نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

نگاهی به رده‌شناسی تکیه ءکلمه بر پایهء فراگیری و پردازش زبان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
حامد رحمانی
استاد یار مدعو گروه زبان‌شناسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/nf.2025.487672.1361
چکیده
تکیۀ کلمه را می‌توان از دید الگوریتم‌های پردازش و فراگیری زبان بررسی کرد، الگوریتم‌هایی که زبان را به‌عنوان توالی پیوسته‌ای از سیگنال صوتی تحلیل می‌کنند، نه براساس مجموعه‌ای از کلمات و تکواژهای ازپیش‌ برچسب‌خورده. این دیدگاه، با در نظر گرفتن ویژگی‌ها و محدودیت‌های شناختی نوزادان، ابعاد جدیدی را از پیچیدگی مواجهه با پدیده‌های زبانی آشکار می‌سازد. در این مقاله، تکیۀ کلمه را براساس الگوریتم‌های واقع‌گرایانۀ فراگیری نوزادان از گفتار پیوسته بررسی کرده و به چالش‌هایی می‌پردازیم که در رویکردهای سنتی، که تکیه را براساس صورت‌های واژگانی و برچسب‌های صرفی و نحوی توصیف می‌کنند، مطرح نمی‌شوند. ابتدا به معرفی مدل شناختی پپرکمپ و دوپو برای فراگیری و پردازش تکیه و تمایزات واجی پرداخته و مفروضات آن را در زمینۀ رده‌شناسی تکیه مرور می‌کنیم. سپس، تفاوت‌های مشاهده‌پذیری و دسترسی الگوریتم‌های یادگیری تکیه را در زبان‌های مختلف با تکیه‌های پیش‌بینی‌پذیر از لحاظ واجی بررسی می‌کنیم. در این ‌راستا، تفاوت مهم میان پیش‌بینی‌پذیر بودن تکیه از لحاظ واجی و صرفی بحث خواهد شد. در ادامه، چالش‌های خاص زبان فارسی را مورد توجه قرار داده و سؤالات مهمی را برمی‌شماریم که تکیۀ این زبان برای الگوریتم‌های فراگیری تکیه مطرح می‌سازد. در نهایت، پیشنهادهایی برای پژوهش‌های آتی ارائه می‌دهیم، پیشنهادهایی که بر همکاری میان‌رشته‌ای، جمع‌آوری داده‌های واقع‌گرایانۀ مقیاس‌گسترده، و استفاده از مدل‌های یادگیری ماشین خودنظارتی تأکید دارند.
کلیدواژه‌ها
رده‌شناسی تکیه
فراگیری زبان
پردازش تکیه
تکیۀ کلمه
یادگیری خودنظارتی
فارسی

موضوعات

عنوان مقاله English

A Typology of Word Stress Based on Language Acquisition and Processing

نویسنده English

Hamed Rahmani
Visiting Assistant Professor, Department of Linguistics, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Word stress can be examined through the lens of language processing and acquisition algorithms—algorithms that analyze language as a continuous sequence of auditory signals rather than a set of predefined words and labels. This perspective, which considers infants' cognitive characteristics and limitations, reveals new layers of complexity in the way linguistic phenomena are encountered and processed. In this paper, we investigate word stress based on patterns of infant language acquisition from continuous speech, addressing challenges that traditional approaches often overlook, where stress is described with clear-cut lexical boundaries and morphosyntactic labels. We review a cognitive model of stress acquisition developed by Peperkamp and Dupoux, emphasizing its core assumptions and typological predictions. We then explore cross-linguistic differences in stress pattern observability and the accessibility of stress-learning algorithms in languages with phonologically predictable stress patterns, examining distinctions between phonological and morphological predictability. Next, we turn to Persian, focusing on the unique challenges it presents for stress acquisition algorithms and the key questions it raises. Finally, we propose directions for future research on Persian stress, advocating for interdisciplinary collaboration, large-scale collection of naturalistic data, and the application of self-supervised machine learning models.

کلیدواژه‌ها English

Taxonomy of reliance: language acquisition: reliance processing: word reliance: self
monitored learning: Persian
معصومی، انیس و گلناز مدرسی قوامی (1401)، «ناشنوایی تکیه در گونه‌های تهرانی و کرمانی زبان فارسی»، زبان پژوهی، دورۀ 14، ش 44 (پیاپی 44)، ص 255-283.
Christophe, A. et al. (1994), “Do Infants Perceive Word Boundaries? An Empirical Study of the Bootstrapping of Lexical Acquisition”, The Journal of the Acoustical Society of America, 95(3), p. 1570-1580.
Dresher, B. E. and J. D. Kaye (1990), “A Computational Learning Model for Metrical Phonology”, Cognition, 34(2), p. 137-195.
Dupoux, E. (2018), “Cognitive Science in the Era of Artificial Intelligence (A Roadmap for Reverse-engineering the Infant Language-learner)”, Cognition, 173, p. 43-59.
Dupoux, E., et al. (1997), “A Destressing “Deafness” in French?”, Journal of Memory and Language, 36(3), p. 406-421.
Dupoux, E. et al. (2001), “A Robust Method to Study Stress Deafness”, The Journal of the Acoustical Society of America, 110(3), p. 1606-1618.
Dupoux, E. and S. Peperkamp (2002), “Fossil Markers of Language Development (Phonological Deafnesses in Adult Speech Processing)”, Phonetics, Phonology, and Cognition, Oxford, Oxford University, p. 168-190.
Dupoux, E. et al. (2008), “Persistent Stress ‘Deafness’ (The Case of French Learners of Spanish)”, Cognition, 106(2), p. 682-706.
Friederici, A. D. and J. M. Wessels (1993), “Phonotactic Knowledge of Word Boundaries and Its Use in Infant Speech Perception”, Perception and Psychophysics, 54(3), p. 287-295.
Gerken, L., P. W. Jusczyk, and D. R. Mandel (1994), “When Prosody Fails to Cue Syntactic Structure (9-Month-Olds' Sensitivity to Phonological Versus Syntactic Phrases)”, Cognition, 51(3), p. 237-265.
Hirsh-Pasek, K. et al. (1987), “Clauses Are Perceptual Units for Young Infants”, Cognition, 26(3), p. 269-286.
Jusczyk, P. W. et al. (1993), “Infants′ Sensitivity to the Sound Patterns of Native Language Words”, Journal of Memory and Language, 32(3), p. 402-420.
Jusczyk, P. W., P. A. Luce and J. Charlss-Luce (1994), “Infants' Sensitivity to Phonotatic Patterns in the Native Language”, Journal of Memory and Language, 33(5), p. 630-645.
Jusczyk, P. W. and R. N. Aslin (1995), “Infants′ Detection of the Sound Patterns of Words in Fluent Speech”, Cognitive Psychology, 29(1), p. 1-23.
Mehler, J., E. Dupoux, and J. Segui (1990), “Constraining Models of Lexical Access (The Onset of Word Recognition)”, Cognitive Models of Speech Processing (Psycholinguistic and Computational Perspectives), Gary Altmann (ed.), Cambridge, MIT Press, p. 236-262.
Myers, J. et al. (1996), “Infants' Sensitivity to Word Boundaries in Fluent Speech”, Journal of Child Language, 23(1), p. 1-30.
Peperkamp, S. and E. Dupoux (2002), “A Typological Study of Stress Deafness”, Laboratory Phonology, 7(2000), p. 203-240.
Peperkamp, S. A., (2004), “Lexical Execptions in Stress System (Arguments from Early Language Acquistion and Adult Speech Perception)”, Language, 80(1), p. 98-126.
Rahmani, H. (2019), An Evidence-Based New Analysis of Persian Word Prosody, Amsterdam, LOT.
Rahmani, H., T. Rietveld and C. Gussenhoven (2015), “Stress Deafness Reveals Absence of Lexical Marking of Stress or Tone in the Adult Grammar”, PloS One 10(12), https://doi.org10.1371/journal.pone.0143968.
_________ (2018), “Post-Focal and Factive Deaccentuation in Persian”, Glossa (A Journal of General Linguistics), 3(1), Artivle 13. https://doi.org/10.5334/gjgl.328.
Räsänen, O., G. Doyle and M. C. Frank (2018), “Pre-Linguistic Segmentation of Speech Into Syllable-Like Units”. Cognition, 171, p. 130-150.
Shady, M. E. (1996), Dissertation, “Infants' Sensitivity to Function Morphemes”, Buffalo, State University of New York.
Shi, R., J. L. Morgan, and P., Allopenna (1998), “Phonological and Acoustic Bases for Earliest Grammatical Category Assignment (A Cross-Linguistic Perspective)”, Journal of Child Language, 25(1), p. 169-201.
Shi, R. (2014), “Functional Morphemes and Early Language Acquisition”, Child Development Perspectives, 8(1), p. 6-11.
Swingley, D. and R. Algayres (2024), “Computational Modeling of the Segmentation of Sentence Stimuli From an Infant Word‐Finding Study”, Cognitive Science, 48(3), e13427, https://doi.org/10.1111/cogs.13427.
Tesar, B. and P. Smolensky (1998), “Learnability in Optimality Theory”, Linguistic Inquiry, 29(2), p. 229-268.
نامه فرهنگستان
دوره 24، شماره 2 - شماره پیاپی 96
نامه فرهنگستان (زبان‌ها و گویش‌های ایرانی)
خرداد و تیر 1404
صفحه 99-122

  • تاریخ دریافت 25 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 08 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 01 بهمن 1403