نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

صنعت پرسش و پاسخ در متن ختنی ـ بودایی سوتره سنگهاته و برخی دیگر از متون ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد بازنشسته پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
2 دانش‌آموخته دکتری فرهنگ و زبان‌های باستانی
چکیده
فن پرسش و پاسخ ابزاری ادبی است که در ادبیات ملل گوناگون برای انتقال مفاهیم از آن استفاده شده‌است و یکی از کهن‌‌ترین شیوه‌‌های به‌کاررفته در سنت ادبی اقوام هندواروپایی نیز است. این فن در کهن‌‌ترین متون باقی‌مانده از این اقوام مانند ریگ‌ودا، گاهان، ایلیاد و ادیسۀ هومر و شعر حماسی ژرمنی مشاهده می‌‌شود. اما در این میان بودا و پیروانش بیشترین استفاده را از این سبک برده‌‌ و این شیوه را حتی پس از مکتوب شدن آموزه‌‌هایشان حفظ کرده‌‌اند. ازجملۀ این متون، سوترۀ سنگهاته است که نسخه‌‌هایی از آن به زبان ختنی، یکی از زبان‌‌های ایرانی میانۀ شرقی، در دست است. این فن در برخی متون ایرانی دیگر نیز به‌کار رفته‌است. برای بررسی بهتر این متون، پرسش و پاسخ به الگوهایی درآمده و برای هر یک از آنها مثال‌‌های متنی ارائه شده و به بررسی‌‌های سبکی و شباهت‌‌های این الگوها در متون گوناگون نیز پرداخته شده‌است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Question and Answer Technique in Saṅghāṭasūtra, a Khotanese-Buddhist Text, and Some Other Iranian Texts

چکیده English

The question and answer technique is a literary device that has been used in the literature of various nations to convey concepts and is also one of the oldest methods used in the literary tradition of Indo-Europeans. This technique can be found in the most ancient texts of these people such as the Rig Veda, the Gathas, the Iliad and the Odyssey and German epic poetry. Meanwhile, Buddhist writing seems to contain the most use of the Q&A pattern which is evident in their written tradition. Saṅghāṭasūtra is one the Buddhist texts whose versions are available in Khotanese (one of the Eastern Middle Iranian languages). This pattern is also found in other Iranian texts. This paper classifies the question and answer method into different categories accompanied by specific examples from Iranian and Buddhist texts.

بویس، مری، 138۶، بررسی ادبیات مانوی در متن‌‌های پارتی و پارسی میانه، ترجمۀ امید بهبهانی و ابوالحسن تهامی، چاپ دوم، تهران.
پاشایی، ع، 1389، بودا، چاپ دهم، تهران.
تفضلی، احمد، 1383، تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، به کوشش ژاله آموزگار، چاپ سوم، تهران.
داد، سیما، 1383، فرهنگ اصطلاحات ادبی، چاپ دوم، تهران.
سلمانی، حمیدرضا، 139۵، انوع ادبی مقامات‌‌های صوفیان، رسالۀ دکتری، دانشگاه تهران.
طائبی، ماندانا، 1397، تجزیه و تحلیل واژگانی و دستوری متن ختنی «داستان بودا و بدرۀ جادوگر» بنابر فصل دوم کتاب زمبسته، رسالۀ دکتری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه، به کوشش جلال خالقی مطلق، تهران، 139۴.
ماتسوخ، ماریا، 1393، «ادبیات پهلوی»، تاریخ ادبیات ایران، ج 17، به کوشش رونالد امریک و ماریا ماتسوخ، ترجمۀ فارسی زیر نظر ژاله آموزگار، تهران، ص15۶-235.
میرفخرایی، مهشید، 1383، درآمدی بر زبان ختنی (دستور، متن گزیده، واژه‌‌نامه)، تهران.
هینتسه، آلموت، 1393، «ادبیات اوستایی»، تاریخ ادبیات ایران، ج 17، به کوشش رونالد امریک و ماریا ماتسوخ، ترجمۀ فارسی زیر نظر ژاله آموزگار، تهران، ص37-110.
de Blois, F., 1993, “Two Sources of the Handarz of Ōšnar”, Iran, vol. 31, pp. 95-97.
Buswell, R. E. Jr. and Lopez, S. Jr., 2014, The Princeton Dictionary of Buddhism, Princeton.
Humbach, H., and Faiss, K., 2010, Zarathushtra and His Antagonists, Wiesbaden.
Kobbun, P., 2005, “The Significance of Puccha-Vissajjana in the Buddhist Literature”, MANUSYA: Journal of Humanities, 8(2), pp. 30-43.

  • تاریخ دریافت 07 اسفند 1400