نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

معرفی دست‌نویس بخشی از ترجمه دیلمی قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور
چکیده
هدف این مقاله، معرفی یک ترجمۀ کهن از قرآن کریم است که در آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود و با بخشِ ترجمۀ تفسیرِ کتاب‌‌الله ـ که تفسیر دیلمی هم نامیده شده است ـ قرابت دارد. به‌‌این‌‌منظور، نخست نسخه‌‌شناسی، ویژگی‌‌های زبانیِ شاخص و برخی تفاوت‌‌های آن با تفسیر کتاب‌‌الله، و سپس ترجمۀ چند آیه، با برگردان آنها در دو اثر قرآنی دیگر، ارائه می‌‌شود. بر این پایه، برخی عنصرهای زبانی این دست‌نویس، با متون فارسی و بخشی دیگر، با گویش‌‌های شرقِ گیلان و غرب مازندران مشترک است. در این ترجمه، نسبت به تفسیر کتاب‌‌الله، آیه‌‌ها و واژه‌‌های بیشتری ترجمه شده، و با آن در ترجمۀ برخی لغت‌‌های قرآنی اختلاف دارد. واژه‌‌های گویشی مورد استفاده در این پژوهش، با جست‌وجو در گویش‌‌نامه‌‌ها فراهم آمده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Introduction of the Manuscript of Part of the Holy Qurān Translated into Daylami

چکیده English

The purpose of this article is to introduce an old translated version of the Holy Qurān which is preserved in Āstān Quds Razavi and has some similarities to the translation section of Tafsir-e ketāb Allāh (aka Daylami Tafsir). That being said, first its manuscriptology, key language properties and some of its differences with Tafsir-e ketāb Allāh are discussed. Afterwards, the translation of some verses, along with their translation in two other Qurānic tafsirs is presented. Accordingly, some language elements of this manuscript are the same in Persian texts and some others are similar to those dialects in east of Gilān and west of Māzandarān. Compared to Tafsir-e ketāb Allāh, this translation has more translated words and verses and there are differences in the translation of some Qurānic words. The dialectal words that are used in this study can be looked up in dialect dictionaries.

کلیدواژه‌ها English

Translation of the Quran
Tafsir of Kitabullah
Deilmi translation of the Holy Quran
Deilman
Iranian dialects
ابوالقاسمی، محسن، 1380، تاریخ زبان فارسی، تهران.
برهان قاطع، محمّدحسین‌‌ بن ‌‌خلف تبریزی، به کوشش محمّد معین، تهران، 13۶1.
پاینده، محمود، 13۵2، مثل‌‌ها و اصطلاحات گیل و دیلم، تهران.
پیرنیا، حسن و همکاران، 138۵، تاریخ ایران، تهران.
ترجمۀ تفسیر طبری، به اهتمام حبیب یغمایی، 7 ج، چاپ دوم، تهران، 1339.
تفسیر کتاب‌الله، ابوالفضل بن شهردویر دیلمی، با مقدمۀ محمّد عمادی حائری، 2 ج، تهران، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی؛ قم، کتابخانۀ تخصصی تفسیر و علوم قرآنی، 1388.
تفسیر سورآبادی، ابوبکرعتیق، ۵ ج، به تصحیح علی اکبر سعیدی سیرجانی، تهران، 1371.
حاجی‌‌سیدآقایی، اکرم‌‌السادات، 1389، «لزوم بازنگری در تصحیح قصص‌الانبیای نیشابوری»، آینۀ میراث، س 8، ضمیمۀ ش 21، تهران.
حسن دوست، محمّد، 1389، فرهنگ تطبیقی ـ موضوعی زبان‌‌ها و گویش‌‌های ایرانی نو، 2 ج، تهران.
ــــــــــ ، 1393، فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی، ۵ ج، تهران.
رجائی بخارایی، احمدعلی، 13۶3، فرهنگ لغات قرآن خطی آستان قدس رضوی شمارۀ ۴ با ترجمۀ فارسی کهن، با مقدمۀ عزیزالله جوینی، تهران.
شکری، گیتی، 138۵، گویش رامسری، تهران.
صادقی، علی‌اشرف، 1391، «تحقیق در کتاب المصادر ابوبکر بستی»، آینۀ میراث، س 10، ضمیمۀ ش 23، تهران.
صادقی، محسن، 1393، «بررسی زبانی بیتی از شاهنامۀ فردوسی، سپردار و جوشنوران صدهزار/ شمرده به لشکرگه آمد سوار»، ادب و زبان دانشگاه باهنر کرمان، س 17، ش 3۶، ص 2۵7-2۶8.
ــــــــــ ، 139۵، «پاچۀ ریخته، ترکیبی ناشناخته در پند پیران»، جستارهای نوین ادبی، س ۴9، ش 19۵، مشهد، ص 137-1۴۶.
غدیری، جلیل، 138۶، فرهنگ گویش محلی رامسری «دو سویه»، تهران.
قرآن کریم، ترجمۀ بهاءالدین خرّمشاهی، چاپ ششم، تهران، 138۶.
کیا، صادق، 1390، واژه‌‌نامۀ شصت و هفت گویش ایرانی، تهران.
محمدی، میثم، 1392، «برخی بررسی‌‌ها دربارۀ تفسیر دیلمی»، نامۀ بهارستان، دورۀ جدید، ش 2، ص 23۴-2۵2.
وحدتی، ناصر، 1392، زندگی و موسیقی: البرز خاستگاه موسیقی گیلان، تهران.
هزار حکایت صوفیان، مؤلف ناشناخته، مقدمه، تصحیح و تعلیقات دکتر حامد خاتمی‌‌پور، 2 ج، تهران، 1389.

  • تاریخ دریافت 08 اسفند 1400