نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

بررسی ویژگی‌های زبانی متن روایات داراب هرمزدیار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فرهنگ و زبان‌های باستانی واحد علوم تحقیقات
2 استاد بازنشسته گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران
چکیده
روایات داراب هرمزدیار کامل‌ترین و جامع‌‌ترین مجموعۀ روایات فارسی در حوزۀ آداب و رسوم دینی زردشتیان و نیز روایات تاریخی، اسطوره‌ای یا افسانه‌ای است که به همت داراب هرمزدیار گردآوری و در 1049 یزدگردی (1093ق) تدوین شده‌است. برخی از این روایات فارسی مانند ارداویراف‌نامه، صد در نثر و صد در بندهش جداگانه منتشر شده‌است. تا کنون پژوهشی جامع در حوزۀ‌ زبانی، دستوری و واژگانیِ متن‌ فارسیِ روایات داراب هرمزدیار انجام نشده‌است. در مقالۀ حاضر کوشش شده‌است که برخی ویژگی‌های متن استخراج و همراه با شواهدی از متن ارائه شود. 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Investigation of Linguistic Features in the Text of Dārāb Hormazdyār’s Rivāyāt

چکیده English

Dārāb Hormazdyār’s Rivāyāt is the most complete and comprehensive collection of Persian narratives in Zoroastrian religious traditions and also historical, legendary and mythical narratives that was collected by Dārāb Hormazdyār in 1049 Yazdgerdi (1093 AH). Some of these Persian narratives, such as Ardavirafnameh, Sad dar Nasr and Sad dar Bundahishn have been published separately. So far, no comprehensive research has been done on the Persian texts of Dārāb Hormazdyār’s book in the areas of language, grammar and vocabulary. In the present article, an attempt has been made to extract some features of the text and provide them with evidence from the text.
 

آموزگار، ژاله و تفضلی، احمد، 1386، کتاب پنجم دینکرد، تهران.
آیدنلو، سجاد، 1393، «سه نکته از دستور تاریخی در شاهنامه و متون پهلوانی»، دستور (ویژه‌نامۀ نامۀ فرهنگستان). ج10، ص47-64.
امیدسالار، محمود، 1385، «نکاتی در قدمت نسبی برخی از متون فارسی موجود در روایات زردشتی»، نشر دانش، س22، ش2، ص5-12.
انجوشیرازی، میر جمال‌الدین حسین، فرهنگ جهانگیری، به‌کوشش رحیم عفیفی، مشهد، 1351-1354.
انوری، حسن، 1381، فرهنگ بزرگ سخن، تهران.
برهان خلف تبریزی، محمدحسین، برهان قاطع، به کوشش محمد معین، تهران، 1376.
بهار، محمدتقی (ملک‌الشعرا)، 1375، سبک‌شناسی، 3ج، تهران.
تفضلی، احمد، 1348، واژه‌نامۀ مینوی خرد، تهران.
جوینی، عزیزالله ← فردوسی، ابوالقاسم، 1375.
خطیبی، ابوالفضل، 1381، «چو بازِ هُش آمد شه سرفراز»، نشر دانش، س19، ش2، ص28-31.
ــــــــــ ، 1395 ← شبرنگ‌نامه.
دهخدا، علی‌اکبر، 1377،  لغت‌نامه، تهران.
روایات داراب هرمزدیار، 1922، به کوشش اونوالا، 2ج، بمبئی.
ــــــــــ ، نسخۀ خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
ــــــــــ ، نسخۀ خطی کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران.
ــــــــــ ، نسخۀ خطی کتابخانۀ ملی فرانسه.
سروش‌سروشیان، جمشید، 1335، فرهنگ بهدینان، به کوشش منوچهر ستوده، تهران.
شبرنگ‌نامه، داستان شبرنگ پسر دیو سپید و رستم، به کوشش ابوالفضل خطیبی و گابریله وان‌دن‌برگ، تهران، 1395.
صادقی، علی‌اشرف، 1357، تکوین زبان فارسی، تهران.
ــــــــــ ، 1391، «بحثی درباب کتاب پلی میان شعر هجایی و عروضی فارسی در دو قرن اول هجری از دکتر احمدعلی رجایی»، خرد بر سر جان، به کوشش محمدجعفر یاحقی و همکاران، تهران، ص349-388.
ــــــــــ ، 1395، «کسرۀ اضافه به‌جای ’که‘ موصول»، فرهنگ‌نویسی (ویژه‌نامۀ نامۀ فرهنگستان)، ج11، ص3-7.
طاووسی، محمود، 1365، واژه‌نامۀ شایست‌نشایست، تهران.
فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه از دست‌نویس موزۀ فلورانس، به کوشش عزیزاللّه جوینی، تهران، 1375.
ــــــــــ ، شاهنامه، به کوشش جلال خالقی مطلق، تهران، 1386.
مزداپور، کتایون، 1369، شایست‌ ناشایست، تهران.
ــــــــــ ، 1385، واژه‌نامۀ گویش بهدینان شهر یزد، تهران.
ــــــــــ ، 1388، «درود رستم» و «آفرین ایزدان» (نظری دیگر دربارۀ اصالت شاهنامۀ فلورانس)، نامۀ بهارستان، س 10، د 15، ص231-237.
ناظم‌الاطبا نفیسی، علی‌اکبر، 1343، فرهنگ نفیسی، تهران.
Bartholomae, Ch., 1904, Altiranisches Wörterbuch, Strassburg.
Dhabhar,  E., 1909, Saddar Nasr and Saddar Bundehesh, Bombay.
 , 1932, The Persian Rivayats of Hormazyar Faramarz and Others: Their Version with Introduction and Notes, Bombay.
MacKenzie, D.N., 1971, A Concise Pahlavi Dictionary, London.

  • تاریخ دریافت 07 اسفند 1400