نامه فرهنگستان

نامه فرهنگستان

تمهیدی محدود درباب موضع واقع‌بینانه و نسبتش با گفتاری‌نویسی؛ مورد: تاریخ بیهقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران
10.22034/nf.2026.510449.1392
چکیده
عموم صاحب‌نظران زبان و ادب فارسی بر آن‌اند که گفتاری‌نویسی در فارسی با نضج گرفتن گونۀ جدید ادبیات داستانی، اعم از داستان کوتاه و رمان، در دورۀ معاصر، آغاز شده است، چراکه در دورۀ معاصر بود که نویسندگان ایرانی در برخورد با وضعیت جدید اروپا بر این امر وقوف یافتند که با عصری دیگر روبه‌رو هستند و در این عصر جدید، برای بیان نظرات خود، نیازمند گونه‌های جدید ادبی و به‌تبع آن زبان جدیدی هستند، زبانی به دور از عبارت‌پردازی‌های منشیانه و همخوان با آنچه که به‌واقع در میان افراد اجتماع ردوبدل می‌شود. دیدگاه این صاحب‌نظران متکی بر پژوهش‌هایی است که پژوهشگران اروپایی و امریکایی در‌بابِ تاریخ اروپا انجام داده‌اند. در این بین، به این مسئله توجه نشده که آنچه موجب شده است نویسندگان اروپا در دوران جدید به گفتاری‌نویسی روی بیاورند موضع «واقع‌بینانه»‌ای است که برخلاف اسلاف خویش در پیش گرفتند. به‌عبارت‌دیگر، آنچه که گفتاری‌نویسی را در اروپا به دوران روشنگری ضرورتی اجتناب‌ناپذیر ساخت موضع واقع‌بینانه‌‌ای است که در پیش گرفته شد. این در حالی است که در میان آثار کهن زبان فارسی می‌توان معدود آثاری را یافت که چون از همین موضع واقع‌بینانه به نگارش درآمده‌اند، لاجرم از گفتاری‌نویسی نیز بهره برده‌اند. در این مقاله، می‌کوشیم موضع ابوالفضل بیهقی را، در مقام نویسندۀ تاریخ بیهقی، با استناد به نوشتۀ خودش تبیین کنیم و نشان دهیم که از موضعی واقع‌بینانه به نگارش تاریخ بیهقی دست یازیده است و همین موضع بهره‌گیری از گفتاری‌نویسی را در این اثر ضرورتی اجتناب‌ناپذیر ساخته است و این را مقدمه‌ای بر این نظریه بدانیم که اساساً آنچه که گفتاری‌نویسی را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر می‌سازد موضع واقع‌بینانه است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Realistic Stance and Its Relationship to Colloquialism: the Case of Tarix-e Beyhaqi

نویسنده English

Ali Salemi
Master's student in Civil Engineering, Khajeh Nasiruddin Toosi University of Technology, Tehran, Iran
چکیده English

Most experts on Persian language and literature believe that colloquialism in Persian began in the contemporary period with the maturation of a new type of fiction, including short stories and novels. This is because it was in the contemporary period that Iranian writers, in dealing with the new situation in Europe, realized that they were facing a different era; and in this new era, they needed new literary forms and, consequently, a new language to express their views. The view of these experts is based on research conducted by European and American researchers observing European history. In the meantime, the Following point has not been addressed: What has caused European writers in the modern era to turn to colloquialism is the “realistic” stance they took, unlike their predecessors. In other words, what made colloquialism an inevitable necessity in Europe during the Enlightenment was the realistic stance that was adopted. However, among the ancient Persian works, we can find a few that, since they were written from this realistic stance, inevitably used colloquialism. In this article, we will try to explain the position of Abu'l-Fazl Beyhaqi, as the author of Tarix-e Beyhaqi, by citing his own writing and show that he wrote Tarix-e Beyhaqi from a realistic stance; and this stance made the use of colloquialism in this work an inevitable necessity; and we will take this as a preparation for the fact that basically what makes colloquialism an inevitable necessity is the realistic stance.

کلیدواژه‌ها English

Political thought in Iran
colloquialism in Persian
realistic stance
Tarix-e Beyhaqi
novel
Abolfazl Beyhaqi
اسلامی ندوشن، محمّدعلی (1388)، «جهان‌بینی ابوالفضل بیهقی»، در یادنامۀ ابوالفضل بیهقی، مشهد، دانشگاه فردوسی مشهد، ص33-58.
بهار، محمدتقی (1381)، سبک‌شناسی، ج2، تهران، زوّار.
بیهقی، ابوالفضل (1387)، تاریخ بیهقی، به کوشش علی‌اکبر فیّاض، تهران، هرمس.
ــــــــ (1401)، تاریخ بیهقی، به کوشش محمّدجعفر یاحقی و مهدی سیّدی، ج 1، تهران، سخن.
داستایفسکی، فیودار (1402)، یادداشتهای زیرزمینی با چهارده تفسیر، ترجمۀ حمیدرضا آتش‌برآب، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
سیدقاسم، لیلا (1398)، بلاغت ساختارهای نحوی در تاریخ بیهقی، تهران، هرمس.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1375)، صور خیال در شعر فارسی (تحقیق انتقادی در تطور ایماژهای شعر فارسی و سیر نظریۀ بلاغت در اسلام و ایران)، تهران، آگاه.
طباطبایی، جواد (1395)، تأملی دربارۀ ایران، ج2 بخش 1، تهران، مینوی خرد.
عبداللهیان، حمید (1381)، جنبه‌های ادبی در تاریخ بیهقی، اراک، دانشگاه اراک.
کوندرا، میلان (1383)، هنر رمان، ترجمۀ پرویز همایون‌پور، تهران، قطره.
میرعابدینی، حسن (1380)، صد سال داستان‌نویسی ایران، ج 1 و2، تهران، چشمه.
نجفی، ابوالحسن (1378)، فرهنگ فارسی عامیانه، تهران، نیلوفر.
وات، ایان (1379)، پیدایی قصه (پژوهش‌هایی دربارۀ دیفو، ریچاردسون و فیلدینگ)، ترجمۀ ناهید سرمد، تهران، علم.
 
Baldick, Chris (2001), The Concise Oxford Dictionary of Literary Terms, New York, Oxford University Press.
Doody, Margarte Anne (1997), The True Story of the Novel, New Brunswick, Rutgers University Press.
Mazzoni, Guido (2017), Theory of the Novel, Translated by Zakiya Hanafi, Massachusetts, Harvard University Press.
Watt, Ian (1957), The Rise of Novel (Studies in Defoe, Richardson and Fielding), Berkeley and Los Angeles, University of California Press.
دوره 25، شماره 1 - شماره پیاپی 101
نامه فرهنگستان (دستور)
فروردین و اردیبهشت 1405
صفحه 149-158

  • تاریخ دریافت 16 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 26 اردیبهشت 1404