نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

معرفی دانشنامه قدرخان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد فلاورجان
چکیده
دانشنامۀ قدرخان اثر اشرف‌بن شرف مذکر فاروقی یکی از فرهنگ‌های فارسی دارای شاهد شعری است که در قرن نهم در شبه‌قارﮤ هند نوشته شده‌است. مؤلف پس از دیباچه‌ای کوتاه، اسامی ماه‌ها، روزها و جشن‌های ایران باستان را آورده‌است. سپس ذیل بیست‌ودو باب، بیش از دوهزار مدخل را به ترتیب حرف آخر مرتب کرده‌است. در این کتاب به نام شماری از داروها و همچنین برخی اصطلاحات پزشکی نیز اشاره شده‌است. برخی مدخل‌ها و شاهدهای موجود در دانشنامۀ قدرخان در فرهنگ‌های دیگر دیده نمی‌شود و این به ارزش کتاب می‌فزاید. در کتاب گاه خطاهایی مانند تصحیف، معنی نادرست، تکرار یک مدخل در دو باب، نایک‌دستی در بیان معنی‌ها، ضبط مخدوش شاهدها، ذکر نادرست نام شاعر و انتساب بیت شاعری به شاعر دیگر دیده می‌شود. ظاهراً از دانشنامۀ قدرخان تنها یک نسخۀ منحصربه‌فرد در مؤسسۀ نسخه‌های خطی فرهنگستان علوم آذربایجان موجود است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Introducing Ghadr Khān Encyclopedia

چکیده English

Dāneš-nāma-ye Qadar Khan (Book of Knowledge dedicated to Qadar Khan), compiled in the Indian Peninsula by Ašrāf b. Šaraf Moḏakker Fārūḡī during the ninth century Hijrah, is a Persian dictionary that contains citations for its entries from poems. After a brief preface, the author lists the names of the months, days, and festivals of ancient Iran. In the following 22 chapters, the dictionary provides over 2,000 entries listed alphabetically according to the final entry letter. It also includes a list of some medicines and medical terms. The volume is especially valued for its unprecedented entries and citations not found in other works despite such sporadic errors observed throughout the work as miswritten forms, incorrect entry senses, repetitions of entries in two chapters, incongruence in entry definitions, corrupt or distorted examples, incorrect poet names, or attribution of poems to wrong poets. There seems to exist a sole and unique handwritten manuscript of the volume at the Institute of Manuscripts of Azerbaijan, Azerbaijan National Academy of Sciences.

کلیدواژه‌ها English

Lexicography
Dāneš-nāma-ye Qadar Khan
Dictionary
Fārūḡī
اسدی، ابومنصور علی‌بن احمد (۱۳۶۵)، لغت فرس، به کوشش فتح‌الله مجتبایی و علی‌اشرف صادقی، خوارزمی، تهران.
انجو شیرازی، میرجمال‌الدین (۱۳۵۳ـ۱۳۵۹)، فرهنگ جهانگیری، به کوشش رحیم عفیفی، سه جلد، دانشگاه فردوسی، مشهد.
انوشه، حسن (سرپرست) (۱۳۸۰)، دانشنامۀ ادب فارسی (ادب فارسی در شبه‌قاره)، جلد ۴، بخش ۲، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران.
برهان، محمدحسین خلف تبریزی (۱۳۹۱)، برهان قاطع، به کوشش محمد معین، ۵ جلد، امیرکبیر، تهران.
حسن‌دوست، محمد (۱۳۹۳)، فرهنگ ریشهشناختی زبان فارسی، پنج جلد، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران.
حکیم‌آذر، محمد (۱۳۸۹)، «مراکز تقویت زبان فارسی در شبه‌قاره»، مجلۀ زبان و ادب پارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد فسا، شمارﮤ ۱، صفحه‌های ۴۵ـ۶۵.
خیامپور، عبدالرسول (۱۳۷۲)، فرهنگ سخنوران، ۲ جلد، طلایه، تهران.
دانش‌پژوه، محمدتقی (۱۳۴۸)، فهرست میکروفیلمهای کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران، دانشگاه تهران.
دبیرسیاقی، محمد (۱۳۶۸)، فرهنگ‌های فارسی و فرهنگ‌گونه‌ها، اسپرک، تهران.
درایتی، مصطفی (۱۳۸۹)، فهرست‌وارۀ دستنوشته‌های ایرانی (دنا)، جلد ۲، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، تهران.
درایتی، مصطفی (۱۳۹۰)، فهرستگان نسخههای خطی ایران، سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران، تهران.
دهخدا، علی‌اکبر و همکاران (۱۳۷۳)، لغت‌نامه، مؤسسۀ لغت‌نامۀ دهخدا، تهران.
رشیدی، عبدالرشید تتوی (۱۳۹۵)، فرهنگ رشیدی، تصحیح آسیه کازرونی، دو جلد، رسالۀ دکتری، استاد راهنما: عطامحمد رادمنش، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد، گروه زبان و ادبیات فارسی.
زرین‌کوب، عبدالحسین (۱۳۵۶)، نه شرقی نه غربی انسانی، امیرکبیر، تهران.
ساکت، محمدحسین (۱۳۸۷)، «دیباچه‌ای بر دانشنامه‌نویسی در شبه‌قاره»، مجلۀ آیینۀ میراث، سال ۶، شمارﮤ ۱، صفحه‌های ۳۳ـ۴۸.
سروری، محمدقاسم‌بن حاجی (۱۳۳۸)، مجمع‌الفرس، به کوشش محمد دبیرسیاقی، علمی، تهران.
سنایی غزنوی، ابوالمجد مجدودبن آدم (۱۳۸۰)، دیوان سنایی، به کوشش محمدتقی مدرس رضوی، سنایی، تهران.
مدبری، محمود (۱۳۷۰)، شرح احوال و اشعار شاعران بی‌دیوان، پانوس، تهران.
منزوی، احمد (۱۳۷۷)، فهرست نسخه‌های خطی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران.
نفیسی، سعید (۱۳۱۰)، «فرهنگ‌های پارسی»، مجلۀ شرق، دورﮤ ۱، شمارﮤ ۷، صفحه‌های۳۹۳ـ۴۰۵.
نقوی، شهریار (۱۳۴۱)، فرهنگ‌نویسی در هند و پاکستان، وزارت فرهنگ، تهران.
Bayevski (1993), in: Encyclopedia Iranica, Volume VI, Mazda Pablishers, Costa mesa, California, p. 653-654.