [USA]. Main Web: https://www.umass.edu/; “Comparative Literature”: https://www.umass.edu/comparative-literature/ (last retrieved in 15.11.2025).
University of Michigan [USA]. Main Web: https://umich.edu/; “Department of Comparative Literature”: https://lsa.umich.edu/complit (last retrieved in 15.11.2025).
University of New Brunswick [Canada]. Main Web: https://www.unb.ca/ . “Comparative Literature – Programs & Courses”: https://www.unb.ca/academics/programs/arts/comparative-literature.html;  “World Literature”: https://www.unb.ca/academics/calendar/undergraduate/current/saint-john-courses/worldliterature/index.html (last retrieved in 15.11.2025).
University of Nottingham [England, UK]. Main Web: https://www.nottingham.ac.uk/. “Comparative Literature – Programs & Courses”: https://www.unb.ca/academics/programs/arts/comparative-literature.html (last retrieved in 15.11.2025).
University of Oxford [England, UK]. Main Web: https://www.ox.ac.uk/ . “MSt in Comparative Literature and Critical Translation”: https://www.ox.ac.uk/admissions/graduate/courses/mst-comparative-literature-critical-translation; “ Comparative Literature MSt/MPhil options”: https://www.mod-langs.ox.ac.uk/courses/comparative-literature-mstmphil-options (last retrieved in 15.11.2025).
University of St Andrews [Scotland, UK]. Main Web: https://www.st-andrews.ac.uk/; “Comparative Literature”: https://www.st-andrews.ac.uk/subjects/comparative-literature/ (last retrieved in 15.11.2025).
University of Toronto [Canada]. Main Web: https://www.utoronto.ca/ ; “Comparative Literature (SGS)”: https://sgs.calendar.utoronto.ca/degree/Comparative-Literature ; “Centre for Comparative Literature at UT”: https://complit.utoronto.ca/ (last retrieved in 15.11.2025).
University of Warwick [England, UK]. Main Web: https://warwick.ac.uk/; “Engliahd and Comparative Literary Studies”: https://warwick.ac.uk/fac/arts/english/postgraduatestudies/world-literature (last retrieved in 15.11.2025).
University of Wisconsin [USA]. Main Web: https://www.wisc.edu/ ; “Comparative Literature – UW-Madison”: https://guide.wisc.edu/courses/comp_lit/ ; “Comparative Literature Courses – UW-Milwaukee”: https://uwm.edu/world-languages-cultures/students/undergraduates/comparative-literature/comp-lit-all-courses/ (last retrieved in 15.11.2025).
University of York [England, UK]. Main Web: https://www.york.ac.uk/; “Department of English and Related Literature”: https://www.york.ac.uk/english/ (last retrieved in 15.11.2025).
Veysey, Laurence R. (1965), The Emergence of the American University, Chicago: University of Chicago Press.
Victoria College – University of Toronto [Canada]. Main Web: https://vic.utoronto.ca/. “Literature and Critical Theory Courses”: https://vic.utoronto.ca/academic-programs/upper-year-programs/literature-and-critical-theory/literature-and-critical-theory-courses (last retrieved in 15.11.2025).
Whitehead, Anne, and Angela Woods, eds. (2016). The Edinburgh Companion to the Critical Medical Humanities, Edinburgh, Edinburgh University Press.
Williams, Raymond (1977), Marxism and Literature, Oxford: Oxford University Press.
Yale University [USA]. Main Web: https://www.yale.edu/. “Department of Comparative Literature”: https://complit.yale.edu/ ; “The Literature and Comparative Cultures Concentration”: https://complit.yale.edu/undergraduates/our-study-concentrations/the-literature-and-comparative-cultures-concentration (last retrieved in 15.11.2025).
York University [Canada]. Main Web: https://www.yorku.ca/ ; “Comparative Literature”: https://futurestudents.yorku.ca/graduate/programs/diplomas/comparative-literature (last retrieved in 15.11.2025).
دوره 25، شماره 2 - شماره پیاپی 102
نامه فرهنگستان (ادبیات تطبیقی)
خرداد و تیر 1405
صفحه 9-38

  • تاریخ دریافت 09 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 13 بهمن 1404