نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

معرفی فرهنگ عربی ـ فارسی مشکاة المصابیح

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموختة زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
فرهنگ عربی ـ فارسی مشکاة‌المصابیح تألیف مصطفی‌بن قباد لاذقی، فرهنگ‌نویس قرن هشتم، است. حدود هزار مدخل این کتاب، علاوه‌بر تعریف‌های فارسی، دربردارندﮤ مترادفات و حواشی ترکی است و با تسامح می‌توان آن را فرهنگی سه‌زبانه دانست. در این مقاله پس از معرفی کتاب و مؤلف و بررسی ویژگی‌های نسخه‌ها، شماری از واژه‌های کم‌کاربرد به‌کاررفته در تعریف‌ها را بررسی خواهیم کرد.
 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Introducing the Arabic-Persian Dictionary of Mishkāt al-Masābīh

چکیده English

The Arabic-Persian Dictionary of Mishkāt al-Masābīh was compiled by Mustafā Bin Qubād Lazeqī in the 8th Century Hijrah. Around 1,000 of its entries have not only Persian definition but also Turkish equivalents and explanations such that the dictionary may be roughly considered as a trilingual one. Beginning with an introduction about the dictionary, its compiler, and the features of its different copies, the present article proceeds to highlight and explore the less frequently used lexical items employed in its entry definitions.

کلیدواژه‌ها English

Lexicography
Arabic-Persian Dictionary
Mishkāt al-Masābīh
Mustafā Bin Qubād Lazeqī
ابراهیمی، علی اوسط (۱۳۶۷)، تاج‌الاسامی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
ابن‌درید، محمدبن حسن (۱۳۴۵)، جمهرةاللغه، لبنان، بیروت.
ابن‌منظور، محمدبن مکرم، لسان‌العرب، لبنان، بیروت.
بادی، ابوالفتح حمدبن احمدبن حسین (۱۳۹۵)، کتاب الملخص فی اللغه، با مقدمۀ محمود جعفری دهقی، تهران، میراث مکتوب.
بیهقی، احمدبن علی‌بن محمد (۱۳۸۳)، المحیط بلغات القرآن، قم ، کتابخانۀ آیت الله العظمی مرعشی نجفی.
بیهقی، احمدبن علی‌بن محمد (۱۳۹۰)، تاج‌المصادر، به کوشش هادی عالم‌زاده، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
جهانشاهی افشار، علی (۱۳۹۸)، «معرفی نسخۀ فرهنگ عربی به فارسی مشکاة المصابیح»، فصلنامۀ تخصصی سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)، سال ۱۲ شمارﮤ ۳، شمارﮤ پیاپی ۴۵.
حاجی خلیفه، کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون، جلد ۲، دار احیاء التراث العربی، بیروت.
حسینی، سیداحمد، فهرست کتاب‌های خطی کتابخانۀ عمومی حضرت آیت‌اللّه العظمی مرعشی نجفی، قم، کتابخانۀ مرعشی.
دهخدا، علی‌اکبر (و همکاران) (۱۳۷۷)، لغت‌نامه، تهران، مؤسسۀ لغت‌نامۀ دهخدا.
رواقی، علی و مریم میرشمسی (۱۳۸۱)، ذیل فرهنگ‌های فارسی، تهران، هرمس.
ریاحی، محمدامین (۱۳۹۰)، زبان و ادب فارسی در قلمرو عثمانی، تهران، اطلاعات.
زنجی، محمودبن عمر (۱۳۶۴)، مهذب‌الأسماء، به کوشش محمدحسین مصطفوی، تهران، علمی و فرهنگی.
زوزنی، حسین‌بن احمد (۱۳۷۴)، کتاب المصادر، به کوشش تقی بینش، تهران، البرز.
فراهی، ابونصر (۱۳۶۱)، نصاب‌الصبیان، به کوشش محمدجواد مشکور، تهران، اشرفی.
فیروزآبادی، محمدبن یعقوب، قاموس‌المحیط، لبنان، بیروت.
کرمینی، علی‌بن محمد (۱۳۸۵)، تکملةالاصناف، به کوشش علی رواقی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
مامقانی، محمدرضا (۱۴۱۱)، معجم الرموز و الاشارات، قم، مهر قم.
محدث، علی (۲۰۱۲)، فهرست کتاب‌های خطی فارسی در کتابخانۀ دانشگاه اوپسالا، سوئد، دانشگاه اوپسالا.
محمدحسین‌بن خلف (۱۳۳۵)، برهان قاطع، به کوشش محمد معین، تهران، امیرکبیر.
منزوی، علینقی (۱۳۳۷)، فرهنگنامه‌های عربی به فارسی، تهران، دانشگاه تهران.
میدانی، احمدبن محمد (۱۳۴۵)، السامی فی الاسامی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران.
ناصرخسرو (۱۳۷۵)، سفرنامه، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران، زوار.
نخجوانی، محمدبن هندوشاه (۲۵۳۲)، صحاح‌الفرس، به کوشش عبدالعلی طاعتی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
نصیری، محمدرضا و عبدالجمیل (۱۳۹۳)، فرهنگ نصیری، به کوشش حسن جوادی و ویلم فلور، تهران، کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
نطنزی، حسین‌بن ابراهیم (منسوب به) (۱۳۴۶)، المرقات، به کوشش جعفر سجادی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران.
Tornberg, o.j, codices arabici, percici et turcici bibliotheca regle universities upsaliensis, universities upsaliensis.