نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

حبسیّات و شکوائیاتِ مجدِ همگر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد خمینی شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، خمینی شهر، اصفهان، ایران
2 استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه اصفهان
چکیده
خواجه مجدالدّین همگر (607-686 ق) شاعر عصر اتابکان فارس، خاصه اتابک ابوبکر سعدِ زنگی است. اگرچه ظهور سعدی را در این دوران سبب غفلت از او و بسیاری از هم‌عصرانش دانسته­اند، توانایی­‌های شعریِ وی در برخی زمینه­‌ها سزاوار چشم­‌پوشی نیست؛ به‌ویژه از آن روی که بررسی­‌های همه‌جانبۀ شعرِ شاعر گامی است در راه آشکار شدن زوایای پنهان سیاسی ـ اجتماعی عصر شاعر. حبسیّه­سرا بودن مجد از جمله مواردی است که اکثر منابع بدان اشاره کرده­اند­. فراز و فرود زندگی، با وجود مَلِک‌الشّعراییِ دربار، مجد را چندی به اشارتِ ممدوح گرفتارِ حبس و بند کرده است و مشخّصه­‌های این امر از فحوای کلام وی نمایان است. در این نوشتار به بررسی اشعار مجد از این زاویه پرداخته­‌ایم. علّت، زمان و مدّت حبس، اتّهام، وصف ظاهریِ زندان، احوال درونیِ شاعر و نمونه­‌های شخصی، سیاسی، فلسفی و اجتماعیِ شکویٰ در شعر مجد از مباحث این مقاله است.
 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Research on Majd-al-Din Hamgar’s Habsiyyāt and Shakvā’iyāt

چکیده English

Khāje Majd-al-Din Hamgar (607-686 AH) is a poet in Atābakān-e Fārs epoch, particularly under Atābak Abubakr Sa’d-e Zangi. Although it is believed that the advent of Saadi has overshadowed Majd and his contemporaries, his poetic talent and merits in some fields cannot be ignored, specifically because the overall examination of his poems can serve as a key to unveiling concealed socio-political aspects of his epoch. Most sources agree that he is a habsiyye-composer. Although the Malek-al-sho’arā (poet laureate) of the court, the ups and downs of life finally put him in jail. His poems testify to this incident. In this article Majd’s poems have been examined in order to determine the place of habsiyye, shakvā’iye, and also some details of his biography. The present study aims at discussing the cause, time, and length of his accusation and imprisonment, as well as describing the appearance of the prison, the poet’s sentiments, and personal, political, philosophical, and social complaints in Majd’s poems. 

کلیدواژه‌ها English

Majd-e Hamgar
habsiye
shakvā’iye
biography
lyric literature
genre
چمن‌آرا، بهروز و علی‌حسن سهراب‌نژاد، «نکته‌ای نو دربارۀ شاعری کهن؛ تخلّص پنهان سنایی»، جُستارهای ادبی، ش 16، تابستان 1388، ص 1-20.
خادمی، روح‌اللّه و محمّدحسین کرمی، «جستجو در احوال و اشعار مجدالدّین همگر»، آینۀ میراث، سال دوازدهم، ش 2، پاییز و زمستان 1393، ص 113-149.
دادبه، اصغر، «بَثّ‌الشّکویٰ»، در دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، ج 11، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران 1381، ص 343-345.
زرّین‌کوب، عبدالحسین، سیری در شعر فارسی، نوین، تهران 1363.
سعدی، مصلح‌الدّین عبداللّه، گلستان، تصحیح غلامحسین یوسفی، خوارزمی، تهران 1368.
صفا، ذبیح‌اللّه، تاریخ ادبیّات در ایران، فردوس، تهران 1378.
ظفری، ولی‌اللّه، حبسیّه در ادب فارسی (از آغاز شعر فارسی تا پایان زندیّه)، امیرکبیر، تهران 1375.
مشتاق‌مهر، رحمان و رسول کاظم‌زاده، «انواع ادبی، شعر غنایی و حسب ‌حال‌سرایی»، علّامه، سال دهم، شمارۀ پیاپی 26، بهار و تابستان 1389، ص 149-163.
منصف، مصطفی، تصحیح انتقادیِ دیوان مجد همگر، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه تربیت معلّم، تهران 1376.
مؤتمن، زین‌العابدین، شعر و ادب فارسی، زرّین، تهران 1364.
نوریان، مهدی (۱)، «نقد و معرّفیِ حبسیّه‌سرایی در ادب فارسی»، نشر دانش، سال ششم، ش 6، آذر و دی 1364،
ص 16-19.
ــــــــ (۲)، «حبسیّه»، در دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی، ج 20، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران 1391، ص ۶۲-۶۶.
مجد همگر، مجدالدّین احمد (۱)، دیوان مجد همگر، تصحیح احمد کرمی، ما، تهران 1375.
ــــــــ (2)، رباعیّات مجد همگر، میکروفیلم شمارۀ 234 و 235 کتابخانۀ مینُوی، مورَّخ 697 ق.
دوره 21، شماره 2 - شماره پیاپی 82
نامه فرهنگستان (تحقیقات ادبی)
تابستان 1401
صفحه 93-105

  • تاریخ دریافت 08 تیر 1400
  • تاریخ پذیرش 17 آبان 1400