پادشاه ساسانی، خسروانوشیروان (501-579 م.) که 48 سال با کمال اقتدار بر ایران فرمان راند، مانند بهرام پنجم، معروف به بهرام گور (400-438 م.)، و سلطان محمود غزنوی (361-421 ق.) در ادبیات فارسی و عربی به صورت شخصیتی داستانی تجلی یافته و حکایات بسیاری در باب اعمال و رفتار او در این منابع موجود است. صحت برخی ازین روایات که در متون تاریخی نیز وارد شده محل تردید است. مثلاً داستان قتل عام مزدکیان به فرمان انوشیروان ظاهراً اصلی ندارد و احتمال این که از متون چینی وارد روایات تاریخی فارسی و عربی شده باشد بسیار است. نگارنده قبلاً درین باب مطلبی نوشته و آرای محققانی را که این داستان را دخیل میدانند متذکر شده است (امیدسالار، 1400). درین مختصر میخواهم به یکی دیگر از داستانهای منسوب به انوشیروان، یعنی داستان زنجیر عدل نوشیروانی، بپردازم و این احتمال را که این داستان که دو نوع کلی دارد، هم به اقرب احتمالات از شرق آسیا و شاید از روایات هندی وارد ادبیات فارسی شده است متذکر شوم. بر اهل فن پوشیده نیست که برخی از زیباترین اشارات به داستان زنجیر عدل نوشروان در اشعار خاقانی آمده که در بحث از نوع دوم این روایت آنها را ذکر خواهیم کرد. داستان زنجیری که انوشیروان برای دادخواهی آویخته بوده به اقرب احتمالات اصلی هندی دارد و از متون شبهقاره وارد ادبیات فارسی شده است. روایت معروفی از این داستان که در سیاستنامۀ نظامالملک و برخی از متون دیگر فارسی و عربی، به شعر و به نثر آمده است، شامل بن مایۀ 271.3B. «حیوانات زنگ را به صدا در میآورند و دادخواهی میکنند» و نیز داستان تیپ شمارۀ 275 در طبقهبندی داستانهای عامیانه است. این داستان هنوز در قصص عوام در ایران موجودست و حتی برخی از شعرای نوپرداز معاصر نیز در اشعارشان بدان اشارت کردهاند. انواع منظوم و منثور این داستان و قصص مرتبط با آن در ادبیات فارسی و عربی و برخی از متون کلاسیک هندی ذکر شدهاند. احتمال دارد که یکی از داستانهای منتسب به شاهان چین باستان که شامل بن مایۀ دادگری و دادخواهی با به صدا درآوردن آلتی در نزدیکی قصر پادشاه هست، با این داستان بیارتباط نباشد. یکی از مطالبی که درین مقاله مطرح شده این است که در ریشهیابی داستانهای موجود در ادبیات فارسی و عربی، نه تنها متون هندی، بلکه متون چینی هم باید موردِتوجه قرار گیرند.
امیدسالار, محمود. (1405). ملاحظاتی پیرامون داستان زنجیر عدل انوشروان در ادبیات فارسی و ارتباط آن با داستانهای هندی و چینی. (e253441). نامه فرهنگستان, 25(5), e253441
MLA
امیدسالار, محمود. "ملاحظاتی پیرامون داستان زنجیر عدل انوشروان در ادبیات فارسی و ارتباط آن با داستانهای هندی و چینی" .e253441 , نامه فرهنگستان, 25, 5, 1405, e253441.
HARVARD
امیدسالار محمود. (1405). 'ملاحظاتی پیرامون داستان زنجیر عدل انوشروان در ادبیات فارسی و ارتباط آن با داستانهای هندی و چینی', نامه فرهنگستان, 25(5), e253441.
CHICAGO
محمود امیدسالار, "ملاحظاتی پیرامون داستان زنجیر عدل انوشروان در ادبیات فارسی و ارتباط آن با داستانهای هندی و چینی," نامه فرهنگستان, 25 5 (1405): e253441,
VANCOUVER
امیدسالار محمود. ملاحظاتی پیرامون داستان زنجیر عدل انوشروان در ادبیات فارسی و ارتباط آن با داستانهای هندی و چینی. نامه فرهنگستان. 1405;25(5):e253441.
