نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

مشروعیت‏‏‌‏‌‏بخشی به شاهان عثمانی در شاهنامه‏‏‌‏‌‏های تاریخی (بر اساس منظومۀ تاریخ سلطان سلیمان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری زبان و ادبیات فارسی ـ گرایش حماسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد ـ ایران
2 استاد گروه زبا ن و ادبیّات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد.
چکیده
یکی از اهداف سرایش شاهنامه‏‏‌‏‌‏های تاریخی در عصر عثمانی مشروعیت بخشیدن به خاندان عثمانی و ثبت تصویری مطلوب از فرمانروایی ایشان بوده است. منظومۀ حماسی ‏ـ ‏‏‌‏‌‏تاریخی تاریخ سلطان سلیمان نخستین اثر سید لقمان اورموی، سومین شاهنامه‏چی دربار عثمانی، است. در این مقاله، با استفاده از روش تحلیل گفتمان انتقادی وندایک، تلاش لقمان برای خلق تصویری ستوده از سلطان سلیمان و خاندان عثمانی و مشروعیت‏‏‌‏‌‏بخشی به ایشان در تاریخ سلطان سلیمان بررسی شده است تا نقش شاهنامه‏‏‌‏‌‏نویسان در تثبیت حکومت عثمانی بهتر آشکار گردد. بنا بر نتایج این بررسی، لقمان از صفات، القاب و تشبیهات بسیار مثبتی در توصیف قطب خودی (شاهان عثمانی، سلطان سلیمان، سپاهیان و سرداران وی) استفاده کرده و بارها کشورگشایی و نبردهای ایشان را به شکلی مبالغه‏‌آمیز وصف کرده است. در مقابل، قطب غیرخودی، یعنی دشمنان عثمانی، با صفات بسیار نکوهیده توصیف شده‏‏‌‏‌‏اند و حتی دلاوری و مقاومت دشمن به حیله‏‏‌‏‌‏گری یا خیره‏‏‌‏‌‏سری آنها نسبت داده شده است. شاعر بیش از همه از گفتمان مذهبی در جهت مشروعیت‏‏‌‏‌‏بخشی به قطب خودی بهره برده و تمام نبردهای سلیمان و سپاهیانش را غزا در راه حق، با هدف تحکیم و نشر اسلام و نابودی کفار، نشان داده است. در مقابل، دشمنان عثمانی با صفات ضدّدینی (مانند کافر و شیطان) وصف شده‌اند و شکستشان نتیجۀ دشمنی با خداوند بیان شده‌ است. لقمان از گفتمان شاهنامه نیز در خلق تصاویر مورد نظر خود بهره برده است. درمجموع، شاعر از انواع ابزارهای زبانی و بلاغی استفاده کرده است تا تصویر دلخواه ممدوحان خود را ترسیم کند و به شاهان عثمانی مشروعیت بخشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Giving Legitimacy to the Ottoman Kings in the Historical Shahnamehs (based on the history of Sultan Suleiman)

نویسندگان English

M Gohari Kakhki 1
M.J Yahaghi 2
1 hD in Persian language and literature - epic orientation, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad - Iran
2 Professor of the Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad
چکیده English

One of the goals of compiling historical Shahnamehs in the Ottoman era was to legitimize the Ottoman family and record a favorable image of their rule. The epic-historical poem "The History of Sultan Suleiman" is the first work of SeyyedLuqmanOrmavi, the third Shahnameh of the Ottoman court. In this article, using Van Dijk's critical discourse analysis method, Luqman's attempt to create a glorified image of Sultan Suleiman and the Ottoman family and legitimize them in Sultan Suleiman's history has been investigated, rather than the role of the Shahnameh. The role of the writers of Shahnameh in establishing the Ottoman government should be better revealed. According to the results of this study, Luqman used very positive attributes, nicknames and similes in describing friends (Ottoman kings, Sultan Suleiman, his soldiers and generals) and repeatedly described their conquests and battles in an exaggerated way. On the other hand, the aliens, that is, the enemies of the Ottomans, have been described with very reprehensible traits, and even the bravery and resistance of the enemy has been attributed to their cunning. The poet, above all, has used the religious discourse in the direction of legitimizing ottoman friends and has shown all the battles of Suleiman and his troops in the path of truth, with the aim of consolidating and spreading Islam and destroying the infidels. On the other hand, Ottoman enemies are described with anti-religious attributes (such as infidels and Satan), and their defeat is the result of enmity with God. Luqman has also used the discourse of the Shahnameh in creating his desired image. In general, the poet has used a variety of linguistic and rhetorical tools to paint the desired image of his admirers and give legitimacy to the Ottoman kings.

کلیدواژه‌ها English

History of Sultan Suleiman
Seyyed Luqman
Shahnamehchi
Ottoman Dynasty
Ferdowsi’s Shahnameh
ارتایلی، ایلبر، «جریان‏‏‌‏‌‏های عمده در تاریخ‏‏‌‏‌‏نگاری عثمانی»، تاریخ‏‏‌‏‌‏نگاری و مورخان عثمانی، ترجمه و تدوین نصرالله صالحی، پژوهشکدۀ تاریخ اسلام، تهران 1391، ص 149-158.
امینی، محمدرضا و سکینه نعمتی، «شاهنامۀ سلیمانی؛ احیای سنت شاهنامه‏‏‌‏‌‏سرایی در دربار عثمانی»، پژوهش‏‏‌‏‌‏های نسخه‏‏‌‏‌‏شناسی متون نظم و نثر فارسی، ش 9، پاییز 1397، ص 1-30.
بابایی، طاهر، «جایگاه مهاجران ایرانی در تاریخ نگاری منظوم عثمانی در عصر فتوح و شکوه»، پژوهشنامۀ تاریخ تمدن اسلامی. سال 49، ش 1، بهار و تابستان 1395، ص 25-40.
ریاحی، محمدامین، زبان و ادب فارسی در قلمرو عثمانی، پاژنگ، 1369.
سید لقمان اورموی، تاریخ سلطان سلیمان، کتابخانۀ چستربیتی دوبلین، نسخۀ خطی شمارۀ T 413.شفیعی کدکنی، محمدرضا، صور خیال در شعر فارسی، چاپ چهارم، آگاه، 1370.
صالحی، نصرالله، تاریخ نگاری و مورخان عثمانی، انتشارات پژوهشکده تاریخ اسلام، تهران 1392.
عارف، فتح‏‏‌‏‌‏الله، سلیمان‏‏‌‏‌‏نامه/ شاهنامۀ عارف، آستان قدس رضوی، نسخۀ خطی شمارۀ 4249.
فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه‏، تصحیح جلال خالقی‏مطلق، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران 1386.
قاسمی گنابادی، شاه‏‏‌‏‌‏اسماعیل‏‏‌‏‌‏نامه، مقدمه و تصحیح جعفرشجاع کیهانی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تهران 1387.
مجتبایی، فتح‏‏‌‏‌‏الله، شهر زیبای افلاطون و شاهی آرمانی در ایران باستان، انجمن فرهنگ ایران باستان، تهران 1352.
نوریلدیز، سارا 1، «تاریخ‏‏‌‏‌‏نگاری عثمانی»، تاریخ‏‏‌‏‌‏نگاری و مورخان عثمانی، ترجمه و تدوین نصرالله صالحی، پژوهشکدۀ تاریخ اسلام، تهران 1391، ص 123-147.
ــــــــــــ  2، «نخبگان ایرانی در خدمت سلطان عثمانی: تاریخ‏‏‌‏‌‏نویسی فارسی در دورۀ عثمانی (سده‏‏‌‏‌‏های دهم و یازدهم)»، تاریخ‏‏‌‏‌‏نگاری و مورخان عثمانی، ترجمه و تدوین نصرالله صالحی، پژوهشکدۀ تاریخ اسلام، تهران 1391، ص 221-245.
نیترایی، ایشتوان،«نظری به یک حماسۀ تاریخی فارسی»، ترجمۀ ابوالفضل سیم‏‏‌‏‌‏کش و سیدجواد رسولی، کیهان فرهنگی، ش 137، آبان و آذر 1376، ص 36-38. 
وندایک، تیون ای، مطالعاتی در تحلیل گفتمان: از دستور متن تا گفتمان‏‏‌‏‌‏کاوی انتقادی، ترجمۀ پیروز ایزدی و دیگران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‏‏‌‏‌‏ها، تهران 1382.
وودهد، کریستین، «منصب شهنامه‏‏‌‏‌‏نویسی در امپراتوری عثمانی»، ترجمـﮥ نصرالله صالحی. مزدک‏‏‌‏‌‏نامه 1، نشر خواهان، تهران 1387، ص 344-379. ə
Nyitrai, István 1, Seyyed Loghman kiegészítése és a perzsa történeti az Oszmán Birodalomban, , 1995.
2, “Rendering history topical: One aspect of a 16th-century Persian historical epic in the Ottoman Empire”, Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hung, Tomus XLVIII (1-2), 1995, pp. 109-116.
 
 
 
 
 
 
 
دوره 23، شماره 3 - شماره پیاپی 91
نامه فرهنگستان (آسیای صغیر)
مرداد و شهریور 1403
صفحه 5-27

  • تاریخ دریافت 20 مهر 1400
  • تاریخ بازنگری 30 مهر 1400
  • تاریخ پذیرش 03 آذر 1400