نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

معرفی یک روش برای بازشناسی واکه‌ها: گویش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه زبان‌شناسی دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 زبان و ادبیّات فارسی، دانشکدۀ ادبیّات دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نجف‌آباد، ایران
10.22034/nf.2026.551804.1473
چکیده
هدف اصلی این مقاله معرفی یک روش آوایی- واجی برای استخراج واکه‌ها از داده‌های گفتاری یک گویش است. برای این منظور، گویش/ زبان ابوزیدآبادی انتخاب شده که از تنوع واکه‌ای خوبی برخوردار است. متناسب با پیش‌بینی نظریۀ پراکندگی شنیداری، از یک گویشور بومی خواسته شد تا جفت‌های کمینۀ مناسب را به شیوۀ تعاملی تلفظ کند و صدا و تصویر وی ضبط شد. سپس، با بررسی سازه‌های اوّل، دوم و سوم و قواعد صوتی حاکم بر آنها و همچنین مشاهدۀ شکل لب‌ها، واکه‌های تمایزدهنده و نشانه‌های آوایی آنها بر اساس ذوزنقۀ واکه‌های اصلی شناسایی شدند. این فرایند از مثلث واکه‌ای جهانی تا چندضلعی‌های واکه‌ای گسترش یافت تا 15 واکۀ ابوزیدآبادی به‌دست آمد که 12 واکۀ آن کوتاه و 3 واکۀ آن کشیده است. به‌طورکلی، شکل لب‌ها، وضعیت ریشۀ زبان، مرکزی بودن و کشش باعث گسترش نظام واکه‌ای ابوزیدآبادی شده است. چندتایی‌های کمینه و فرکانس سازه‌ها نشان می‌دهند که شکل لب‌ها در واکۀ بستۀ پیشین و متوسط پیشین تمایزدهنده است. همچنین، جلو آمدن و عقب رفتن ریشۀ زبان برای واکۀ بستۀ پیشین نقش تقابلی دارد. واکۀ مرکزی افتاده [ɐ[و واکۀ مرکزی متوسط گرد ]ɵ[ در زمره واکه‌های مرکزی پربسامد در داده‌های تحقیق هستند. همچنین، شواهدی برای نقش واجی کشش در واکه‌های مرکزی ]ɵː[ و [ːɐ[ و واکۀ [eː[ به‌دست آمد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Introducing a Methodology to the Vowel Recognition: Abouzeydabadi Dialect

نویسندگان English

Mahmood Bijankhan 1
Seyed Tayeb Razzaghi 2
1 Professor, Department of Linguistics, Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Persian Language and Literature, Faculty of Literature, Islamic Azad University, Najafabad Branch, Iran
چکیده English

The main aim of this article is to introduce a phonetic and phonological methodology to recognize vowels from speech data of an informant belonging to a dialect region. To this end, Abouzeydabadi dialect is chosen because of its richness in vowel variations. Given the prediction of the auditory dispersion theory, a native speaker of Abouzeydabadi was asked to produce appropriate minimal pairs in interaction with the researcher. Audio and video of the speech data were recorded. Distinctive vowels and their corresponding symbols, according to cardinal vowels trapezoid, were identified cautiously by investigating first, second and third formants, acoustic rules governing them and observing lips shape. The process extended from universal vowel triangle to vowel polygons until 15 Abouzeydabadi vowels were recognized, 12 of which were short and 3 were long. In general, lip shape, tongue root position, centrality and length have led to the extension of the vowels in Abouzeydabadi. Minimal n-tuplets and formant frequencies illustrate that lip shape is distinctive for close front and mid front vowels. In addition, advanced and retracted root of tongue contrast for close front vowel. Low central vowel [ɐ] and round mid central vowel [ɵ] are among most frequent central vowels in our research data. Evidence was also obtained for the phonological function of length for the central vowels [ɵː] and [ɐː] and the vowel [eː].

کلیدواژه‌ها English

Abouzeydabadi
Auditory Dispersion Theory
cardinal vowels
minimal pair
formant
اشمیت، رودیگر (1386)، راهنمای زبان‌های ایرانی، جلد دوم: زبان‌های ایرانی نو، مترجمان آرمان بختیاری، عسکر بهرامی، حسن رضایی باغ‌بیدی، نگین صالحی‌نیا (ترجمۀ فارسی زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی)، تهران، ققنوس، لکوک، گویش‌های مرکزی ایران، ص 517-528.
براتی، غلامرضا (1399)، فرهنگنامۀ راژی: گویش کهن ایرانی در جنوب خاوری کاشان، تهران، جهاد دانشگاهی (واحد شهید بهشتی).
بی‌جن‌خان، محمود (1374، رسالۀ دکتری)، «بازنمایی واجی و آوایی زبان فارسی و کاربرد آن در بازشناسی گفتار»، به راهنمایی یدالله ثمره، دانشکدۀ ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تهران.
_______ (1384)، واج‌شناسی: نظریۀ بهینگی، تهران، سمت.
_______ (1395)، نظام آوایی زبان فارسی، تهران، سمت.
رزاقی، سید طیب (1390)، گنجینۀ گویش‌های ایرانی، استان اصفهان، ج3، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
_______ (1392)، فرهنگ امثال، کنایات و اصطلاحات در گویش ابوزیدآبادی، تهران، منشور سمیر.
_______ (1401)، فرهنگ دامداری، مرغداری، چارپایان اهلی و واژه‌های وابسته در گویش ابوزیدآبادی، کاشان، ادبستان.
_______ (1403)، گویش ابوزیدآبادی: ویژگی‌های آوایی و دستوری (صرف و نحو) و واژگان، تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.
رزاقی، سید طیب، علی‌اشرف صادقی و عطامحمّد رادمنش (1397)، «نقش‌نماها در گویش ابوزیدآبادی»، نامۀ فرهنگستان: زبان‌ها و گویش‌های ایرانی، دورۀ جدید، ش 9، ص 115-136.
سرافرازی، سید ناصر (1391)، توصیف فعل در زبان بیذاویی ( ابوزیدآبادی)، کاشان، شاسوسا.
مزرعتی، عباس و دیگران (1380)، فرهنگ بیذُوُی (ابوزیدآبادی)، تهران، بلخ.
یارشاطر، احسان (1377)، «زبان‌ها و لهجه‌های ایرانی»، مقدّمۀ لغت‌نامۀ دهخدا، چ 2 از دورۀ جدید، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ص 12-27.
Catford, J. C. (2001), A Practical Introduction to Phonetics, Oxford, Oxford University Press.
Flemming, E. S. (2001), Auditory Representations in Phonology, Revised version of 1995 Doctoral Dissertation in the UCLA.
Hayes, B. (2009), Introductory Phonology, Oxford, Wiley-Blackwell, John Wiley & Sons Ltd.
Hayward, K. (2013), Experimental Phonetics, London and New York, Routledge, Taylor & Francis Group.
Hyman, Larry M. (2008), Universals in Phonology, The Linguistic Review, Vol. 28, Issues 1 & 2, pp. 81-135.
Jones, D. (1917), Speech Sounds Cardinal Vowels (Short and Long), England, Hayes, Middlesex, The Gramophone.
Ladefoged, P. (2006), A Course in Phonetics, 5th edition, Boston, Thompson Higher Education.
Lecoq, Pierre (1975), “Le Dialect D’ Abu Zeyd Abad”, Acta Iranica 5, Teheran Liege, Bibliotheque Pahlavi, pp. 15-38.
Lindblom, Bjorn (1986), Phonetic Universals in Vowel Systems, Ohala and Jaeger, Experimental Phonology, pp. 13-44, Orlando, Academic Press.
Pfitzinger, Hartmut R. and Oliver Niebuhr (2011), “Historical Development of Phonetic Vowel Systems – The Last 400 Years”, ICPhS XVII, Special Session, pp. 160-163.
Podesva, Robert J. and Devyani Sharma (2013), Research Methods in Linguistics, Cambridge, Cambridge University Press.
Vaux, Bert and Bridget Samuels (2015), Explaining Vowel Systems: Dispersion Theory vs Natuaral Selection, The Linguistic Review, 32(3), pp. 573-599.
دوره 25، شماره 3 - شماره پیاپی 103
نامه فرهنگستان (آواشناسی و واج‌شناسی زبان‌های ایرانی 2)
مرداد و شهریور 1405
صفحه 5-29

  • تاریخ دریافت 24 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 14 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 05 اردیبهشت 1405