نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

ملاحظاتی پیرامون قرآن قدس بررسی تطبیقی ویژگی‌های زبانی ترجمۀ قرآن قدس با فارسی ‌میانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری فرهنگ و زبان‌های باستانی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
چکیده
چکیده: ویژگی‌های زبانی ترجمۀ قرآن قدس نشان می‌دهد که این متن احتمالاً در محدودۀ سیستان نوشته شده‌است. گونۀ زبانی این متن اختلاف‌های بسیاری با فارسی ‌دری دارد. در حقیقت این گونۀ زبانی جز در مواردی همچون تحولات آوایی که خاص منطقه‌ای است که در آنجا به کتابت درآمده‌است، در باقی موارد شباهت بسیار با فارسی ‌میانه دارد. در این پژوهش به بررسی تطبیقی این ترجمۀ کهن با زبان فارسی ‌میانه پرداخته شده‌است. همچنین، کارکرد و شکل نوشتاری حروف اضافۀ «بـ ، بی» و نیز قید «بی» با برابرهای فارسی میانۀ آنها سنجیده شده‌است. مطلب دیگری که مورد بررسی قرار گرفته‌است ضمایر مبهم و موصول و نیز حرف ربط است. همچنین، به ویژگی‌هایی از این متن توجه شده‌است که نشان از تأثیر فارسی ‌دری بر فارسی محلی مترجم دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Some Notices about the Persian Translation of the Quran of Quds

چکیده English

The linguistic features of Persian translation of the so-called Quran Quds show that it has been probably written in the region of Sistan. Its linguistic style strongly differs those found in early Judeo Persian texts. In fact this linguistic style resembles Middle Persian in many ways except in phonological transformations which are specific to the region in which it has been written. In the present article this old Persian translation of Quran is compared to Middle Persian language in functions and written form of propositions “بی‌ـ ب”, adverb “بی”. Indefinite pronouns, relative pronouns, and conjunctions. Also attention has been paid to some features of this text that show the influence of Farsi-Dari on the local Persian of the translator. These include the use of “مگر” instead of “بی”.

آذرنوش، آذرتاش، 137۵، تاریخ ترجمه از عربی به فارسی، تهران.
آموزگار، ژاله و تفضلی، احمد، زبان پهلوی، تهران.
ابوالقاسمی، محسن، 1393، دستور تاریخی زبان فارسی، تهران.
ابوبکر ربیع ‌ابن احمد الاخوینی البخاری، هدایةالمتعلّمین فی الطّب، به‌کوشش جلال متینی، مشهد، 13۴۴.
برونر،کریستوفر، 137۶، نحو زبان‌های ایرانی میانۀ غربی، ترجمۀ سعید عریان، تهران.
حاجی‌پور، نادیا، 1397، مادیان هزار دادستان، تهران.
راشدمحصّل، محمدتقی، 1389، دینکرد هفتم، تهران.
رواقی، علی، 13۶۴، قرآن قدس، تهران.
ــــــــــ ، 1381، ذیل فرهنگ‌های فارسی، به همراهی مریم میرشمسی، تهران.
ژینیو، فیلیپ، 1372، ارداویراف‌نامه، ترجمه و تحقیق ژاله آموزگار، تهران.
صادقی، علی‌اشرف، 139۵، «کسرۀ اضافه به جای کۀ موصول»، فرهنگ‌نویسی، ش 11، ص3-7. 
عمادی حائری، سیّد محمّد، 138۶، قرآن فارسی کهن: تاریخ، تحریرها، تحلیل، تهران.
غنی، ناهید، 1388، بررسی چند متن کهن فارسی یهودی، تهران.
فره‌وشی، بهرام، 1390، کارنامۀ اردشیر بابکان، تهران.
کارگر برزی، مریم، 1389، بررسی زبانی برگردان قرآن قدس جلد 1، رسالۀ کارشناسی ارشد فرهنگ و زبان‌های باستانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان.
گل‌محمودی، رضا، 1393، بررسی تطبیقی کاربرد واژگان و عبارات گویش‌سیستانی در ترجمۀ قرآن ‌قدس، تاریخ بیهقی و آثار سنایی، رسالۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه زابل.
لازار، ژیلبر، 139۶، «ملاحظاتی دربارۀ سبک ترجمه‌های کهن قرآن و کتاب مقدس»،  ترجمۀ ستایش دشتی، گزارش میراث، ش 3 و ۴، ص ۵8-۶1.
ــــــــــ ، 1393، شکل‌گیری زبان فارسی، ترجمۀ مهستی بحرینی، تهران.  
محمدی، میثم ،1393، بررسی و نقد مقالۀ «ترجمۀ زیدی قرآن به زبان طبری»، نشریۀ نامۀ بهارستان، دوۀ جدید، ش2، ص 1۴۶-191.
مسعودی، رویا، 1391، سبک‌شناسی ترجمۀ قرآن قدس، رسالۀ کارشناسی ارشد ادبیات فارسی، دانشگاه الزهرا .
مقدم، آژیده، 139۴، «بررسی ویژگی‌های نگارشی بخش‌هایی از ترجمۀ قرآن قدس»، با همکاری مریم شادکمالی، فصلنامۀ نقد کتاب ادبیات، س 1، ش 1، ص 2۵1-29۶.
مکنزی، دیوید نیل، 139۴، فرهنگ کوچک زبان پهلوی، ترجمۀ مهشید میرفخرایی، تهران.
مولایی، چنگیز، 1399، فرهنگ زبان فارسی باستان، تهران.
میرفخرایی، مهشید ،1397، دادستان دینی، تهران.
میهنی، عبدالخالق، آیین دبیری، به‌کوشش اکبر نحوی، تهران، 1389. 
نوروزی، حامد ،1392، «بررسی برخی حروف اضافه در متون فارسی ـ عبری»، زبان و ادبیات فارسی، س21، ش 7۵، ص 129-1۵۴.
نیک‌روش، حمیدرضا، 139۴، بررسی آوایی و صرفی ترجمۀ قرآن قدس و ترجمۀ سورۀ مائده، ترجمۀ تفسیر طبری و ترجمۀ تاج التراجم، رسالۀ کارشناسی ارشد فرهنگ و زبان‌های باستانی، دانشگاه علامه طباطبایی.
یاحقی، محمدجعفر، 1389، فرهنگنامۀ قرآنی: فرهنگ برابرهای فارسی قرآن بر اساس 1۴2 نسخه خطی کهن محفوظ در کتابخانۀ مرکزی آستان قدس رضوی، مشهد.
Brunner, C. J., 1977, A Syntax of Western Middle Iranian, New York.
Filippone, E., 2011, “The Language of the Qorʾān-e Qods and Its Sistanic Dialectical Background”, The Persian Language History, ed. M. Maggi and P. Orsatti, Wiesbaden, pp. 170-235.
Gignoux, Ph., 1991, Les quatre inscriptions du mage Kirdīr, Studia Iranica Cahier 9, Paris.
Jamasp-Asana, D. J. M., 1913, The Pahlavi Texts, Bombay.
Jügel, T., 2013, “The Verbal Particle BE in Middle Persian”, Münchener Studien zur Sprachwissenschaft, H. 67/1, Dettelbach, pp. 29-56.
MacKenzie, D. N., 1968, “An Early Jewish-Persian Argument”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, vol. 31, no. 2, pp. 249-269.
Paul, L., 2003, “Early Judaeo-Persian in a Historical Perspective: The Case of the Prepositions be, u, pa(d), and the Suffix rā”, Persian Origions, Early Judaeo-Persian and Emergence of New Persian, Collected Papers of the Symposium, Göttingen 1999, ed. L. Paul, Wiesbaden, pp. 177-194.