نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

دگردیسی مفهوم و مصداق «تکیه» از آغاز تا دورة قاجار با استناد به شعر فارسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
دانشگاه اصفهان
10.22034/nf.2026.454696.1306
چکیده
تکیه از جمله بناهای مذهبی است که پس از اسلام در ایران و برخی از کشورهای اسلامی ساخته شده و در طول زمان از نظر معماری و کاربری تغییرات زیادی یافته است. این مکان که در سده‌های اولیه، بنای ساده‌ای برای سیر و سلوک بود، از دورة صفویه به بعد بخاطر ترویج مذهب تشیّع در ایران اهمّیت بیشتری یافت و در برخی موارد به عمارت مجلل و با کاربری جدید تبدیل گردید. در این دوره در اشعارفارسی نیز تکیه جایگاهی ویژه‌ای پیدا کرد. و شاعران فارسی در تاریخ احداث، معرفی و توصیف برخی از این تکایا اشعار مستقلی سرودند. در این پژوهش اشعاری که دربارة تکیه سروده شده از قرن چهارم تا دورة قاجار از دیوان‌ها و تذکره‌ها استخراج و تحلیل گردید. بررسی این اشعار از اوان شعر فارسی تا دورة قاجار دگردیسی معنایی و تغییر کاربری این مکان را نشان می‌دهد. با استناد به این اشعار پنج نوع تکیه را می‌توان متمایز از یکدیگر معرفی نمود که در بسیاری از موارد به موازات همدیگر وجود داشته‌اند. برخی از مصادیق تکیه مانند تکیه صوفی پس از صفویه بسیار محدود می شود ولی برخی از مصادیق آن مانند تکیه به معنای آرامگاه و تکیه برای برگزاری مراسم مذهبی امروزه نیز در بسیاری از شهرها وجود دارند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The metamorphosis of the concept and use of "Takiyeh" from the beginning to the Qajar period with reference to Persian poetry

نویسندگان English

Aliakbar Ahmadidarani
Fateme Amiri
University of Esfahan
چکیده English

تکیه از جمله بناهای مذهبی است که در طول زمان از نظر معماری و کاربری تغییر یافته است. این مکان که در سده‌های اولیه، بنای ساده‌ای برای سیر و سلوک بود، از دورة صفویه به بعد در ایران اهمّیت بیشتری یافت و در برخی موارد به عمارت مجلل و با کاربری جدید تبدیل گردید. در این دوره در اشعارفارسی نیز تکیه جایگاهی ویژه‌ای پیدا کرد. و شاعران فارسی در تاریخ احداث، معرفی و توصیف برخی از این تکایا اشعار مستقلی سرودند. در این پژوهش اشعاری که دربارة تکیه سروده شده از قرن چهارم تا دورة قاجار از دیوان‌ها و تذکره‌ها استخراج و تحلیل گردید. بررسی این اشعار از اوان شعر فارسی تا دورة قاجار دگردیسی معنایی و تغییر کاربری این مکان را نشان می‌دهد. با استناد به این اشعار پنج نوع تکیه را می‌توان متمایز از یکدیگر معرفی نمود که در بسیاری از موارد به موازات همدیگر وجود داشته‌اند. .

کلیدواژه‌ها English

building
Takiye
period
Persian poetry
religion

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 28 بهمن 1404

  • تاریخ دریافت 09 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 28 بهمن 1404